Mục này bàn về gì
Mục này bàn về chuyện bón phân cho cần sa. Nội dung xoay quanh ba câu hỏi thực tế:
- Các con số trên nhãn phân bón có nghĩa là gì. Ví dụ, chỉ số N-P-K cho biết tỷ lệ đạm (N), lân (P) và kali (K) trong sản phẩm.
- Ở mỗi mức pH, rễ hút được bao nhiêu của từng chất. pH cho biết nước quanh rễ chua hay kiềm tới mức nào.
- Cách phân biệt thiếu chất thật với lỗi ở vùng rễ. Thiếu chất thật là trong chậu không có đủ chất đó. Lỗi vùng rễ là chất vẫn có trong chậu, nhưng rễ bị hỏng hoặc pH sai nên cây không hút được. Nhìn lá thì hai trường hợp giống hệt nhau.
Câu hỏi về một dòng sản phẩm cụ thể hay về cách bón nói chung đều đăng ở đây.
Nên đăng vào mục con nào
Mục này có hai loại mục con. Bạn chọn loại nào tùy vào việc câu trả lời có phải dựa theo hướng dẫn của một hãng hay không.
Mục con theo hãng. Dùng khi câu hỏi chỉ liên quan tới một dòng sản phẩm. Mỗi dòng có lịch bón (bảng liều cho từng tuần) và tỷ lệ phối giữa các chai do chính hãng đặt ra. Vì vậy câu trả lời phải dựa vào lịch bón của dòng đó. Các mục con theo hãng gồm:
Hỏi đáp dinh dưỡng chung. Dùng cho mọi câu hỏi không gắn với một hãng nào, gồm:
- chất kích thích sinh học (biostimulant): loại này giúp cây chống chịu stress và dùng dinh dưỡng tốt hơn, chứ không trực tiếp nuôi cây
- chế phẩm vi sinh: bổ sung nấm hoặc vi khuẩn có lợi còn sống vào vùng rễ
- câu hỏi về cách pha dung dịch dinh dưỡng.
Trước khi đăng, bạn kiểm tra một điều: câu trả lời có phụ thuộc vào lịch bón của một hãng không. Nếu có, đăng vào mục con của hãng đó. Nếu không, đăng vào Hỏi đáp dinh dưỡng chung.
Ghi chú của người dịch: Mục con theo hãng là nơi hỏi cách dùng sản phẩm, không phải nơi mua bán. Muốn biết mua sản phẩm ở đâu tại Thái, bạn hỏi nhà phân phối được hãng uỷ quyền tại Thái. Bạn cũng có thể hỏi kinh nghiệm của thành viên khác trong mục Cửa hàng vật tư trồng trọt tại Thái Lan. Trước khi mua, hãy kiểm tra phân bón đã được đăng ký lưu hành tại Thái chưa. Bài Cách kiểm tra phân bón có được lưu hành hợp pháp tại Thái Lan hướng dẫn cách đọc số đăng ký và nhãn.
Hỏi về bón phân thì luôn ghi kèm số đo pH và EC
Phần lớn các topic về bón phân rốt cuộc đều quy về hai chỉ số: pH và EC. EC (độ dẫn điện) cho biết trong nước có bao nhiêu muối phân bón hòa tan. Cả hai chỉ số đều được giải thích trong bài hướng dẫn pH và EC đã link ở mục đầu.
Hai chỉ số này quan trọng vì có hiện tượng khóa dinh dưỡng (nutrient lockout). Khóa dinh dưỡng là chất vẫn có trong chậu nhưng rễ không hút được. Trên lá, chất bị khóa trông y hệt chất bị thiếu. Chỉ có số đo mới cho biết bạn đang gặp trường hợp nào.
Ví dụ sau cho thấy số đo quyết định cách xử lý ra sao. Giả sử lá phía dưới của cây chuyển nhạt màu:
- pH lệch xa khoảng phù hợp với giá thể của bạn. Bón thêm phân cũng không giúp được gì, vì rễ vẫn không hút được. Việc cần làm là chỉnh lại pH.
- EC của nước thoát cao hơn nhiều so với EC bạn tưới vào. Nước thoát (runoff) là nước chảy ra từ đáy chậu. EC nước thoát cao nghĩa là muối đang tích tụ trong chậu. Lúc này bạn cần tưới dung dịch pha loãng hơn, chứ không phải bón thêm.
Ghi các thông tin sau vào bài đăng:
- pH và EC của dung dịch bạn tưới. Thông tin này cho biết cây đang được cung cấp những gì.
- pH và EC của nước thoát, hoặc của bồn dung dịch nếu trồng thủy canh. Thông tin này cho biết chuyện gì đang xảy ra quanh rễ.
- pH và EC của nước nguồn chưa pha phân, kèm nguồn nước (nước máy, nước giếng, nước mưa hay nước RO, tức nước lọc thẩm thấu ngược). Thông tin này cho biết bao nhiêu phần EC đến từ chính nguồn nước chứ không phải từ phân.
- Nhiệt độ nước. Nhiệt độ ảnh hưởng tới cả số đo EC lẫn bộ rễ.
- Loại giá thể và cỡ chậu. Lý do được giải thích ở mục tiếp theo.
- Tuổi cây. Ghi số tuần tính từ lúc gieo hạt hoặc giâm cành (clone), và số tuần cây đã vào giai đoạn ra hoa.
- Dòng sản phẩm và liều mỗi lít. Nhờ vậy mọi người đối chiếu được với lịch bón của hãng.
- Ảnh chụp lá bị ảnh hưởng dưới ánh sáng tự nhiên. Ảnh cần cho thấy vị trí lá trên cây, ví dụ lá già phía dưới hay lá non trên ngọn.
