ใบรับรอง GACP หมายถึงปลอดสาร PGR หรือไม่? อ่านมาตรฐานของไทยทีละบรรทัด

📊 การทดสอบและการวิเคราะห์
, , , ,
1

คำถามที่พบบ่อยในหมู่ผู้ซื้อและผู้ปลูกชาวไทยคือ ใบรับรอง GACP หมายความว่าช่อดอกถูกปลูกโดยไม่ใช้สารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช (PGR) หรือไม่ ผู้ซื้อบางรายไม่เชื่อถือฉลากอีกต่อไปและตัดสินจากสัมผัส คือดอกที่ดูกลมผิดปกติ แข็งเป็นหิน และหนัก บทความนี้ดูว่าฉบับแปลของมาตรฐานไทยที่หาได้นั้นระบุไว้อย่างไร อธิบายว่ามาตรฐานครอบคลุมอะไรและไม่ครอบคลุมอะไร และอธิบายวิธีถามห้องปฏิบัติการให้ตรงคำถาม

1. “PGR” ที่คนหมายถึงคืออะไร

โดยจัดเป็นกลุ่ม สารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชรวมถึงออกซินและไซโทไคนินที่ใช้ในการเร่งรากและการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ตลอดจนจิบเบอเรลลินและกรดแอบไซซิก สิ่งเหล่านี้เป็นเครื่องมือด้านพืชสวนที่ใช้กันตามปกติ ส่วน “PGR bud” หมายถึงกลุ่มที่แคบกว่า คือสารชะลอการเจริญเติบโตสังเคราะห์ที่ใช้ทำให้ช่อดอกแน่นและหนาแน่น สามชนิดที่พบบ่อยคือ แพกโคลบิวทราโซล (paclobutrazol) ดามิโนไซด์ (daminozide) และคลอร์เมควอตคลอไรด์ (chlormequat chloride)

สารเหล่านี้ยับยั้งการยืดตัวของปล้อง และอาจทำให้ดอกหนาแน่น หนัก และกลม จนทำให้ดอกคุณภาพปานกลางดูเหมือนระดับพรีเมียม อย่างไรก็ตาม ลักษณะทางกายภาพไม่ได้พิสูจน์อะไร พันธุกรรมบางสายพันธุ์ให้ดอกที่หนาแน่นและกลมตามธรรมชาติ และการให้ปุ๋ยในช่วงปลายระยะออกดอกก็เปลี่ยนโครงสร้างของดอกได้ ดอกที่น่าสงสัยเป็นเหตุผลให้ตรวจ แต่ไม่ใช่ผลการตรวจ

หน่วยงานกำกับดูแลในต่างประเทศได้ดำเนินการกับสารสองชนิดในกลุ่มนี้แล้ว ในการทบทวนพิเศษของ EPA สหรัฐฯ เมื่อปี 1989 การขึ้นทะเบียนใช้ดามิโนไซด์กับอาหารถูกยกเลิก EPA จัดผลิตภัณฑ์สลายตัวของมันคือ UDMH เป็นสารที่น่าจะก่อมะเร็งในมนุษย์ (กลุ่ม B2) และในสหรัฐฯ ปัจจุบันดามิโนไซด์ขึ้นทะเบียนเฉพาะสำหรับไม้ประดับและไม้ปลูกในแปลง Health Canada กำหนดให้ผู้ผลิตกัญชาที่ได้รับอนุญาตต้องตรวจแพกโคลบิวทราโซล (ขีดจำกัดการวัดเชิงปริมาณ 0.02 ppm) และดามิโนไซด์ (0.1 ppm) ส่วนคลอร์เมควอตคลอไรด์ไม่อยู่ในรายการของแคนาดา ซึ่งแสดงให้เห็นว่าชุดการตรวจแต่ละแห่งอาจแตกต่างกันมากเพียงใด

2. ทำไมแพกโคลบิวทราโซลจึงหาได้ง่ายในประเทศไทย

แพกโคลบิวทราโซลเป็นสารเคมีหลักในการปลูกผลไม้ที่นี่ ผู้ปลูกชาวไทยใช้เหนี่ยวนำให้มะม่วงออกดอกนอกฤดูมาตั้งแต่ปี 1986 โดยมักราดลงดินแล้วตามด้วยการพ่นไทโอยูเรีย และงานวิจัยของมหาวิทยาลัยไทยยังคงระบุว่ามีการใช้กันอย่างกว้างขวางเพื่อการนี้ สารเคมีเกษตรในประเทศไทยถูกควบคุมเป็นวัตถุอันตรายภายใต้พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 และกรมวิชาการเกษตร (DOA) ดูแลการขึ้นทะเบียน บทความนี้ไม่สามารถยืนยันการขึ้นทะเบียนแพกโคลบิวทราโซลแต่ละรายการในฐานข้อมูลของ DOA ได้ เลขทะเบียนของผลิตภัณฑ์และพืชที่ได้รับอนุญาตให้ใช้ระบุอยู่บนฉลากของผลิตภัณฑ์นั้น

