บทความนี้อธิบายวิธีใช้สแฟกนัมพีทมอส (sphagnum peat moss) เป็นวัสดุหลักของวัสดุปลูกกัญชา ตัวอย่างที่ใช้คือ Hortiflor Sphagnum Peat Moss โดย Hortiflor ขายพีทจากลัตเวีย (ประเทศในยุโรปตอนเหนือ) เป็นถุงขนาด 70 ลิตร และ 250 ลิตร ข้อมูลสินค้าไม่ได้บอกว่าตัวเลขนี้เป็นปริมาตรแบบร่วนหรือแบบอัด จึงควรตรวจดูถุงก่อนวางแผนสูตรผสม
สแฟกนัมพีทมอสคืออะไร
สแฟกนัมพีทมอสคือมอสที่ขึ้นในพื้นที่พรุชื้นแฉะ แล้วย่อยสลายไปบางส่วนในช่วงเวลาที่ยาวนานมาก ผู้ผลิตขุดขึ้นมา ทำให้แห้ง แล้วบรรจุถุงเพื่อใช้เป็นวัสดุปลูก วัสดุปลูกคือวัสดุที่รากเติบโตอยู่ข้างใน ใช้แทนดินในสวน
หมายเหตุผู้แปล: ในประเทศไทยไม่มีการขุดสแฟกนัมพีทมอส ถุงที่ขายในไทยจึงเป็นสินค้านำเข้าทั้งหมด ก่อนเลือกใช้พีท ให้เทียบราคาต่อลิตรกับวัสดุปลูกที่ผลิตในประเทศ เช่น ขุยมะพร้าว (coco coir) จะได้รู้ว่าวัสดุนำเข้าทำให้ต้นทุนต่อกระถางของคุณเป็นเท่าไร
คุณสมบัติ 5 ข้อ และความหมายของแต่ละข้อต่อกระถางของคุณ
| คุณสมบัติของสแฟกนัมพีท | ความหมายสำหรับคุณ | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|---|
| pH ต่ำตามธรรมชาติ ประมาณ 3.5–4.5 | พีทดิบเป็นกรดเกินไปมากสำหรับรากกัญชา แต่เพราะค่าเริ่มต้นต่ำ คุณจึงกำหนดค่า pH สุดท้ายได้เอง | เพิ่ม pH ด้วยปูนโดโลไมท์ก่อนปลูก (ดูด้านล่าง) |
| อุ้มน้ำได้มาก: อุ้มน้ำได้หลายเท่าของน้ำหนักแห้งของตัวเอง | คุณรดน้ำห่างขึ้นได้ แต่วัสดุผสมอาจเปียกนานเกินไป | ผสมเพอร์ไลท์เพื่อเพิ่มอากาศ (ดูสูตรผสมด้านล่าง) |
| โครงสร้างเส้นใยยาว | เส้นใยยาวเว้นช่องว่างไว้ระหว่างกัน และช่องว่างเหล่านี้เก็บอากาศไว้ให้ราก | อย่ากดอัดวัสดุผสมแรง ๆ ตอนใส่กระถาง |
| ขายโดยระบุว่าปลอดเชื้อโรคและวัชพืช | พีทบรรจุถุงมักขายโดยระบุว่าไม่มีเชื้อก่อโรคและเมล็ดวัชพืช แต่ส่วนใหญ่ไม่มีผลตรวจมาให้ดู | เปิดถุงดูว่ามีราขึ้น มีกลิ่นเปรี้ยว หรือมีเมล็ดหรือไม่ ปลูกทดลองไม่กี่กระถางก่อนใช้กับทั้งห้อง |
| ย่อยสลายช้า | พีทคงโครงสร้างได้ตลอดหนึ่งรอบการปลูก วัสดุผสมจึงไม่ยุบตัวจนเบียดอากาศออกในช่วงทำดอก | วางแผนใช้วัสดุผสมเดิมได้ตลอดหนึ่งรอบ ตั้งแต่ต้นกล้าจนเก็บเกี่ยว |
“ระบายน้ำดี” กับ “อุ้มน้ำได้มาก” ฟังดูขัดกัน แต่เป็นจริงได้พร้อมกัน น้ำเกาะอยู่ในเส้นใยและรอบ ๆ เส้นใย ส่วนช่องว่างขนาดใหญ่ระหว่างเส้นใยจะระบายน้ำออกแล้วมีอากาศเข้าไปแทน ถ้าพีทถูกอัดแน่นหรือแตกเป็นผงละเอียด ช่องอากาศจะเล็กลง ผู้ปลูกส่วนใหญ่จึงผสมเพอร์ไลท์แทนที่จะใช้พีทอย่างเดียว