Bạn dùng bút đo pH và bút đo EC để lấy số. Trước khi đo, hãy hiệu chuẩn bút bằng dung dịch chuẩn. Bút chưa hiệu chuẩn có thể báo sai, khiến bạn đi xử lý một lỗi không hề có. Bài pH và EC cho cần sa, phần 2 hướng dẫn từng bước cách hiệu chuẩn bút và đo nước thoát.
Ghi chú của người dịch về nguồn nước và nắng nóng ở Thái Lan:
- Nước nguồn của bạn. pH và EC của nước máy và nước giếng khác nhau tùy vùng. Nước giếng có thể là nước cứng, tức chứa nhiều khoáng hòa tan. Hãy đo nước nguồn trước lần bón đầu tiên. Đo lại khi đổi nguồn nước hoặc khi chuyển mùa. Nhờ vậy bạn biết trong số EC trên máy đo, bao nhiêu là từ phân bón.
- Nước ấm. Ở 30–35 °C, máy đo cho số EC cao hơn so với khi đo cùng loại nước đó lúc mát hơn. Nhiều bút đo tự bù trừ sai số này. Hãy xem sách hướng dẫn của bút có ghi “ATC” (tự động bù nhiệt) không. Nếu bút không có ATC, ghi lại nhiệt độ nước mỗi lần đo.
- Bồn dung dịch bị nóng. Nước càng ấm thì càng giữ được ít oxy. Trong hệ tuần hoàn, rễ ngâm trong nước ấm có thể bắt đầu thối. Rễ thối thì ngừng hút dinh dưỡng, nên lá trông như bị thiếu chất. Nếu bồn của bạn hay bị nóng, hãy đọc Trồng thủy canh khi bồn dung dịch ở 31 °C và Thối rễ, nấm Pythium và Fusarium trước khi đổi công thức bón.
- Mất điện. Khi mất điện, máy bơm và sủi oxy ngừng chạy, rễ bị thiếu oxy. Nếu vừa bị mất điện, hãy ghi vào bài đăng. Lý do là tổn thương ở rễ có thể vài ngày sau mới lộ ra.
- Mùa mưa. Khi không khí rất ẩm, cây thoát hơi nước qua lá ít hơn, nên lượng nước chảy qua cây cũng ít đi. Canxi lại di chuyển theo dòng nước này. Vì vậy lá non có thể có triệu chứng giống thiếu canxi dù dung dịch đủ canxi. Hãy ghi độ ẩm vào bài để người khác không chỉ khuyên bạn bón thêm canxi.
Ghi rõ bạn trồng trên giá thể nào
Giá thể quyết định cách bạn nên bón. Giá thể là vật liệu mà rễ cây mọc trong đó. Cùng một chai phân, cùng một liều, nhưng mỗi giá thể lại cho kết quả khác nhau:
- Than bùn (peat), tức rêu sphagnum đã phân hủy. Than bùn giữ lại được một phần dinh dưỡng và giúp pH ít dao động. Vì vậy vấn đề lộ ra chậm, và khi xử lý cũng phải chờ một thời gian mới thấy tác dụng.
- Xơ dừa (coco coir), tức sợi vỏ dừa. Bản thân xơ dừa có rất ít canxi và magiê. Xơ dừa chưa được xử lý trước (chưa “buffer”) có thể giữ lại canxi và magiê, nên cây nhận được ít hơn lượng bạn bón.
- Hệ tuần hoàn. Trong hệ này, máy bơm đưa cùng một dung dịch chảy qua rễ hết lần này tới lần khác. Cây hút nước và hút dinh dưỡng với tốc độ khác nhau, nên pH và EC trong bồn thay đổi dần mỗi ngày. Số đo trong bồn cũng chính là số đo ở vùng rễ.
Vì những khác biệt này, mức pH và EC cần đạt cũng tùy vào giá thể. Bài hướng dẫn pH và EC đã link ở mục đầu có mức cần đạt cho từng giá thể và từng giai đoạn sinh trưởng.
Trong bài đăng, hãy ghi rõ loại giá thể. Nếu trồng thủy canh, bạn ghi thêm loại hệ thống và lần thay bồn dung dịch gần nhất.
Bắt đầu từ đâu
Nếu bạn mới làm quen với việc bón phân, hãy đọc các bài sau theo đúng thứ tự:
- Dinh dưỡng cho cần sa: lần lượt từng nguyên tố. Đọc để biết mỗi chất có vai trò gì và cách đọc nhãn phân bón.
- pH và EC cho cần sa: đo cái gì và mức cần đạt cho từng giá thể, từng giai đoạn sinh trưởng (Phần 1/2). Đọc để biết với giá thể của mình, bạn nên giữ pH và EC ở mức nào.
- Thiếu và thừa dinh dưỡng: đọc triệu chứng trên lá. Đọc để biết cách đối chiếu triệu chứng trên lá với việc thiếu hay thừa chất, sau khi đã loại trừ lỗi pH.
- Phân hữu cơ và phân khoáng, đất sống (living soil) và canh tác không cày xới (no-till). Đọc để hiểu phân hữu cơ và phân khoáng nuôi cây theo cách nào, và loại nào hợp với cách trồng của bạn.
- Xả nước trước thu hoạch (flushing): có cơ sở khoa học hay chỉ là lời đồn?. Đọc trước khi quyết định có xả nước trước thu hoạch hay không.
Đặt câu hỏi
Nếu cây của bạn đang có vấn đề về bón phân, hãy mở topic mới trong đúng mục con. Ghi số đo pH, EC, loại giá thể và tuổi cây ngay trong bài đăng đầu tiên. Nếu có câu hỏi về bài hướng dẫn này, bạn cứ hỏi ở phần trả lời bên dưới.