การจำหน่ายได้อย่างถูกกฎหมายสำหรับมะม่วงไม่ได้ทำให้แพกโคลบิวทราโซลเป็นปัจจัยการผลิตที่อนุญาตสำหรับกัญชา GACP การขึ้นทะเบียนสารกำจัดศัตรูพืชครอบคลุมผลิตภัณฑ์ที่มีฉลากสำหรับพืชที่ระบุชื่อเท่านั้น ส่วน GACP เป็นมาตรฐานแยกต่างหากสำหรับสมุนไพร

3. มาตรฐานระบุไว้อย่างไร ตามฉบับแปล

ข้อความภาษาอังกฤษฉบับเต็มที่หาได้ง่ายมีเพียงฉบับแปลโดยบุคคลที่สามของแนวทาง GACP กัญชาของกระทรวงสาธารณสุขไทย ซึ่งเผยแพร่โดย Cannavigia ในเดือนกันยายน 2024 ฉบับแปลไม่ได้ระบุชื่อเอกสาร เวอร์ชัน หรือปีของเอกสารภาษาไทย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก (DTAM) ได้ปรับปรุงข้อกำหนด GACP ตั้งแต่ปี 2022 และออกเอกสารที่เกี่ยวข้อง รวมถึงประกาศของ DTAM พ.ศ. 2568 ว่าด้วยแหล่งปลูกกัญชาที่ได้รับการรับรอง GACP ดังนั้นถ้อยคำด้านล่างจึงมาจากฉบับแปลของเวอร์ชันก่อนหน้าที่ไม่ทราบแน่ชัด และยังไม่ได้ตรวจสอบกับต้นฉบับภาษาไทยที่มีผลบังคับใช้อยู่ในปัจจุบัน

หมวด 9 (การเพาะปลูก) ของฉบับแปลระบุว่า:

  • 9.2: การผลิต “ควรอิงหลักการเกษตรเชิงนิเวศเป็นหลัก”
  • 9.3: ใช้การจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน “และไม่ใช้สารเคมีเพื่อป้องกันและกำจัดศัตรูพืช”
  • 9.4: “เมื่อใช้สารอินทรีย์หรือสารส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชที่เป็นประโยชน์ ควรใช้ในระดับที่เหมาะสม”
  • 9.5: “อนุญาตให้ใช้เฉพาะสารอินทรีย์หรือสารชีวภาพในการป้องกันและกำจัดศัตรูพืช ตามที่กฎหมายกำหนด”
  • 9.6: ห้ามใช้หรือครอบครองวัตถุอันตรายทางการเกษตรที่ถูกห้ามตามพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535

หมวด 5 และ 6 กำหนดให้วิเคราะห์ตัวอย่างดิน วัสดุปลูก และน้ำเพื่อหาสารพิษตกค้างและโลหะหนักก่อนปลูก ไม่มีการกล่าวถึงสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชโดยระบุชื่อ ทั้งในฐานะกลุ่มสารหรือเป็นสารแต่ละชนิด

4. สิ่งที่ข้อนี้สรุปได้ และสิ่งที่ยังสรุปไม่ได้

ในความหมายทางเคมี แพกโคลบิวทราโซล ดามิโนไซด์ และคลอร์เมควอตคลอไรด์เป็นสารประกอบอินทรีย์ แต่นั่นไม่ใช่ความหมายที่เกี่ยวข้องในที่นี้ สารเหล่านี้เป็นสารเคมีเกษตรสังเคราะห์ ไม่ใช่ปัจจัยการผลิตของเกษตรอินทรีย์หรือสารชีวภาพ (ควบคุมโดยชีววิธี) ตามความหมายที่มาตรฐานใช้

แม้กระนั้น กฎ “เฉพาะสารอินทรีย์หรือสารชีวภาพ” ในฉบับแปล (9.5) ใช้กับการป้องกันและกำจัดศัตรูพืช และสารชะลอการเจริญเติบโตไม่ใช่ผลิตภัณฑ์ควบคุมศัตรูพืช ข้อ 9.6 ครอบคลุมเฉพาะสารที่ถูกห้ามอยู่แล้วตามพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย และไม่มีแหล่งข้อมูลใดที่พบสำหรับบทความนี้ระบุว่าแพกโคลบิวทราโซลอยู่ในรายการนั้น ข้อ 9.4 ยังอนุญาตให้ใช้ “สารส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช” “ในระดับที่เหมาะสม” ด้วย

