Mục này dành cho những lô cây có chứa thứ không nên có. Có bốn nhóm vấn đề chính: dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (thuốc BVTV), kim loại nặng và vi sinh vật như nấm mốc, vi khuẩn. Nhóm thứ tư là độc tố nấm (mycotoxin), tức chất độc mà một số loại nấm mốc để lại trên cây. Bạn có thể dùng mục này để trao đổi cách phát hiện từng vấn đề và vài cách ít ỏi để loại bỏ. Mục này cũng bàn khi nào một lô không còn bán được nữa.
Phòng trước, xét nghiệm sau, xử lý là bước cuối
Hãy làm theo thứ tự: ngăn nhiễm bẩn, xét nghiệm để kiểm tra, rồi mới tính chuyện loại bỏ. Việc loại bỏ chất bẩn sau khi cây đã nhiễm gọi là xử lý khắc phục (remediation). Đây là bước yếu nhất trong ba bước. Phần lớn chất bẩn chỉ giảm được chứ không hết, có loại hoàn toàn không loại bỏ được.
Vì vậy, phần lớn công sức nên dồn vào giai đoạn trước thu hoạch. Bạn cần dùng đất, nước và phân bón sạch, chỉ phun những gì được phép, và làm khô hoa đúng cách. Kết quả xét nghiệm sau đó cho bạn biết các bước này có hiệu quả hay không.
Ghi chú của người dịch: Ở Thái Lan, bạn chỉ được dùng thuốc BVTV đã đăng ký với Cục Nông nghiệp (กรมวิชาการเกษตร), và chỉ dùng đúng theo nhãn. Dùng sai nhãn là vi phạm pháp luật, và lô hàng cũng dễ trượt xét nghiệm dư lượng. Topic Được phép phun gì theo GACP Thái Lan giải thích quy định này ở các farm đã được chứng nhận. GACP là tiêu chuẩn cho khâu trồng và thu hái cây dược liệu. Muốn giữ sâu bệnh ở mức thấp mà không phải phun nhiều, hãy bắt đầu với quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Cách làm này kết hợp theo dõi, phòng ngừa và biện pháp sinh học như thiên địch.
Các nhóm xét nghiệm chính và mỗi nhóm cho bạn biết gì
Kết quả xét nghiệm không chỉ cho biết đạt hay không đạt. Mỗi nhóm xét nghiệm chỉ ra khâu nào trong quy trình của bạn đã có vấn đề.
| Nhóm xét nghiệm | Phòng lab đo gì | Thường đến từ đâu | Kết quả không đạt cho bạn biết gì |
|---|---|---|---|
| Dư lượng thuốc BVTV | Vết thuốc trừ sâu, thuốc trừ nấm và thuốc trừ nhện | Thuốc bạn tự phun, thuốc bay sang từ ruộng bên cạnh, hoặc cây mẹ và cành giâm (clone) đã bị phun ở farm khác | Có một loại thuốc vào tới cây mà nhật ký phun của bạn không giải thích được, hoặc có thuốc được phun quá sát ngày thu hoạch |
| Kim loại nặng | Thường là chì, asen, cadimi và thuỷ ngân. Danh sách cụ thể tuỳ phòng lab và yêu cầu kỹ thuật của bên mua | Đất, nước tưới, phân bón và các vật tư đầu vào khác | Một trong các vật tư đầu vào bị nhiễm, và bạn cần tìm ra đó là loại nào |
| Dung môi tồn dư | Dung môi còn sót lại trong cao chiết sau khi chế biến | Quá trình chiết xuất. Xét nghiệm này chủ yếu dành cho cao chiết, không dành cho hoa thô | Dung môi chưa được loại hết khỏi cao chiết |
| Vi sinh vật | Tổng số nấm men và nấm mốc, tổng số vi khuẩn, đôi khi thêm một số vi khuẩn gây hại cụ thể. Kiểm tra vi khuẩn nào là tuỳ phòng lab và bên mua | Làm khô chậm hoặc trong điều kiện ẩm, bảo quản kém, thao tác không sạch | Khâu làm khô, bảo quản hoặc vệ sinh cần sửa |
| Độc tố nấm | Độc tố do nấm mốc tạo ra, như aflatoxin và ochratoxin A | Nấm mốc mọc trên cây hoặc hoa bị ướt, trước hoặc sau thu hoạch | Nấm mốc đã phát triển ở một giai đoạn nào đó. Diệt nấm sau đó chưa chắc loại được độc tố nó đã tạo ra |
Tất cả kết quả này được ghi trên phiếu kết quả phân tích (COA). Đây là báo cáo của phòng lab, liệt kê từng xét nghiệm, kết quả và ngưỡng giới hạn dùng để so sánh. Phiếu cũng ghi mẫu có đạt hay không. Luôn đọc cả cột ngưỡng giới hạn, đừng chỉ nhìn chữ đạt hay không đạt. Mẫu đạt theo bộ ngưỡng này vẫn có thể không đạt theo bộ ngưỡng khác.
