Trồng trong nhà ở vùng khí hậu nóng ẩm: ánh sáng, không khí, bộ rễ và nên bắt đầu từ đâu

Mục này dành cho cách trồng trong phòng kín, nơi bạn tự đặt mọi điều kiện. Thời tiết bên ngoài không còn quyết định thay bạn nữa. Vì vậy, thông số nào cũng có thể bị đặt sai.

Những thông số bạn tự điều chỉnh gồm:

  • loại đèn và cường độ đèn
  • nhiệt độ và độ ẩm bạn giữ trong phòng
  • nồng độ khí carbon dioxide (CO₂) trong không khí
  • hệ thống tưới đưa dung dịch tới từng chậu

Ba quyết định chi phối mọi thứ còn lại

Phần lớn các thông số khác trong phòng trồng đều phụ thuộc vào ba lựa chọn dưới đây. Bạn hãy chọn đúng ba điều này trước. Sau đó mới tinh chỉnh phần còn lại.

1. Ánh sáng: dùng đèn gì, và mỗi ngày cây nhận được bao nhiêu ánh sáng

Việc đầu tiên là chọn loại đèn. Các loại phổ biến là tấm đèn LED (đèn đi-ốt phát quang), đèn HPS (đèn cao áp natri) và đèn CMH (đèn metal halide gốm).

Việc thứ hai là xác định lượng ánh sáng chiếu tới tán cây. Tán cây là lớp lá và nụ hoa trên cùng, nơi ánh sáng rọi vào. Tổng lượng ánh sáng tán cây nhận được trong cả ngày gọi là lượng ánh sáng tích lũy trong ngày (DLI).

Số watt của đèn không cho bạn biết con số DLI. Độ cao treo đèn và cách ánh sáng tỏa ra đều làm thay đổi lượng sáng thực sự tới được lá.

Ghi chú của người dịch: Ở Thái Lan, phòng trồng thường nóng 30–35 °C, nên đèn nào cũng đồng thời là một nguồn tỏa nhiệt. Máy lạnh phải hút nhiệt của đèn, cộng thêm nhiệt truyền vào qua tường và mái. Trước khi mua đèn, bạn cần kiểm tra máy lạnh có gánh nổi cả hai nguồn nhiệt này không.

Việc cần làm: Trước vụ đầu tiên, bạn hãy đo ánh sáng ở độ cao tán cây, tại chính giữa phòng và ở từng góc. Hãy dùng loại máy chỉ đo phần ánh sáng cây sử dụng được (máy đo PAR). Kết quả cho bạn biết cây ở mép có nhận đủ sáng như cây ở giữa hay không.

2. Không khí: theo dõi VPD, đừng chỉ nhìn độ ẩm

Bạn nên đánh giá không khí trong phòng bằng chỉ số chênh lệch áp suất hơi nước (VPD), đừng chỉ dựa vào độ ẩm. VPD là độ chênh giữa hơi ẩm bên trong lá và hơi ẩm trong không khí quanh lá. Độ chênh lớn thì nước bị kéo ra khỏi lá nhanh. Độ chênh nhỏ thì nước thoát ra chậm hơn.

Cây phản ứng theo độ chênh này. Cây không phản ứng riêng với nhiệt độ hay riêng với số đo độ ẩm. Vì thế, cùng một mức độ ẩm có thể ổn ở nhiệt độ này nhưng lại không ổn ở nhiệt độ khác.

Việc cần làm: Bạn hãy treo nhiệt ẩm kế ở độ cao tán cây, đừng treo trên tường cạnh cửa. Mỗi ngày, liên tục 2 tuần, hãy ghi nhiệt độ và độ ẩm vào ba thời điểm: lúc bật đèn, giữa thời gian chiếu sáng và ngay sau khi tắt đèn. Sau đó, bạn tính VPD cho từng lần đo theo topic về khí hậu phòng trồng đã link ở trên. Nhờ vậy, bạn biết lúc nào phòng lệch xa mức mục tiêu nhất.

3. Bộ rễ: rễ mọc trong gì, và bao lâu cấp dinh dưỡng một lần

Lựa chọn thứ ba là giá thể cho rễ mọc và tần suất cấp dung dịch dinh dưỡng. Ở điểm này, người trồng chia làm hai nhóm:

  • Hệ thống tuần hoàn. Dung dịch dinh dưỡng chảy ngược về bồn rồi được bơm lên cây thêm lần nữa.
  • Hệ thống xả bỏ (drain-to-waste). Mỗi lần tưới, dung dịch chỉ chảy qua giá thể một lần rồi thoát đi. Không có phần nào được dùng lại.

Lựa chọn này quan trọng vì hệ thống tuần hoàn dùng đi dùng lại cùng một bồn dung dịch. Bồn gặp sự cố thì mọi cây nối với bồn đều bị ảnh hưởng. Hệ thống xả bỏ tốn nước và phân bón hơn, nhưng lần tưới nào cây cũng nhận dung dịch mới.

Ba kiểu trồng thủy canh phổ biến là DWC (thủy canh ngập rễ trong dung dịch), NFT (thủy canh màng dinh dưỡng mỏng) và tưới nhỏ giọt:

  • Với DWC, rễ ngâm lơ lửng trong bồn dung dịch được sục khí liên tục.
  • Với NFT, một lớp dung dịch mỏng chảy dọc theo máng, đi qua bộ rễ.
  • Với tưới nhỏ giọt, các đầu nhỏ giọt đưa dung dịch vào từng chậu.

