การปลูกกัญชง: ดิน ไนโตรเจน ศัตรูพืช การเก็บเกี่ยวและการตากแห้ง ปฏิทินการปลูกของไทย และการตรวจ THC (ตอนที่ 2 จาก 2)

กัญชงจะให้ผลดีก็ต่อเมื่อแปลงปลูก ปริมาณไนโตรเจน วันหว่าน และแผนการตรวจ THC เหมาะกับประเภทพืชที่ปลูก ตอนนี้ว่าด้วยดินและธาตุอาหาร การปลูกพืชหมุนเวียน ศัตรูพืชและโรค การเก็บเกี่ยวและการตากแห้งกัญชง CBD กัญชงในประเทศไทย และวิธีเก็บตัวอย่างตรวจ THC ในประเทศต่าง ๆ

กัญชงแบ่งได้เป็นสามประเภท ได้แก่ กัญชงเส้นใย (ปลูกเอาลำต้น) กัญชงเมล็ด (ปลูกเอาเมล็ด) และกัญชง CBD (ปลูกเอาสารแคนนาบินอยด์ในดอกตัวเมีย) แต่ละประเภทใช้ระยะปลูก พันธุ์ และเวลาเก็บเกี่ยวไม่เหมือนกัน ตามที่อธิบายไว้ในตอนที่ 1 กัญชงอุตสาหกรรมคือ Cannabis sativa L. ที่มี THC ต่ำกว่าขีดจำกัดตามกฎหมาย THC คือแคนนาบินอยด์ที่ทำให้มึนเมา

ข้อเตือนด้านกฎหมายไทย: ในประเทศไทย กัญชงหมายถึงพืชที่มี THC ในใบและช่อดอกน้อยกว่า 1.0% ส่วนสารสกัดจากกัญชงต้องมี THC ไม่เกิน 0.2% ช่อดอกกัญชงจะมี THC เท่าใดก็ตาม ถือเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 26 มิถุนายน 2568 ช่อดอกขายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 และขายได้ไม่เกินปริมาณที่ใช้ 30 วัน ห้ามโฆษณาและห้ามขายช่อดอกทางออนไลน์ ส่วนร่างพระราชบัญญัติควบคุมกัญชา พ.ศ. … ยังไม่มีผลเป็นกฎหมาย → กัญชาในฐานะสมุนไพรควบคุมในประเทศไทย

บทความนี้คือตอนที่ 2 อ่านตอนที่ 1 ได้ที่: การปลูกกัญชง: กัญชงเพื่อเส้นใย กัญชงเมล็ด และกัญชงเพื่อ CBD คือพืช 3 แบบที่ต่างกัน — ประเภทของกัญชง พันธุ์ที่ได้รับการรับรอง และทำไม THC จึงเพิ่มขึ้นตาม CBD (ตอนที่ 1 จาก 2)


3. แปลงปลูก ดิน และธาตุอาหาร

3.1 ดินและการระบายน้ำ

กัญชงขึ้นได้ในดินที่ความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง แต่ผลผลิตจะดีหรือไม่ขึ้นอยู่กับสามเรื่องต่อไปนี้

  • pH: ตั้งเป้าไว้ที่ประมาณ 6.0–7.5 สำหรับกัญชงทั้งสามประเภท ตัวเลขนี้มาจาก University of Wisconsin Extension ซึ่ง Rodale Institute (องค์กรวิจัยเกษตรอินทรีย์ในสหรัฐอเมริกา) นำมาอ้างอิง ถ้า pH ต่ำกว่าประมาณ 6 ให้ตรวจดูว่ามีอาการเป็นพิษจากอะลูมิเนียมและแมงกานีสหรือไม่ ถ้า pH สูง ใบอาจแสดงอาการขาดเหล็กและสังกะสี ทั้งที่ในดินมีธาตุเหล่านี้พอ เพราะ pH ทำให้รากดูดธาตุไปใช้ไม่ได้
  • การระบายน้ำ: ข้อนี้สำคัญที่สุด สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. (HRDI) ระบุว่าโรครากเน่าและโคนต้นเน่าจากดินแฉะหรือน้ำขังเป็นปัญหาหลักของการปลูกกัญชงในไทย ช่วง 30 วันแรกหลังหว่านเสี่ยงที่สุด ควรเลือกดินร่วนหรือดินร่วนปนทรายที่ระบายน้ำดี และขุดร่องระบายน้ำในฤดูฝน → โรครากเน่า Pythium และ Fusarium ในกัญชา
  • วัชพืช: เมื่อทรงพุ่มของกัญชงเส้นใยที่ปลูกถี่ชนกันจนคลุมเต็มแปลง ร่มเงาจะกดวัชพืชไม่ให้โต แต่กัญชง CBD ปลูกห่าง ทรงพุ่มจึงไม่มีวันคลุมเต็มแปลง ในช่วงสัปดาห์แรก ๆ จึงต้องกำจัดวัชพืชด้วยมือหรือเครื่องจักร หรือคลุมดินไว้