จากการอ่านเช่นนี้ สารชะลอการเจริญเติบโตสังเคราะห์ขัดกับมาตรฐานที่สร้างขึ้นบนเกษตรเชิงนิเวศและปัจจัยการผลิตอินทรีย์หรือชีวภาพ และผู้ตรวจประเมินอาจตั้งข้อโต้แย้งได้อย่างสมเหตุสมผล อย่างไรก็ตาม ข้อความในฉบับแปลไม่มีข้อที่ห้ามสารเหล่านี้อย่างชัดเจน นี่เป็นการตีความ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ DTAM และไม่พบแถลงการณ์ของ DTAM ที่ระบุเรื่องสารควบคุมการเจริญเติบโตโดยเฉพาะ หากคำถามนี้สำคัญในเชิงพาณิชย์ ควรสอบถาม DTAM หรือผู้ตรวจประเมินที่ให้การรับรองของท่านเป็นลายลักษณ์อักษร

5. การรับรองกระบวนการ เทียบกับการทดสอบผลิตภัณฑ์

GACP เป็นการรับรองกระบวนการ ผู้ตรวจประเมินตรวจสอบบันทึก ขั้นตอนปฏิบัติ และทะเบียนปัจจัยการผลิต การทดสอบเพียงอย่างเดียวที่มาตรฐานระบุถึงคือการทดสอบด้านสิ่งแวดล้อม ได้แก่ ดิน วัสดุปลูก และน้ำก่อนปลูก ช่อดอกที่เป็นผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปไม่ได้ถูกตรวจคัดกรองหาสารควบคุมการเจริญเติบโต ฟาร์มที่ใช้สารชะลอการเจริญเติบโตโดยไม่บันทึกไว้จะไม่ถูกตรวจพบจากการตรวจเอกสาร

ใบรับรองผลการวิเคราะห์เป็นการทดสอบผลิตภัณฑ์ ซึ่งรายงานสิ่งที่อยู่ในรุ่นการผลิตหนึ่งรุ่นเท่านั้น และเฉพาะสารที่อยู่ในชุดการตรวจเท่านั้น (ดูบทความเรื่องวิธีอ่านใบรับรองผลการวิเคราะห์ หัวข้อ 1318) ผลว่า “ไม่พบสารกำจัดศัตรูพืช” จากชุดการตรวจที่ไม่รวมแพกโคลบิวทราโซลไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับแพกโคลบิวทราโซลเลย

ดังนั้น ใบรับรอง GACP หมายความว่าระบบปัจจัยการผลิตที่มีเอกสารรองรับผ่านการตรวจประเมิน แต่ไม่ได้รับประกันว่าผลิตภัณฑ์ปราศจากสารชะลอการเจริญเติบโต

6. ควรทำอย่างไร ขึ้นอยู่กับว่าคุณเป็นใคร

ผู้ป่วยและผู้ซื้อที่ได้รับอนุญาต: ขอใบรับรองผลการวิเคราะห์ และถามว่าชุดการตรวจรวมแพกโคลบิวทราโซล ดามิโนไซด์ และคลอร์เมควอตคลอไรด์หรือไม่ คำถามคือชุดการตรวจครอบคลุมอะไร ไม่ใช่เพียงผลที่ระบุว่าอะไร

การขอชุดการตรวจที่ถูกต้องจากห้องปฏิบัติการ: ก่อนส่งตัวอย่าง ให้ขอรายการสารวิเคราะห์ทั้งหมดพร้อมขีดจำกัดการวัดเชิงปริมาณของแต่ละสาร ตรวจสอบว่าสารทั้งสามชนิดอยู่ในชุดการตรวจสารกำจัดศัตรูพืชมาตรฐานหรือต้องเพิ่มเอง หากรุ่นการผลิตนั้นมีไว้เพื่อการส่งออก ให้เปรียบเทียบขีดจำกัดเหล่านั้นกับข้อกำหนดของตลาดปลายทาง

ผู้ปลูก: จัดทำทะเบียนปัจจัยการผลิตที่สมบูรณ์ตั้งแต่วันแรก ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ สารออกฤทธิ์ เลขทะเบียน รุ่นการผลิต อัตราการใช้ วันที่ ระยะของพืช และผู้ใช้ ทะเบียนที่สมบูรณ์เป็นวิธีเดียวที่ใช้ได้จริงในการแสดงว่าไม่ได้ใช้สารใด การตรวจคัดกรองผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปโดยสมัครใจที่รวมสารเหล่านี้ช่วยสนับสนุนเอกสารสำหรับ B2B และการส่งออก และการตรวจสอบสถานะของผู้ซื้อ การโฆษณาช่อดอกทางออนไลน์เป็นสิ่งต้องห้ามในประเทศไทย และรวมถึงการอ้างว่า “ปลอด PGR” ด้วย