หมายเหตุผู้แปล: ในประเทศไทย อุณหภูมิบริเวณรากที่ 30–35 °C ทำให้การที่วัสดุปลูกแฉะน้ำเป็นอันตรายมากขึ้น รากที่ร้อนใช้ออกซิเจนมากขึ้น ขณะที่น้ำอุ่นละลายออกซิเจนได้น้อยลง ถ้าวัสดุผสมพีทชุ่มน้ำติดกันหลายวัน รากอาจขาดอากาศ ซึ่งเป็นสภาพที่โรครากเน่า เช่น Pythium เริ่มเกิด ในฤดูฝน กระถางกลางแจ้งยังโดนน้ำฝนและแห้งช้าลงเพราะอากาศชื้น ให้ยกกระถางดูทุกครั้งก่อนรดน้ำ และรดเมื่อกระถางเบาลงอย่างชัดเจนเท่านั้น วิธีนี้ทำให้รู้ว่ารากต้องการน้ำจริงหรือไม่
ใช้พีทอย่างเดียว หรือผสมกับวัสดุอื่น
คุณใช้สแฟกนัมพีทเป็นวัสดุปลูกหลักได้ หรือจะผสมกับวัสดุอื่นเพื่อปรับการอุ้มน้ำและอากาศก็ได้:
- เพอร์ไลท์: เม็ดสีขาวจากหินภูเขาไฟที่เผาจนพองตัว ช่วยเพิ่มช่องอากาศและช่วยให้น้ำระบายออก
- เวอร์มิคูไลท์: เกล็ดแร่ที่เผาจนพองตัว ช่วยอุ้มน้ำและธาตุอาหารเพิ่มขึ้น (มีการเปรียบเทียบทั้งสองชนิดไว้ในเพอร์ไลท์ เวอร์มิคูไลท์ หรือพัมมิซ)
- ขุยมะพร้าว (coco coir): เส้นใยที่ได้จากการตีหรือฉีกเปลือกมะพร้าว เป็นอีกทางหนึ่งในการปรับการอุ้มน้ำและอากาศ (เปรียบเทียบวัสดุปลูก)
สูตรเริ่มต้นที่นิยมใช้ 2 สูตร:
| สูตร | พีทมอส | เพอร์ไลท์ | เวอร์มิคูไลท์ | การใช้งาน |
|---|---|---|---|---|
| ใช้งานทั่วไป | 60% | 30% | 10% | กระถางทั่วไป ทั้งในร่มและกลางแจ้ง |
| ระบายน้ำสูง | 50% | 50% | — | เมื่อต้องการให้วัสดุผสมแห้งเร็วขึ้น |
ทั้งสองสูตรต้องเพิ่ม pH ด้วยปูนโดโลไมท์ตามที่จำเป็น
หมายเหตุผู้แปล: สูตรระบายน้ำสูง 50/50 เป็นจุดเริ่มต้นที่ปลอดภัยกว่าสำหรับกระถางกลางแจ้งในฤดูฝน และยังปลอดภัยกว่าสำหรับห้องที่ชื้นมากตลอดเวลา หรือผู้ปลูกที่มักรดน้ำมากเกินไป สูตรใช้งานทั่วไปอุ้มน้ำได้มากกว่า จึงเหมาะกับกระถางในฤดูแล้ง หรือผู้ปลูกในพื้นที่ที่ร้อนและแห้งมาก ให้ผสมชุดทดลองเล็ก ๆ ประมาณ 10 ลิตรก่อน รดน้ำหนึ่งครั้ง แล้วจดว่าผ่านไปกี่วันกระถางจึงกลับมาเบา วิธีนี้ทำให้รู้ว่าสูตรไหนเข้ากับรอบรดน้ำของคุณ ก่อนจะซื้อทีละมาก ๆ
หมายเหตุผู้แปล: เส้นใยมะพร้าวทำจากเปลือกมะพร้าว ซึ่งเป็นพืชที่ปลูกกันในไทย ปกติมี pH ใกล้เป็นกลางอยู่แล้ว จึงไม่ต้องใส่ปูน แต่ก็มีขั้นตอนเตรียมเฉพาะ เช่น ล้างน้ำและบัฟเฟอร์ด้วยแคลเซียม ซึ่งอธิบายไว้ในหัวข้อวัสดุปลูกที่ลิงก์ไว้ด้านบน ถ้ายังไม่แน่ใจ ให้วางกระถางพีท 1 ใบกับกระถางเส้นใยมะพร้าว 1 ใบไว้ข้างกัน แล้วปลูกต้นสายพันธุ์เดียวกันและอายุเท่ากัน จากนั้นเทียบความถี่ในการรดน้ำและค่า pH ในช่วงหลายสัปดาห์