สิ่งที่ควรทำ: ตรวจ pH ดินก่อนหว่าน และเดินดูแปลงหลังฝนตกหนักครั้งแรก จุดที่น้ำขังนานเกินหนึ่งวันต้องทำทางระบายน้ำหรือเว้นไม่ปลูก เพราะต้นกล้าตรงนั้นเสี่ยงเน่ามากที่สุด

3.2 สภาพอากาศ

เมล็ดกัญชงจะงอกเมื่อดินอุ่นกว่า 8 °C ในพื้นที่ราบของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จึงไม่มีปัญหาเรื่องนี้ ต้นกล้าจะตายถ้าเจอน้ำค้างแข็ง ซึ่งต้องระวังในประเทศเขตอบอุ่นและบนยอดดอยที่สูงที่สุดของไทย ถ้าความชื้นสูงต่อเนื่องนานในช่วงออกดอก กัญชง CBD จะเสี่ยงเป็นโรคราสีเทา (โบไทรทิส) มากขึ้น

3.3 ไนโตรเจนและธาตุอาหารอื่นตามประเภทพืช

ตัวเลขในตารางนี้เป็นชุดเดียวที่สอดคล้องกันทั้งตาราง ให้ปรับตามผลวิเคราะห์ดินของคุณเอง

ประเภทพืช pH เป้าหมาย ไนโตรเจนรวม (N) แหล่งข้อมูล
เส้นใย 6.0–7.5 สูงสุดประมาณ 150 กก. N/เฮกตาร์ (อัตราที่ดีที่สุดเมื่อไม่ได้ปลูกพืชคลุมดิน ในแปลงทดลองที่เมืองคุตซ์ทาวน์ รัฐเพนซิลเวเนีย สหรัฐอเมริกา) Rodale Institute
เมล็ด 6.0–7.5 ประมาณ 100 กก. N/เฮกตาร์ (จากการทดลองชุดเดียวกัน) Rodale Institute
CBD 6.0–7.5 ยังไม่มีอัตราที่ดีที่สุดที่ยอมรับร่วมกัน คำแนะนำทั่วไปสำหรับกัญชงคือ 50–100 ปอนด์/เอเคอร์ (ประมาณ 56–112 กก. N/เฮกตาร์) แบ่งใส่หลายครั้ง และใส่ 20–25% ตอนปลูก University of Delaware Extension (สหรัฐอเมริกา)
  • ไนโตรเจนในช่วงออกดอก (กัญชง CBD): ผลการวิจัยยังขัดแย้งกัน งานวิจัยหนึ่งที่ปลูกในสภาพแวดล้อมควบคุมพบว่าไนโตรเจนต่ำให้ระดับแคนนาบินอยด์สูงที่สุด ส่วนการทดลองในแปลงบนพื้นที่สูงที่แห้งแบบทะเลทราย พบว่าระดับแคนนาบินอยด์ขึ้นกับพันธุ์และวันเก็บเกี่ยว ไม่ได้ขึ้นกับอัตราไนโตรเจน ในทางปฏิบัติ ให้ใส่ไนโตรเจนส่วนใหญ่ในระยะเจริญเติบโตทางลำต้น และอย่าใส่มากในช่วงปลายฤดู
  • พืชตระกูลถั่วคลุมดิน: พืชคลุมดินคือพืชที่ปลูกเพื่อบำรุงและปกป้องดิน ไม่ได้ปลูกไว้ขาย พืชตระกูลถั่วช่วยเพิ่มไนโตรเจนที่ดึงมาจากอากาศ ในการทดลองที่คุตซ์ทาวน์ การปลูกเวตช์ขน (hairy vetch) และถั่วลันเตาฤดูหนาว (winter pea) ก่อนกัญชงให้ไนโตรเจนเพียงพอ โดยไม่ต้องใส่ปุ๋ยเพิ่ม
  • ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม และกำมะถัน: ใส่ตามผลวิเคราะห์ดิน ดินเขตร้อนที่ถูกฝนชะล้างมากอาจต้องใช้ปุ๋ยที่มีซัลเฟตด้วย