ผู้ส่งออก: ชุดการตรวจสารตกค้างของตลาดปลายทางเป็นตัวตัดสินว่ารุ่นการผลิตจะขายได้หรือไม่ และอาจรวมสารที่ชุดการตรวจภายในประเทศไม่มี รายการของแคนาดาเป็นตัวอย่างหนึ่ง

ร้านจำหน่ายกัญชา (dispensary): ณ เดือนตุลาคม 2026 ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมภายใต้ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 จ่ายได้เฉพาะตามใบสั่งยา ปท. 33 จากผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาต ไม่เกิน 30 วันต่อใบสั่งยา และไม่มีการเติมยาซ้ำ ช่อดอกที่จำหน่ายต้องมาจากแหล่งปลูกที่ได้รับการรับรอง GACP กฎกระทรวงสองฉบับ พ.ศ. 2569 เพิ่มความเข้มงวดด้านการออกใบอนุญาตในปี 2026 แต่ไม่ได้เปลี่ยนแปลงกฎเกี่ยวกับใบสั่งยา ปท. 33 ความเห็นทางกฎหมายระบุว่า หากไม่มีหลักฐานที่ผ่านการตรวจสอบตาม GACP ใบอนุญาตปลายน้ำ เช่น ใบอนุญาตร้านจำหน่ายกัญชา (dispensary) อาจถูกระงับ ซึ่งหมายความว่าแหล่งที่มาเป็นความเสี่ยงของคุณเช่นเดียวกับผู้จัดหาของคุณ

7. สิ่งที่ไม่สามารถตรวจสอบได้

  • แถลงการณ์ใดๆ ของ DTAM ที่ระบุเรื่องสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชโดยเฉพาะ
  • ข้อความ GACP ภาษาไทยฉบับปัจจุบัน และข้อกำหนดในฉบับแปลข้างต้นยังตรงกับข้อความนั้นหรือไม่
  • ห้องปฏิบัติการไทยแห่งใดรวมสารเหล่านี้ไว้ในชุดการตรวจมาตรฐานของตน
  • ข้อมูลใดๆ ว่าการใช้สารควบคุมการเจริญเติบโตในกัญชาไทยพบได้บ่อยเพียงใด หลักฐานจนถึงขณะนี้เป็นเพียงความรู้สึกของผู้ซื้อ

มาตรฐานนี้ไม่ได้ไร้ความหมาย สิ่งที่ขาดไปคือชั้นการตรวจสอบยืนยันที่จะทำให้ผู้ซื้อนำมาตรฐานไปใช้ดำเนินการได้

มีใครเคยส่งตรวจช่อดอกในประเทศไทย ที่ห้องปฏิบัติการไทย ด้วยชุดการตรวจที่รวมแพกโคลบิวทราโซล ดามิโนไซด์ หรือคลอร์เมควอตคลอไรด์บ้างไหม สารเหล่านั้นอยู่ในชุดการตรวจมาตรฐาน หรือคุณต้องขอเพิ่มเอง กรุณาอย่าโฆษณาห้องปฏิบัติการ ขอเพียงแบ่งปันข้อเท็จจริงเกี่ยวกับชุดการตรวจ

หัวข้อที่เกี่ยวข้อง: 1317, 1318 (วิธีอ่านใบรับรองผลการวิเคราะห์), 1340 (สารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช)

บทความนี้เป็นการอ่านแนวทางที่เผยแพร่แล้ว และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือข้อบังคับ แหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ว่าสิ่งใดได้รับอนุญาตภายใต้ GACP ของไทยคือกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก และผู้ตรวจประเมินที่ให้การรับรองของท่าน และถ้อยคำที่อ้างถึงในที่นี้มาจากฉบับแปลภาษาอังกฤษของบุคคลที่สาม ไม่ใช่ต้นฉบับภาษาไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมในประเทศไทยภายใต้ระเบียบของกระทรวงสาธารณสุขที่เกี่ยวข้อง การเพาะปลูกและการจำหน่ายต้องได้รับใบอนุญาต

แหล่งอ้างอิง

อ่านเพิ่มเติมบน Asiannabis

What You May Legally Spray Under Thai GACP, and Why There Is No Cannabis-Specific Product List