การเพิ่ม pH ด้วยปูนโดโลไมท์
ปูนโดโลไมท์คือหินบดที่มีแคลเซียมคาร์บอเนตและแมกนีเซียมคาร์บอเนต ปูนนี้ค่อย ๆ เพิ่ม pH ของวัสดุผสม และยังเติมแคลเซียมกับแมกนีเซียมให้ส่วนหนึ่งด้วย ที่ต้องใช้ก็เพราะพีทดิบที่ pH 3.5–4.5 เป็นกรดเกินไป รากกัญชาจึงดูดธาตุอาหารได้ไม่ดี อ่านเพิ่มว่าทำไม pH จึงสำคัญได้ในค่า pH และ EC สำหรับกัญชา: วัดอะไร และค่าเป้าหมายสำหรับวัสดุปลูกและระยะการเติบโตแต่ละแบบ (ตอนที่ 1 จาก 2)
อัตราการใส่ปูนไม่มีตัวเลขตายตัว ให้หาอัตราของคุณเองจากชุดทดลองเล็ก ๆ แทน:
- ตวงวัสดุผสมที่ผสมเสร็จแล้ว 10 ลิตร (พีทรวมกับเพอร์ไลท์และส่วนผสมอื่น)
- ชั่งปูนโดโลไมท์แล้วใส่ลงไป งานศึกษาของมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในสหรัฐฯ ที่ทดลองกับวัสดุผสมพีทและพีท-เพอร์ไลท์ (Owen และคณะ, HortTechnology, 2020) พบว่าต้องใช้ประมาณ 5–9 กรัมต่อวัสดุผสม 1 ลิตร
- พรมน้ำให้ชุดทดลองชื้น คลุกให้เข้ากันดี แล้วปิดคลุมทิ้งไว้ โดโลไมท์ออกฤทธิ์ช้า pH จึงยังเปลี่ยนต่อไปอีกระยะหนึ่ง ให้วัดหลังผ่านไปประมาณ 1 สัปดาห์ แล้ววัดซ้ำอีกครั้งในสัปดาห์ถัดไป ใช้ผลได้เมื่อค่าที่วัดได้ 2 ครั้งใกล้เคียงกัน
- วัดค่า pH หมายเหตุผู้แปล: วิธีง่าย ๆ คือคนวัสดุผสม 1 ส่วนลงในน้ำกลั่น 2 ส่วน รอสักพัก แล้ววัดน้ำนั้นด้วยเครื่องวัด pH
- ถ้า pH ยังต่ำเกินไป ให้เติมปูนอีกเล็กน้อย รอ แล้ววัดใหม่ ค่าเป้าหมายที่ใช้กันทั่วไปสำหรับพืชในวัสดุผสมที่มีพีทเป็นหลักคือประมาณ pH 5.8–6.2
เมื่อรู้แล้วว่าวัสดุผสม 10 ลิตร ต้องใช้ปูนกี่กรัม ให้คูณตามปริมาตรที่คุณมีจริง วัสดุผสมแบบร่วน 1 ถุงขนาด 70 ลิตร ต้องใช้ปูน 7 เท่าของปริมาณในชุดทดลอง ถ้าถุงของคุณเป็นแบบอัดและพองตัวเมื่อเปิด ให้คิดจากปริมาตรแบบร่วนหลังตีให้ฟูแล้ว ไม่ใช่ตัวเลขบนถุง จดจำนวนกรัมต่อลิตรและค่า pH ที่ได้ไว้ เพื่อทำซ้ำได้ในรอบหน้า
หมายเหตุผู้แปล: ถ้าโดโลไมท์หรือ Cal-Mag ที่คุณซื้อมีการจำหน่ายในฐานะปุ๋ย ให้ตรวจว่าขึ้นทะเบียนปุ๋ยในประเทศไทยแล้วหรือยัง วิธีตรวจทะเบียนอธิบายไว้ในการตรวจสอบว่าปุ๋ยถูกกฎหมายในประเทศไทยหรือไม่
ก่อนปลูก: การแช่น้ำและการเก็บรักษา
แช่พีทให้ชุ่มก่อนใช้ เป้าหมายคือให้พีทดูดน้ำสม่ำเสมอทั่วทั้งเนื้อ พีทที่แห้งจะไม่รับน้ำในช่วงแรก น้ำจึงไหลลงตามขอบกระถาง และทิ้งจุดแห้งไว้รอบราก