หมายเหตุผู้แปล: เวตช์ขนและถั่วลันเตาฤดูหนาวเป็นพืชเขตอบอุ่น การทดลองเหล่านี้ไม่ได้ศึกษาว่าพืชทั้งสองโตได้ดีแค่ไหนในอากาศร้อนของไทย พืชตระกูลถั่วที่ขึ้นได้ดีในพื้นที่ของคุณอาจทำหน้าที่แทนได้ แต่ยังไม่มีการทดสอบปลูกพืชเหล่านี้ก่อนกัญชงในไทย ให้ลองในแปลงเล็กก่อน แล้วเทียบกับแปลงที่ใส่ปุ๋ย เพื่อดูว่าพืชคลุมดินช่วยลดปุ๋ยได้จริงหรือไม่

สิ่งที่ควรทำ: ส่งดินตรวจวิเคราะห์ก่อนเริ่มฤดู แล้วกำหนดอัตราไนโตรเจนจากตารางตามประเภทพืชของคุณ ถ้าปลูกกัญชง CBD ให้ใส่ไนโตรเจนส่วนใหญ่ก่อนเข้าช่วงออกดอก


4. การปลูกพืชหมุนเวียนและสุขภาพดิน

กัญชงให้ผลดีที่สุดเมื่อปลูกเป็นพืชหนึ่งในรอบการปลูกพืชหมุนเวียน

  • วัชพืชน้อยลง: ทรงพุ่มที่หนาแน่นของกัญชงเส้นใยช่วยให้พืชที่ปลูกตามมีวัชพืชน้อยลง
  • ช่วยตัดวงจรโรคได้แต่มีข้อจำกัด: โรครากปม (Plasmodiophora brassicae) ซึ่งเป็นโรคของพืชตระกูลกะหล่ำ ไม่อาศัยอยู่ในกัญชง แต่กัญชงเป็นโรคราขาว (Sclerotinia sclerotiorum) ได้ง่าย และราชนิดนี้ก็ทำลายทานตะวัน ถั่วเหลือง และคาโนลาด้วย ถ้ารอบหมุนเวียนมีพืชเหล่านี้อยู่แล้ว การปลูกกัญชงจะไม่ช่วยตัดวงจรโรคเลย
  • โลหะหนัก: ส่วนใหญ่กัญชงจะดูดโลหะหนักเข้าต้นเมื่อปลูกบนดินที่ปนเปื้อน งานวิจัยเรื่องการใช้พืชบำบัดดิน (phytoremediation) ทดลองในดินที่ปนเปื้อนหนัก (Linger et al., 2002; Rheay et al., 2021) ผลผลิตจากพื้นที่แบบนี้ไม่เหมาะจะนำไปทำอาหารหรือสกัด
  • เปลือกเมล็ด: การไถกลบเปลือกเมล็ดลงดินเพิ่มไนโตรเจนได้น้อย เปลือกที่มีโปรตีน 3% มีไนโตรเจนประมาณ 0.48% หรือราว ไนโตรเจน 5 กก. ต่อเปลือก 1 ตัน

การปลูกหมุนเวียนในเขตอบอุ่น เช่น ธัญพืช → กัญชง → ธัญพืชหรือพืชน้ำมัน มีข้อมูลรองรับชัดเจนในยุโรป (Struik et al., 2000)