Ghi chú của người dịch: Hãy dùng phòng lab được công nhận theo ISO/IEC 17025, tiêu chuẩn quốc tế dành cho phòng thử nghiệm. Việc công nhận chỉ áp dụng cho các xét nghiệm nằm trong phạm vi công nhận của lab. Hãy xin bản phạm vi này và kiểm tra xem nó có xét nghiệm bạn đang trả tiền hay không. Muốn nghe kinh nghiệm chọn lab của người trồng khác, hãy hỏi trong mục B2B Services của diễn đàn.
Kim loại nặng: đến từ đâu và cách tìm ra nguồn
Rễ cần sa hút kim loại trong vùng rễ cùng với dinh dưỡng. Sau đó kim loại đi lên lá và hoa. Cần sa và gai dầu (hemp) hút kim loại rất dễ, nên từng được nghiên cứu để làm sạch đất ô nhiễm. Vì thế, đất và nước của bạn có gì thì cây dễ hút theo thứ đó.
Các nguồn thường gặp:
- Đất. Đất từng dùng cho công nghiệp, khai khoáng, hoặc nằm sát đường đông xe có thể còn tồn kim loại từ trước.
- Nước tưới. Giếng, kênh và sông ở hạ nguồn khu công nghiệp hoặc mỏ có thể chứa kim loại hoà tan.
- Phân bón và vật tư đầu vào khác. Một số loại phân lân và khoáng chất khai thác từ mỏ có thể chứa cadimi hoặc kim loại khác.
- Giá thể không rõ nguồn gốc. Đất trộn không nhãn mác hoặc vật liệu mua xá không rõ xuất xứ.
Khi mẫu hoa không đạt chỉ tiêu kim loại, hãy truy nguồn theo các bước sau:
- Ghi lại kim loại nào vượt ngưỡng. Mỗi loại vật tư mang một nhóm kim loại khác nhau, nên thông tin này cho bạn biết nên nghi vật tư nào trước.
- Xét nghiệm riêng từng loại vật tư. Gửi đất hoặc giá thể, nước tưới, từng loại phân bón và chất cải tạo đất thành các mẫu riêng. Vật tư nào cao cùng loại kim loại đó thì nhiều khả năng là nguồn gây nhiễm.
- Giữ một mẫu niêm phong của mỗi lô vật tư và ghi lại số lô. Nếu vụ sau có lô không đạt, bạn xét nghiệm được đúng vật tư mà vụ đó đã dùng. Bạn sẽ không phải đoán.
- Xét nghiệm đất mới, nguồn nước mới hoặc vật tư từ nhà cung cấp mới trước khi trồng cả vụ. Một lần xét nghiệm rẻ hơn nhiều so với cả một vụ không bán được.
Ghi chú của người dịch: Trước khi mua phân bón ở Thái Lan, hãy kiểm tra xem sản phẩm đã được đăng ký chưa. Topic Cách kiểm tra phân bón có hợp pháp tại Thái Lan hướng dẫn đọc số đăng ký và nhãn. Trước khi thuê hoặc mua đất, hãy hỏi chủ đất hoặc trưởng làng xem trước đây đất được dùng vào việc gì. Sau đó xét nghiệm đất và nước trước vụ đầu tiên.
Xử lý khắc phục làm được gì và không làm được gì
Ozone và chiếu xạ. Ozone là loại khí phản ứng mạnh, dùng để diệt vi sinh vật trong phòng hoặc trên sản phẩm. Chiếu xạ là chiếu bức xạ lên sản phẩm để diệt vi sinh vật. Cả hai cách đều làm giảm số lượng vi sinh vật. Nhưng cả hai đều không xử lý được thuốc BVTV nội hấp, tức loại thuốc cây hút vào và đưa đi bên trong mô chứ không nằm trên bề mặt.
Ghi chú của người dịch: Ozone gây kích ứng phổi, nên không để ai ở trong phòng khi đang xử lý. Trước khi xử lý bất kỳ lô nào định bán, hãy hỏi bên mua bằng văn bản hai việc. Thứ nhất, họ có nhận hoa đã xử lý bằng ozone hoặc chiếu xạ không. Thứ hai, có phải khai báo việc xử lý không.
