Thu hoạch, làm khô và ủ là khâu cuối cùng của một vụ, cộng lại mất vài tuần. Ba khâu này thường ảnh hưởng tới hoa thành phẩm nhiều hơn phần lớn số tháng trồng trước đó. Bài này nói về ba việc: khi nào nên cắt, vì sao phải làm khô chậm và đều, và hoa thay đổi thế nào khi ủ trong hũ kín.
Khi nào nên cắt: nhìn trichome, đừng đếm ngày
Trichome là những tuyến nhựa li ti trên bông. Đây là nơi chứa phần lớn cannabinoid (các hoạt chất như THC, CBD) và các hợp chất tạo mùi. Hãng giống có in số ngày ra hoa dự kiến trên bao bì, nhưng con số này chỉ để tham khảo. Chỉ trichome mới cho bạn biết cây của chính bạn đã thật sự tới lúc cắt hay chưa.
Nhìn qua kính lúp, bạn sẽ thấy trichome chuyển từ trong suốt sang đục (trắng sữa), rồi một phần chuyển sang màu hổ phách. Không có một ngày thu hoạch chính xác duy nhất mà là một khoảng kéo dài vài ngày. Cắt vào lúc nào trong khoảng đó thì kết quả cũng khác đi:
- Cắt ở đầu khoảng thu hoạch: trichome phần lớn đã đục, còn ít trichome hổ phách. Người trồng thường tả hoa cắt lúc này cho cảm giác nhẹ hơn và tỉnh táo hơn.
- Cắt ở cuối khoảng thu hoạch: trichome hổ phách nhiều hơn. Người trồng thường tả hoa cắt lúc này cho cảm giác nặng hơn và an thần hơn.
Nếu bạn trồng cho bên mua y tế có giấy phép, thì yêu cầu kỹ thuật của bên mua quyết định bạn cắt vào lúc nào trong khoảng đó. Sở thích cá nhân của bạn không phải là căn cứ.
Việc cần làm: Từ 2 tuần trước ngày ghi trên bao hạt, cứ 2–3 ngày bạn kiểm tra một lần, luôn trên cùng vài bông cố định. Dùng kính lúp bỏ túi hoặc ống kính macro (ống kính chụp cận cảnh) gắn vào điện thoại (xem cách tự lắp bộ chụp macro giá rẻ để xem trichome). Mỗi lần kiểm tra, ghi lại tỷ lệ ước chừng trichome trong, đục và hổ phách. Nhìn vào ghi chép, bạn biết trichome đang chuyển theo hướng nào nên chọn được ngày cắt trước khi lỡ mất mức mình muốn.
Làm khô: rút nước ra chậm và đều
Sau khi cắt, khâu làm khô chỉ có một nhiệm vụ là rút nước ra khỏi hoa thật chậm và đều, ở nhiệt độ vừa phải. Người trồng thường cho biết hoa khô quá nhanh sẽ còn mùi xanh, mùi cỏ của diệp lục (chất tạo màu xanh trong lá). Khâu ủ sau đó cũng không khử hết được mùi này.
Ghi chú của người dịch: mức thường được khuyên khi làm khô là phòng mát, độ ẩm vừa phải, trong khoảng một đến hai tuần. Các nguồn không thống nhất con số cụ thể. Bông đặc thì cần lâu hơn. Ở Thái, phòng không có hệ thống điều chỉnh nhiệt độ và độ ẩm thường nóng tới 30–35 °C. Ở nhiệt độ này, hoa khô quá nhanh khi trời hanh và khô quá chậm khi trời ẩm.
Việc cần làm: Đặt một nhiệt kế kèm ẩm kế điện tử (máy đo độ ẩm) ngang tầm bông trong chỗ làm khô. Ghi số đo mỗi sáng và mỗi tối. Nhờ vậy bạn biết điều kiện làm khô thực tế chứ không phải đoán. Mỗi ngày bẻ thử một cành nhỏ. Khi cành gãy giòn chứ không còn cong gập, thường là hoa đã có thể đem ủ.
Vấn đề thứ nhất ở vùng khí hậu này: độ ẩm không kiểm soát được
Không khí ở Thái Lan và Đông Nam Á thường rất ẩm. Không có chỗ làm khô kín và dành riêng thì bạn không thể làm khô có kiểm soát. Phòng nửa kín nửa hở còn tệ hơn vì điều kiện thay đổi liên tục, ví dụ buổi chiều ẩm nhưng ban đêm lại khô hơn.
Người trồng mô tả một lỗi do độ ẩm lên xuống như vậy gây ra, gọi là “khô vỏ” (case hardening). Lúc không khí khô, mặt ngoài bông khô nhanh và đóng thành một lớp vỏ. Lúc không khí ẩm, nước bên trong không thoát ra được qua lớp vỏ đó. Kết quả là bông sờ ngoài thấy khô nhưng phần cuống vẫn ướt. Nếu cho vào hũ lúc này, nước còn kẹt bên trong sẽ lan ngược ra khắp bông, làm tăng nguy cơ mốc ngay trong hũ.