หมายเหตุผู้แปล: วิธีตรวจแบบเร็วคือบีบพีทที่แช่แล้วหนึ่งกำมือ ควรมีน้ำหยดออกมาไม่กี่หยด และเนื้อด้านในควรมีสีเข้ม ชื้นเท่ากันทั้งหมด ไม่มีจุดแห้งสีน้ำตาลอ่อน
เก็บถุงไว้ในที่แห้งและไม่โดนแดดโดยตรง เพื่อให้พีทอยู่ในสภาพเดียวกับตอนที่ได้รับมา
หมายเหตุผู้แปล: ในฤดูฝน ให้วางถุงยกสูงจากพื้นและไว้ใต้หลังคา ถุงที่เปิดแล้วต้องปิดให้แน่น เพื่อไม่ให้พีทดูดความชื้นจากอากาศจนขึ้นรา ก่อนนำพีทจากถุงที่เปิดแล้วไปผสมชุดใหม่ ให้ตรวจหาราก่อนทุกครั้ง
การให้ธาตุอาหารพืชที่ปลูกในวัสดุผสมพีท
พีทมีแร่ธาตุในตัวเองน้อย จึงต้องยึดหลัก 2 ข้อ:
- ใช้อาหารเสริมแคลเซียม-แมกนีเซียม (Cal-Mag) เพื่อเติมแคลเซียมและแมกนีเซียมที่พีทขาดไป ใช้ตามอัตราบนฉลากผลิตภัณฑ์ ศึกษาอาการขาดธาตุได้ในภาวะขาดและได้รับธาตุอาหารมากเกินไป: วิธีอ่านสัญญาณจากใบ จะได้รู้ว่าอัตราที่ใช้เพียงพอหรือไม่
- ตรวจและปรับ pH ของสารละลายธาตุอาหาร สารละลายธาตุอาหารคือน้ำที่ผสมปุ๋ยแล้ว การตรวจทุกครั้งช่วยรักษาบริเวณรากให้อยู่ในช่วง pH ที่คุณตั้งไว้ด้วยปูน
หมายเหตุผู้แปล: ให้วัด pH ของน้ำที่ไหลออก (คือน้ำที่ระบายออกจากก้นกระถาง) ประมาณสัปดาห์ละครั้งด้วย และจดไว้ ถ้า pH ของน้ำที่ไหลออกลดลงเรื่อย ๆ แปลว่าวัสดุผสมกำลังกลับไปเป็นกรด นั่นคือสัญญาณให้แก้ pH ของน้ำปุ๋ย ก่อนที่ใบจะแสดงอาการขาดธาตุ
หาซื้อได้ที่ไหน
ถ้าต้องการพีท Hortiflor หรือผลิตภัณฑ์ที่คล้ายกัน ให้สอบถามตัวแทนจำหน่ายอย่างเป็นทางการในประเทศไทย หรือถามประสบการณ์จากผู้ปลูกคนอื่นในหมวดอุปกรณ์และวัสดุ
เช็กลิสต์ก่อนปลูก
- ตรวจถุงว่ามีรา มีกลิ่น หรือมีเมล็ดหรือไม่ และดูให้แน่ใจว่าเป็นแบบอัดหรือไม่
- ผสมชุดทดลอง 10 ลิตร: สูตร 60/30/10 สำหรับใช้งานทั่วไป หรือพีทกับเพอร์ไลท์ 50/50 เมื่อต้องการให้ระบายน้ำสูง
- หาอัตราโดโลไมท์จากชุดทดลอง จดจำนวนกรัมต่อลิตรและค่า pH แล้วจึงคูณขึ้นตามปริมาตรจริง
- แช่น้ำจนบีบพีทหนึ่งกำมือแล้วมีน้ำหยดออกมาไม่กี่หยด
- เก็บถุงไว้ในที่แห้ง ในร่ม และยกสูงจากพื้น
- เติม Cal-Mag ตามฉลาก ตรวจ pH ของน้ำปุ๋ยทุกครั้ง และตรวจ pH ของน้ำที่ไหลออกทุกสัปดาห์
- ช่วงอากาศร้อนหรือฝนตก ให้รดน้ำตามน้ำหนักกระถาง ไม่ใช่ตามวันในปฏิทิน
ถ้าคุณเคยใช้สแฟกนัมพีทในสภาพอากาศแบบไทย โพสต์สัดส่วนสูตรผสม อัตราปูน และผลที่ได้ไว้ใต้หัวข้อนี้ได้เลย มีคำถามก็ถามไว้ที่นี่ได้เช่นกัน