Chiết xuất. Đem lô không đạt đi làm cao chiết không phải là cách làm sạch đáng tin cậy. Cao chiết nhẹ hơn rất nhiều so với lượng hoa dùng để chiết. Vì vậy, thuốc BVTV nào tan cùng với cannabinoid (nhóm hoạt chất như THC, CBD) sẽ bị cô đặc hơn chứ không loãng đi. Về sự khác nhau giữa các phương pháp chiết, xem Giải thích về chiết xuất cần sa.
Kim loại nặng. Không có quy trình phổ biến nào loại bỏ chắc chắn kim loại nặng mà cây đã hút qua rễ. Kim loại nằm bên trong mô cây, nên rửa, làm khô, ozone hay chiếu xạ đều không tác động tới được. Cách bảo vệ thực sự duy nhất trước kim loại nặng là xét nghiệm vật tư đầu vào như hướng dẫn ở trên.
Khi nào lô hàng không thể bán
Một lô không bán được khi có chất bẩn vượt ngưỡng mà không quy trình nào loại bỏ chắc chắn. Lô có thuốc BVTV nội hấp hoặc kim loại nặng vượt ngưỡng thường rơi vào trường hợp này. Trước khi bỏ tiền xử lý, hãy xem loại chất bẩn nào không đạt. Từ đó bạn biết việc xử lý có cơ hội thành công thật hay không.
Khi một lô không đạt, hãy tách riêng ngay và dán nhãn rõ ràng. Bước này gọi là cách ly (quarantine). Không trộn lô này vào các lô sạch, vì như vậy chất bẩn sẽ lan sang cả sản phẩm đã đạt.
Ghi chú của người dịch: Khi một lô thảo dược thuộc diện kiểm soát không đạt và phải tiêu huỷ, nhà sản xuất có giấy phép ở Thái Lan cần làm theo điều kiện ghi trong giấy phép. Hãy hỏi cơ quan cấp phép xem họ yêu cầu những gì. Ghi lại bằng văn bản lô hàng đã được tiêu huỷ thế nào, khi nào và ai thực hiện.
Thị trường của bên mua quyết định ngưỡng giới hạn
Thị trường có quản lý là quốc gia hoặc hệ thống bắt buộc sản phẩm cần sa phải đạt ngưỡng chính thức và được xét nghiệm trước khi bán. Hàng đưa vào thị trường như vậy được xét nghiệm theo ngưỡng của thị trường đó, không theo ngưỡng của nước sản xuất. Vì ngưỡng khác nhau, cùng một phiếu COA có thể đạt ở nước này nhưng không đạt ở nước khác.
Ghi chú của người dịch: Với nhà xuất khẩu Thái Lan, nước của bên mua quyết định ngưỡng, ví dụ Đức hoặc một nước EU khác. Trước khi trồng, hãy xin bên mua toàn bộ yêu cầu kỹ thuật bằng văn bản, ghi đủ mọi xét nghiệm và ngưỡng. Sau đó kiểm tra xem phòng lab của bạn có đo được tới mức thấp như vậy không. Topic Xét nghiệm hoa cần sa trước khi xuất khẩu nói về phần làm việc với lab. Với hàng bán trong Thái Lan, hãy hỏi cơ quan cấp phép hoặc phòng lab xem giấy phép của bạn áp dụng ngưỡng nào.
Hồ sơ: vì sao xử lý mà không ghi chép lại bị tính là lỗi
Thực hành tốt trong trồng trọt và thu hái (GACP) là tiêu chuẩn chất lượng cho việc trồng và thu hoạch cây dược liệu. Thực hành tốt sản xuất (GMP) là tiêu chuẩn cho khâu chế biến và sản xuất thuốc. Theo cả hai tiêu chuẩn, một xét nghiệm không đạt là một sai lệch (deviation). Sai lệch nghĩa là đi chệch khỏi quy trình hoặc yêu cầu kỹ thuật đã được duyệt, và phải được ghi lại, điều tra.
Nếu bạn xử lý lô không đạt mà không ghi chép, chuyên gia đánh giá (auditor) sẽ ghi đó là một phát hiện (finding). Phát hiện là vấn đề được ghi vào biên bản vì không đáp ứng tiêu chuẩn. Việc xử lý có hiệu quả thì vẫn bị ghi như vậy. Giấy tờ cho một sai lệch quan trọng ngang với chính việc xử lý.