Ghi chú của người dịch: Khi trời nóng như ở Thái Lan, bồn của hệ thống tuần hoàn cũng nóng lên theo nhiệt độ phòng. Dung dịch quá ấm là vấn đề quen thuộc gây hại cho rễ (xem topic về nhiệt độ bồn dung dịch). Mất điện cũng là rủi ro lớn, nhất là khi có giông vào mùa mưa. Khi máy bơm hoặc máy sục khí ngừng chạy, rễ sống nhờ dung dịch chảy liên tục hoặc được sục khí sẽ không được cấp mới cho tới khi có điện lại.

Việc cần làm: Trước khi chọn hệ thống, bạn hãy ghi lại khu mình ở thường mất điện bao lâu một lần và mỗi lần kéo dài bao lâu. Với từng hệ thống đang cân nhắc, hãy tìm hiểu rễ chịu được bao lâu khi máy bơm ngừng. Nếu chưa chắc, bạn hãy trồng thử vài cây qua trọn một chu kỳ trước khi chuyển cả phòng. Lần thử này giúp bạn thấy rõ rủi ro mà chỉ tốn ít chi phí.

Hai bài học nên biết sớm khi trồng ở vùng nhiệt đới

Hút ẩm nhiều khi khó hơn làm mát

Trong phòng trồng kín ở vùng nhiệt đới, hút bớt hơi ẩm khỏi không khí nhiều khi khó hơn làm mát. Hút ẩm cũng có thể tốn kém hơn bạn dự tính.

Ghi chú của người dịch: Lý do như sau. Gần như toàn bộ lượng nước cây hút lên đều thoát ra qua lá dưới dạng hơi nước và đi vào không khí trong phòng. Vào mùa mưa, không khí bên ngoài lọt vào phòng cũng mang theo nhiều hơi ẩm.

Máy lạnh chỉ lấy được nước khỏi không khí khi máy nén đang chạy để làm mát. Khi phòng đạt nhiệt độ cài đặt, máy nén chạy chậm lại hoặc ngắt, và độ ẩm lại tăng. Tình trạng này nặng nhất sau khi tắt đèn, vì lúc đó đèn không còn tỏa nhiệt. Cách chọn công suất máy hút ẩm cho phòng ra hoa ở Thái Lan được hướng dẫn trong một topic riêng.

Việc cần làm: Bạn hãy dùng sổ ghi chép 2 tuần để tìm số đo độ ẩm cao nhất và thời điểm xảy ra. Sau đó, hãy dự trù tiền mua máy hút ẩm và tiền điện cho máy, trước khi chi tiền mua thêm đèn. Nếu không, bạn có thể tăng ánh sáng cho một căn phòng vốn đã quá ẩm, khiến cây không tận dụng được phần sáng thêm đó.

Bổ sung CO₂ sau cùng

Bổ sung CO₂ chỉ có lợi khi ánh sáng, nhiệt độ và dinh dưỡng đều đã đạt mức cao nhất cây dùng được. Trước đó, một trong ba yếu tố này sẽ kìm sự phát triển của cây, nên CO₂ thêm vào gần như không mang lại gì. Vì vậy, bổ sung CO₂ nên nằm cuối danh sách cải tiến, chứ không phải ở đầu.

Ghi chú của người dịch: Nhiều người trồng ở Thái Lan hút khí trong phòng ra ngoài để kiểm soát nhiệt và ẩm. Khi đó, lượng CO₂ bạn bổ sung sẽ bị đẩy ra ngoài theo luồng khí này.

Việc cần làm: Bạn hãy tạm bỏ CO₂ khỏi danh sách mua sắm. Chỉ nên cân nhắc khi cả số đo ánh sáng lẫn sổ ghi khí hậu đều cho thấy phòng đã giữ được mức mục tiêu.

Bắt đầu từ đâu: thứ tự nên đọc

Mỗi topic dưới đây đã được link ở lần nhắc đầu tiên phía trên.

  1. Đèn trồng trong nhà: LED, HPS hay CMH: chọn loại đèn.
  2. Phổ ánh sáng và DLI: cơ sở khoa học của việc chiếu sáng cho cây cần sa: tính xem tán cây cần bao nhiêu ánh sáng mỗi ngày.
  3. Kiểm soát khí hậu phòng trồng: VPD, nhiệt độ, độ ẩm: đặt mức mục tiêu cho không khí trong phòng và đối chiếu với sổ ghi chép.
  4. Trồng cần sa thủy canh: hệ thống DWC, NFT và tưới nhỏ giọt: chọn hệ thống cho rễ phù hợp với nguồn điện và mức nóng nơi bạn trồng.
  5. Bổ sung CO₂: khi nào cần, khi nào lãng phí: đọc sau cùng, khi bốn phần đầu đã ổn định.

Nếu bạn có câu hỏi về phòng trồng của mình, hãy đăng ngay trong mục này. Bạn nên ghi kèm diện tích phòng, loại đèn, công suất máy lạnh và số đo nhiệt độ, độ ẩm của vài ngày. Có đủ những thông tin này, các thành viên khác mới trả lời sát với hệ thống của bạn.