ในประเทศไทย กัญชงแบบโฟโตพีเรียด (ออกดอกเมื่อช่วงกลางวันสั้นลง) ปลูกบนพื้นที่ไร่ (ที่ดอน) ในฤดูฝน (หัวข้อ 7) จึงต้องแย่งพื้นที่กับพืชไร่ฤดูฝนชนิดอื่น ไม่ควรปลูกในนาข้าวที่ระบายน้ำไม่ดี ถ้าจะปลูกในฤดูแล้ง ต้องใช้พันธุ์ออโต้ (ออกดอกเองตามอายุ ไม่ขึ้นกับความยาวของวัน) และต้องมีระบบให้น้ำ

สิ่งที่ควรทำ: จดรายชื่อพืชที่ปลูกในแปลงของคุณในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ถ้ามีทานตะวัน ถั่วเหลือง หรือคาโนลา อย่าคาดหวังให้กัญชงช่วยตัดวงจรโรคราขาว ถ้าพื้นที่เคยเป็นที่ตั้งโรงงานหรือเหมือง ให้ตรวจโลหะหนักก่อนปลูกเพื่อทำอาหารหรือสกัด


5. ศัตรูพืชและโรค

หนอนเจาะกัญชง (Grapholita delineana) และ ด้วงหมัดกัญชง (Psylliodes attenuatus) มีรายงานพบส่วนใหญ่ในยุโรปและเอเชียกลาง

ไรแดงสองจุด (Tetranychus urticae) เป็นศัตรูหลักของกัญชง CBD ที่ปลูกในโรงเรือนช่วงอากาศร้อนและแห้ง ไรตัวห้ำที่กินไรแดง (Phytoseiulus persimilis, Neoseiulus californicus) ได้ผลดีที่สุดเมื่อปล่อยก่อนที่ไรแดงจะเพิ่มจำนวน ไม่ใช่รอให้ระบาดแล้วค่อยปล่อย → ไรแดงและการควบคุมโดยชีววิธี

ราสีเทา (Botrytis cinerea) ทำความเสียหายมากที่สุดในช่อดอก CBD ที่อัดแน่น ป้องกันได้โดยปลูกให้ห่างขึ้น ตัดใบล่างออกให้อากาศถ่ายเท และงดรดน้ำจากด้านบนเมื่อเริ่มออกดอก → การป้องกันโรคเน่าช่อดอก (โบไทรทิส)

โรครากเน่าและโคนต้นเน่า เป็นปัญหาหลักของการปลูกในแปลงในประเทศไทย สวพส. ทดลองเคลือบเมล็ดด้วย Streptomyces (แบคทีเรียในดิน) หรือ Trichoderma harzianum (เชื้อราที่มีประโยชน์) เมื่อเทียบกับเมล็ดที่ไม่ได้เคลือบ วิธีนี้ลดการตายของต้นกล้าอายุ 15 วันได้สูงสุด 77% และ 49% ตามลำดับ อย่าหว่านก่อนช่วงที่ฝนจะตกหนัก → Trichoderma และจุลินทรีย์บริเวณรากชนิดอื่น

หมายเหตุผู้แปล: ในประเทศไทย ให้ใช้เฉพาะสารป้องกันกำจัดศัตรูพืชและชีวภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตร และใช้ตามฉลากเท่านั้น ก่อนซื้อผลิตภัณฑ์ Trichoderma, Streptomyces หรือไรตัวห้ำ ให้ตรวจสอบการขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตรก่อน ทะเบียนนี้เป็นหลักฐานเมื่อคุณถูกตรวจประเมินตามหลัก GACP (มาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรและการเก็บเกี่ยวที่ดีสำหรับพืชสมุนไพร) และช่วยให้คุณไม่ได้ของปลอมหรือของที่ปนเปื้อน

สิ่งที่ควรทำ: ถ้าปลูกกัญชง CBD ให้พลิกดูใต้ใบหาไรสัปดาห์ละครั้งตั้งแต่ระยะเจริญเติบโตทางลำต้น เพื่อจะได้ปล่อยไรตัวห้ำได้ทันเวลา ถ้าปลูกในแปลงกลางแจ้ง ให้หว่านหลังฝนตกหนักผ่านไปแล้ว ไม่ใช่หว่านก่อนฝนมา