Ghi chú của người dịch: vào mùa mưa, không khí bên ngoài ẩm liên tục hàng tuần. Một không gian nhỏ, kín, có máy hút ẩm dễ kiểm soát hơn một phòng lớn để hở. Topic Làm khô cần sa khi độ ẩm môi trường 85–95%: năm cách bố trí ở Thái so sánh các phương án thực tế. Topic Chọn công suất máy hút ẩm và điều hoà cho phòng ra hoa ở Thái giải thích vì sao chỉ dùng điều hoà có thể không hạ độ ẩm xuống đủ thấp. Khi mất điện, máy hút ẩm ngừng chạy và độ ẩm trong không gian kín tăng rất nhanh. Ẩm kế có chức năng lưu mức thấp nhất/cao nhất (min/max) sẽ cho bạn biết độ ẩm đã thay đổi thế nào trong đêm.
Việc cần làm: Trước khi thay toàn bộ cách làm khô, hãy thử trước với một mẻ nhỏ vài cây. Ghi độ ẩm thấp nhất và cao nhất mỗi ngày, suốt thời gian làm khô. Nếu hai mức chênh nhau nhiều, hãy thêm máy hút ẩm hoặc chuyển sang một không gian kín nhỏ hơn trước vụ sau. Trước khi cho vào hũ, bổ đôi một bông và bóp thử cuống. Làm vậy để chắc chắn bên trong cũng khô như bên ngoài.
Vấn đề thứ hai: mốc xám trong phòng làm khô
Botrytis (mốc xám) là một loại nấm làm thối bông từ bên trong. Dấu hiệu đầu tiên thường là một lớp lông tơ màu xám, hoặc những mảng nâu, mềm. Cả vụ sạch bệnh từ đầu tới cuối vẫn có thể hỏng ngay trong phòng làm khô. Vì vậy, sau khi cắt bạn vẫn phải giữ gió lưu thông và kiểm tra hằng ngày.
Ghi chú của người dịch: rủi ro cao nhất là bông đặc treo trong phòng ẩm và đứng gió, chuyện rất hay gặp vào mùa mưa ở Thái. Mốc còn kéo theo nguy cơ nhiễm độc tố, được giải thích trong topic Độc tố nấm mốc (mycotoxin) trên hoa cần sa.
Việc cần làm: Giữ cho gió lưu thông nhẹ quanh các cành hoa đang treo. Đừng chĩa quạt thổi thẳng vào hoa, vì mặt ngoài bông sẽ khô quá nhanh. Mỗi ngày kiểm tra những bông đặc nhất, xem cả bên trong chứ không chỉ bề mặt. Thấy bông nào nhiễm thì cho ngay vào túi, mang ra khỏi phòng và ghi lại vị trí treo bông đó. Nhờ ghi chép này, bạn biết chỗ nào trong phòng luôn quá ẩm.
Ủ hoa: chuyện gì diễn ra trong hũ kín
Ủ hoa (curing) là cất hoa đã khô trong hũ hoặc hộp kín trong vài tuần. Trong hũ, phần ẩm còn lại trong mỗi bông dần dàn đều từ cuống ra tới bề mặt. Vì thế hoa phải khô đều trước khi cho vào hũ. Bông còn ướt cuống thì chỉ đẩy nước đó ra khắp hũ.
Ghi chú của người dịch: nhiều người trồng đặt một ẩm kế nhỏ vào một hũ và giữ độ ẩm tương đối bên trong ở khoảng 58–62%. Nếu độ ẩm tăng, họ mở nắp hũ ra một lúc. Thời gian ủ thường được khuyên là vài tuần.
Việc cần làm: Cho hoa vào một hũ thử trước và đọc ẩm kế trong hũ mỗi ngày trong tuần đầu. Độ ẩm tăng nghĩa là hoa đã vào hũ khi còn quá ướt. Khi đó, lấy hoa ra làm khô thêm rồi mới cho phần còn lại của mẻ vào hũ.
Farm có giấy phép: lưu hồ sơ điều kiện làm khô
Ghi chú của người dịch: ở Thái Lan, hoa cần sa là thảo dược được kiểm soát. Quy định này nằm trong Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về thảo dược được kiểm soát (cần sa) B.E. 2568, có hiệu lực từ ngày 26/6/2025. Nếu bạn có giấy phép, hãy lưu các ghi chép nhiệt độ và độ ẩm hằng ngày vào hồ sơ của từng lô. Topic Thực hành tốt trồng trọt và thu hái (GACP) cho cần sa: hồ sơ, địa điểm farm, cây trồng và làm khô giải thích hồ sơ làm khô cần có những gì.
Nên đọc gì tiếp
- Thu hoạch, làm khô và ủ hoa: cơ sở khoa học của chất lượng: kiến thức nền cho mọi bước ở trên.
- Topic về Botrytis (mốc xám) đã dẫn link ở mục mốc phía trên: cách phòng, phát hiện sớm và xử lý khẩn cấp.
Đặt câu hỏi ngay dưới topic này
Hãy trả lời ngay dưới topic này: mô tả chỗ làm khô của bạn, ghi số đo nhiệt độ và độ ẩm trong phòng, kèm ảnh trichome hoặc ảnh những bông nghi bị mốc. Có số đo và ảnh thì những người trồng khác mới trả lời đúng vào trường hợp của bạn được.