Với mỗi lô không đạt, hãy ghi lại:
- Số lô, ngày, kết quả xét nghiệm và số phiếu kết quả của lab. Các thông tin này gắn vấn đề với đúng một lô cụ thể.
- Lô đang được cách ly ở đâu, và đã báo cho ai. Điều này chứng minh lô hàng được kiểm soát, không bị bán nhầm.
- Nguyên nhân có khả năng nhất. Ghi lại bạn nghi vật tư hay khâu nào và đã kiểm tra bằng cách nào. Nhờ đó bạn tránh lặp lại lỗi này ở vụ sau.
- Quyết định và người phê duyệt. Các lựa chọn gồm: xử lý rồi xét nghiệm lại, bán sang thị trường có ngưỡng mà lô đạt được, hoặc tiêu huỷ.
- Chi tiết xử lý, nếu có. Ghi phương pháp, thông số cài đặt, ngày và người thực hiện. Thiếu các thông tin này, kết quả xét nghiệm lại dù đạt cũng không chứng minh được gì với chuyên gia đánh giá.
- Kết quả xét nghiệm lại. Kết quả này cho thấy việc xử lý có hiệu quả hay không.
- Hành động khắc phục và phòng ngừa (CAPA). Ghi rõ bạn sẽ thay đổi gì để lỗi không lặp lại, và khi nào sẽ kiểm tra xem thay đổi đó có hiệu quả.
Ghi chú của người dịch: GACP quy định bảo quản, xét nghiệm, xuất lô và đánh giá ra sao, và quy định Thái Lan khớp vào đó thế nào, xem Thực hành tốt trong trồng trọt và thu hái cần sa, Phần 2. Lưu hồ sơ sai lệch chung với các hồ sơ lô khác. Như vậy thanh tra viên theo dõi được một lô từ đầu đến cuối.
Ghi chú của người dịch: mùa mưa ở Thái Lan
Mùa mưa nóng 30–35 °C và độ ẩm cao, nên hoa đang làm khô dễ bị mốc hơn nhiều. Mốc càng nhiều thì nguy cơ trượt xét nghiệm vi sinh và độc tố nấm càng cao. Ozone và chiếu xạ không khắc phục được việc này một cách chắc chắn. Bạn phải phòng ngay từ phòng làm khô.
Nếu chưa có phòng làm khô kiểm soát nhiệt độ – độ ẩm, rủi ro mùa mưa là lý do chính để bạn làm một phòng. Topic Làm khô cần sa khi độ ẩm môi trường 85–95% so sánh các cách bố trí phù hợp với điều kiện Thái Lan. Mất điện trong lúc làm khô có thể khiến độ ẩm tăng suốt nhiều giờ. Lô nào làm khô qua một lần mất điện thì gửi xét nghiệm vi sinh và độc tố nấm trước khi quyết định xử lý thế nào.
Việc cần làm trong vụ này
- Xin bên mua toàn bộ yêu cầu xét nghiệm bằng văn bản trước khi trồng. Nhờ đó bạn biết mình phải trồng để đạt những ngưỡng nào.
- Xét nghiệm đất, nước và từng loại phân bón một lần trước vụ mới hoặc khi đổi nhà cung cấp. Việc này giúp loại trừ kim loại nặng khi bạn vẫn còn đổi được vật tư.
- Giữ mẫu niêm phong và số lô của mọi vật tư. Nếu một lô không đạt, bạn truy được nguyên nhân.
- Chỉ phun sản phẩm đã đăng ký, đúng theo nhãn, và ghi lại mọi lần phun. Khi đó nhật ký phun sẽ giải thích được bất kỳ dư lượng nào lab tìm thấy.
- Lập sẵn mẫu phiếu ghi sai lệch ngay bây giờ, trước khi có lô nào không đạt. Khi có lô không đạt, bạn ghi từng bước ngay lúc làm, không phải nhớ lại để làm hồ sơ sau.
Chủ đề liên quan
Nội dung này cũng có trong các topic đã link ở trên, gồm: Dư lượng thuốc BVTV trên cần sa, Độc tố nấm trên hoa cần sa, Cách đọc phiếu kết quả phân tích (COA) cần sa và Quản lý dịch hại tổng hợp cho cần sa.
Nếu bạn có kết quả không đạt hoặc đang lo về một loại vật tư, hãy đặt câu hỏi ngay dưới topic này. Ghi rõ xét nghiệm nào không đạt, kết quả và ngưỡng, giá thể và vật tư bạn dùng, cùng giai đoạn của cây. Đừng ghi tên phòng lab hay nhà cung cấp.