6. การเก็บเกี่ยวและการตากแห้งกัญชง CBD

6.1 การหาช่วงเก็บเกี่ยว

CBD และ THC เพิ่มขึ้นพร้อมกันเมื่อดอกแก่ขึ้น (ตอนที่ 1 หัวข้อ 2.2) ช่วงเก็บเกี่ยวจึงต้องกำหนดจากผลตรวจของห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่ดูจากหน้าตาของดอก

ในประเทศที่ใช้ขีดจำกัด 0.3% NC State (North Carolina State University สหรัฐอเมริกา) แนะนำให้เก็บตัวอย่างเพื่อตรวจตามกฎหมายภายในประมาณ 2 สัปดาห์หลังระยะเริ่มสร้างดอก (floral initiation) ซึ่งเป็นช่วงที่เริ่มเห็นสัญญาณการออกดอกครั้งแรก ตามกฎของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ (USDA) หลังเก็บตัวอย่างแล้วต้องเก็บเกี่ยวภายใน 30 วัน

ผลตรวจจากห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองเป็นหลักฐานว่าผลผลิตอยู่ในเกณฑ์ แต่ไม่ได้แปลว่าจะขายช่อดอกได้ ถ้าประเทศนั้นกำหนดให้ช่อดอกเป็นสินค้าควบคุม สำหรับประเทศไทย ช่อดอกกัญชงยังเป็นสมุนไพรควบคุม (ดูกรอบด้านบน) ให้ถามหน่วยงานที่ออกใบอนุญาตให้คุณว่ายอมรับผล THC จากห้องปฏิบัติการใดบ้าง → วิธีอ่านใบรับรองผลการวิเคราะห์ (CoA)

6.2 การตากแห้ง

ต้องตากแห้งดอกให้เร็ว จนความชื้นต่ำกว่าประมาณ 12% เพื่อป้องกันโบไทรทิสและไม่ให้คุณภาพตก การผึ่งลมในที่โล่งพึ่งไม่ได้ในอากาศชื้นของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงต้องใช้ห้องที่มีพัดลมเป่าลมหรือเครื่องอบแห้งโดยเฉพาะ ถ้าแห้งช้า ดอกจะมีกลิ่นและรสเหมือนหญ้าแห้ง และเสียหายจากราเพิ่มขึ้น ในประเทศไทย การจัดการ การเก็บรักษา และการขายช่อดอกกัญชงต้องเป็นไปตามกฎของสมุนไพรควบคุม → การตากแห้งที่ความชื้นภายนอก 85–95%

สิ่งที่ควรทำ: ก่อนนำไปเก็บ ให้สุ่มตัวอย่างดอกจากการตากแห้งแต่ละรอบมาวัดความชื้น แล้วเก็บผลไว้กับบันทึกการผลิตแต่ละรุ่น (batch record) คุณจะรู้ว่าระบบตากแห้งของคุณลดความชื้นได้ถึง 12% ในฤดูฝนด้วยหรือไม่ ไม่ใช่แค่ในฤดูแล้ง


7. กัญชงในประเทศไทย: กฎระเบียบและการปฏิบัติจริง

การขออนุญาต การอนุญาตให้เอกชนปลูกกัญชงเริ่มต้นจากกฎกระทรวง การขออนุญาตและการอนุญาตผลิต นำเข้า ส่งออก จำหน่าย หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 เฉพาะกัญชง พ.ศ. 2563 ซึ่งมีผลบังคับใช้เมื่อ 29 มกราคม 2564 ใบอนุญาตครอบคลุมวัตถุประสงค์ เช่น การศึกษา การวิจัย การปรับปรุงพันธุ์ และการผลิตเมล็ดพันธุ์รับรอง เมล็ดพันธุ์ได้รับการรับรองด้วยการขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตร โดยต้องยื่นผลตรวจ THC ต่อสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)

สายพันธุ์ พันธุ์รับรองของไทยเป็นสายพันธุ์ในประเทศที่ สวพส. ปรับปรุงร่วมกับมูลนิธิโครงการหลวง ได้แก่ RPF1, RPF2, RPF3 และ RPF4 ทั้งหมดปรับปรุงมาเพื่อผลิตเส้นใย และขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตรในปี พ.ศ. 2554 (ค.ศ. 2011) มีรายงานว่ามี THC ประมาณ 0.2% RPF1 เหมาะกับพื้นที่สูงเกิน 1,000 ม. ส่วน RPF3 เหมาะกับความสูง 500–1,000 ม.

แหล่งปลูก ข่าวในสื่อระบุว่าอำเภอแม่สาย (จังหวัดเชียงราย) อำเภอพบพระ (จังหวัดตาก) และอำเภอสองแคว (จังหวัดน่าน) เป็นพื้นที่ปลูกกัญชง ชุมชนชาวม้ง โดยเฉพาะที่พบพระ ปลูกกัญชงไว้ทอผ้ามานานแล้ว

ปฏิทินการปลูกสายพันธุ์ RPF แบบโฟโตพีเรียดในภาคเหนือของไทย (สวพส.):

ช่วงหว่าน สิ่งที่เกิดขึ้น
มีนาคม–พฤษภาคม (เฉพาะพื้นที่ที่มีน้ำ) ระยะเจริญเติบโตทางลำต้นยาว ต้นอาจสูงถึงประมาณ 5 ม. จึงต้องปลูกห่าง
มิถุนายน–กรกฎาคม (แนะนำ; ช่วงปลูกทั่วไปของ สวพส. คือพฤษภาคม–กรกฎาคม) เจริญเติบโตทางลำต้นประมาณ 3 เดือน ออกดอกปลายกันยายน–ตุลาคม ถ้าปลูกเอาเมล็ดใช้ระยะปลูกประมาณ 1 × 1 ม.
สิงหาคม–กุมภาพันธ์ (ช่วงกลางวันสั้น) ระยะเจริญเติบโตทางลำต้นสั้นและออกดอกเร็ว ต้องปลูกถี่ (75 × 50 ซม. หรือถี่กว่า) และต้นให้มวลชีวภาพน้อย

ฤดูแล้งจึงไม่เหมาะกับการปลูกกัญชงเส้นใยแบบโฟโตพีเรียด เพราะกลางวันสั้นทำให้ต้นออกดอกเร็ว ผลผลิตลำต้นจึงต่ำ ถ้าจะปลูกในฤดูแล้งต้องใช้ พันธุ์ออโต้ร่วมกับระบบให้น้ำ และอย่าหว่านก่อนช่วงฝนตกหนัก

สิ่งที่ควรทำ: เลือกสายพันธุ์ RPF ตามความสูงของแปลง (RPF1 สำหรับพื้นที่สูงเกิน 1,000 ม. และ RPF3 สำหรับ 500–1,000 ม.) แล้วหว่านในเดือนมิถุนายน–กรกฎาคม ช่วงนี้ทำให้ต้นมีเวลาโตประมาณ 3 เดือนก่อนออกดอก


8. ขีดจำกัด THC การเก็บตัวอย่าง และการบันทึก

8.1 ขีดจำกัด THC ในแต่ละประเทศ

ประเทศหรือภูมิภาค ขีดจำกัด THC ในพืช (น้ำหนักแห้ง) หมายเหตุ
สหภาพยุโรป 0.3% (ตั้งแต่ พ.ศ. 2566; ก่อนหน้านั้น 0.2%) ใช้ได้เฉพาะพันธุ์รับรอง
สหรัฐอเมริกา THC รวม 0.3% (ระดับรัฐบาลกลาง) แผนของแต่ละรัฐและเขตปกครองชนเผ่าแตกต่างกัน
แคนาดา 0.3% —
ไทย 1.0% ในใบและช่อดอก; สารสกัดไม่เกิน 0.2% ช่อดอกเป็นสมุนไพรควบคุม; ร่างพระราชบัญญัติอาจเปลี่ยนขีดจำกัด
สวิตเซอร์แลนด์ 1.0% —
สหราชอาณาจักร 0.2% —

สิ่งที่ควรทำ: ถ้าวางแผนส่งออก ให้ตรวจเทียบกับขีดจำกัดของประเทศปลายทาง ไม่ใช่ดูแค่เกณฑ์ 1.0% ของไทย ผลผลิตที่ถูกกฎหมายในไทยอาจไม่ผ่านตลาดที่ใช้เกณฑ์ 0.3% หรือ 0.2% → อะไรบ้างที่ส่งออกจากไทยในฐานะกัญชงได้

8.2 วิธีเก็บตัวอย่างอย่างเป็นทางการ

  • สหภาพยุโรป (Delegated Regulation (EU) 2022/126, Annex I): ตาม วิธี A (Procedure A) เจ้าหน้าที่ตรวจอย่างน้อย 30% ของพื้นที่ปลูกกัญชงที่แจ้งไว้ โดยเก็บตัวอย่างตั้งแต่ 20 วันหลังเริ่มออกดอกจนถึง 10 วันหลังออกดอกเสร็จ ตัวอย่างแต่ละชิ้นเป็นส่วนของต้นยาว 30 ซม. ที่มีช่อดอกตัวเมียอย่างน้อยหนึ่งช่อ เก็บจาก 50 ต้นต่อแปลง ส่วน วิธี B (Procedure B) ใช้ในประเทศที่มีระบบอนุมัติล่วงหน้า เจ้าหน้าที่ตรวจอย่างน้อย 20% ของพื้นที่ เก็บตัวอย่างภายใน 10 วันหลังออกดอกเสร็จ โดยตัดส่วนบนหนึ่งในสามของต้นจาก 200 ต้นต่อแปลง
  • สหรัฐอเมริกา (7 CFR 990.24 และแนวทางการเก็บตัวอย่างของ USDA): เจ้าหน้าที่เก็บตัวอย่างที่ได้รับอนุญาตจะเก็บตัวอย่างไม่เกิน 30 วันก่อนวันเก็บเกี่ยวที่คาดไว้ โดยตัดยอดช่อดอกยาว 5–8 นิ้ว (ประมาณ 13–20 ซม.) รัฐหรือเขตปกครองชนเผ่าอาจใช้วิธีที่วัดจากผลลัพธ์ (performance-based) แทนก็ได้ แต่วิธีนั้นต้องให้ความเชื่อมั่น 95% ว่าผลตรวจของต้นจะไม่เกิน 0.3% จำนวนต้นที่ต้องเก็บตัวอย่างในแต่ละล็อตขึ้นอยู่กับแผนที่ใช้ในพื้นที่นั้น
  • ประเทศไทย: ทำตามคำแนะนำการเก็บตัวอย่างของหน่วยงานที่ออกใบอนุญาตให้คุณ

อย่ารวมตัวอย่างจากทั้งแปลงเป็นตัวอย่างเดียว ให้ทำ ห่วงโซ่การครอบครองตัวอย่าง (chain of custody) คือบันทึกที่มีลายเซ็น ระบุว่าใครเก็บตัวอย่างแต่ละชิ้น เก็บเมื่อไร และใครดูแลตัวอย่างจนถึงห้องปฏิบัติการ ถ้าขีดจำกัดคือ 0.3% ให้ตั้งเป้าภายในไว้ที่ ประมาณ 0.2% (เผื่อไว้ประมาณ 33%) เพื่อไม่ให้ความคลาดเคลื่อนปกติของผลตรวจดันผลผลิตให้เกินขีดจำกัด

8.3 การบันทึก

เก็บบันทึกต่อไปนี้ไว้อย่างน้อยตามระยะเวลาที่ใบอนุญาตกำหนด

  • แผนที่แปลง ระบุพันธุ์และหมายเลขล็อตของแต่ละแปลงย่อย
  • ใบแจ้งหนี้ค่าเมล็ดพันธุ์และใบรับรองเมล็ดพันธุ์
  • บันทึกการใช้ปุ๋ยและปัจจัยการผลิตอื่น
  • บันทึกการเก็บตัวอย่าง พร้อมใบรับรองผลการวิเคราะห์ (CoA) จากห้องปฏิบัติการ
  • ผลผลิตของแต่ละแปลงย่อย

เจ้าหน้าที่อาจเทียบปริมาณเมล็ดที่คุณซื้อกับพื้นที่ที่ปลูกจริง ถ้าบันทึกตรงกัน ก็พิสูจน์ได้ว่าไม่มีเมล็ดรั่วไหลไปที่อื่น

สิ่งที่ควรทำ: ก่อนหว่าน ให้เตรียมสมุดหรือสเปรดชีตหนึ่งชุดต่อฤดู โดยตั้งหัวข้อทั้งห้านี้ไว้ การกรอกไปทีละนิดระหว่างฤดูง่ายกว่ามาก เมื่อเทียบกับการมานั่งทำย้อนหลังก่อนเจ้าหน้าที่มาตรวจ → บันทึกตามหลัก GACP สำหรับกัญชา


สรุป

  • เลือกประเภทพืช (เส้นใย เมล็ด หรือ CBD) ให้ตรงกับโรงแปรรูปและผู้ซื้อที่คุณมีอยู่
  • เลือกพันธุ์รับรองที่เหมาะกับละติจูดและความสูงของพื้นที่
  • รักษา pH ไว้ที่ 6.0–7.5 และใส่ไนโตรเจนตามช่วงในหัวข้อ 3.3
  • ส่งกัญชง CBD ตรวจตั้งแต่เนิ่น ๆ เพราะ THC เพิ่มขึ้นเมื่อดอกแก่
  • ในภาคเหนือของไทย ให้หว่านพันธุ์ RPF แบบโฟโตพีเรียดช่วงต้นฤดูฝน ในแปลงที่ระบายน้ำดี
  • ในฤดูแล้ง ให้ปลูกเฉพาะพันธุ์ออโต้ และต้องมีระบบให้น้ำเท่านั้น
  • ช่อดอกกัญชงในไทยยังเป็นสมุนไพรควบคุม และขีดจำกัดตามกฎหมายอาจเปลี่ยนเมื่อร่างพระราชบัญญัติควบคุมกัญชาผ่านเป็นกฎหมาย

คุณเคยปลูกสายพันธุ์ RPF หรือส่งผลผลิตกัญชง CBD ตรวจในไทยแล้วหรือยัง แชร์วันหว่าน ผลผลิต หรือผลตรวจไว้ใต้กระทู้นี้ได้เลย ผู้ปลูกคนอื่นจะได้นำไปเปรียบเทียบ

เอกสารอ้างอิง

  1. Linger, P., Müssig, J., Fischer, H., & Kobert, J. (2002). Industrial hemp (Cannabis sativa L.) growing on heavy metal contaminated soil: fibre quality and phytoremediation potential. Industrial Crops and Products, 16(1), 33–42. https://doi.org/10.1016/S0926-6690(02)00005-5
  2. Struik, P. C., Amaducci, S., Bullard, M. J., Stutterheim, N. C., Venturi, G., & Cromack, H. T. H. (2000). Agronomy of fibre hemp (Cannabis sativa L.) in Europe. Industrial Crops and Products, 11(2–3), 107–118.
  3. Rheay, H. T., Omondi, E. C., & Brewer, C. E. (2021). Potential of hemp (Cannabis sativa L.) for paired phytoremediation and bioenergy production. GCB Bioenergy, 13(4), 525–536.
  4. Suchoff, D., Linder, E., & Henriquez Inoa, S. (2022). Avoiding a hot crop: minimizing the risk of non-compliant THC tests through proper harvest timing. NC State Extension AG-937
  5. Rodale Institute. Growing industrial hemp as an organic cash crop
  6. University of Delaware Extension (2020). Recommended nutrient rates, miscellaneous crops
  7. Floral hemp (Cannabis sativa L.) responses to nitrogen fertilization under field conditions in the high desert
  8. Commission Delegated Regulation (EU) 2022/126, Annex I
  9. 7 CFR § 990.24, Responsibility of a USDA licensee prior to harvest
  10. HRDI (2022). ปลูกกัญชงผลิตเมล็ดเพื่อการบริโภค
  11. HRDI. ปลูกกัญชงอย่างไร…ให้รอด?
  12. Thai Publica (2021). การจำหน่ายเมล็ดพันธุ์กัญชงของ สวพส. (พันธุ์ RPF)
  13. Nishimura & Asahi (2021). Legalization of Hemp-Related Business in Thailand