ตัวรับแคนนาบินอยด์มีอยู่หนาแน่นในวงจรสมองชุดเดียวกับที่โรคพาร์กินสันทำลาย ความทับซ้อนนี้ทำให้นักวิจัยมีความหวังมาราว 20 ปี ตามการนับล่าสุด ความหวังนี้นำไปสู่การทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม 11 การทดลอง เมื่อรวมผลการทดลองเหล่านี้เข้าด้วยกัน ไม่พบว่าแคนนาบินอยด์ช่วยให้การเคลื่อนไหวดีขึ้น แคนนาบินอยด์อาจช่วยเรื่องความวิตกกังวล การนอนหลับ และคุณภาพชีวิต แต่ประโยชน์เหล่านี้ยังไม่เคยผ่านการทดลองที่ออกแบบมาเพื่อยืนยันโดยเฉพาะ บทความนี้อธิบายว่าทำไมทฤษฎีจึงไม่ได้ทำให้การเคลื่อนไหวดีขึ้น และคำถามที่ยังไม่มีคำตอบจริงๆ อยู่ตรงไหน
บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และไม่ใช่เหตุผลให้เปลี่ยนยารักษาโรคพาร์กินสันตัวใด ยาหลักของโรคพาร์กินสันคือเลโวโดปา (levodopa) และยากลุ่มกระตุ้นตัวรับโดปามีน (dopamine agonist) ยาเหล่านี้มีช่วงขนาดที่ปลอดภัยแคบ การเปลี่ยนยากะทันหันจึงเป็นอันตราย ในประเทศไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุม จ่ายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 จากผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาต
1. ทำไมแนวคิดนี้จึงฟังขึ้น
โรคพาร์กินสันเป็นโรคของสมองที่ทรุดลงเรื่อยๆ ตามเวลา สาเหตุคือเซลล์ประสาทที่สร้างโดปามีนค่อยๆ ตายไป โดปามีนเป็นสารสื่อประสาทที่สมองต้องใช้ควบคุมการเคลื่อนไหว เซลล์กลุ่มนี้อยู่ในบริเวณเล็กๆ ลึกในสมองที่เรียกว่าซับสแตนเชียไนกรา (substantia nigra)
เมื่อขาดโดปามีน ผู้ป่วยจะมีอาการด้านการเคลื่อนไหว ได้แก่ อาการสั่น กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง (rigidity) เคลื่อนไหวช้า และทรงตัวไม่ดี ผู้ป่วยยังมีอาการที่ไม่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหว (non-motor symptoms) อีกหลายอย่าง เช่น นอนหลับไม่ดี วิตกกังวล ซึมเศร้า ปวด ท้องผูก และความคิดความจำเปลี่ยนไป
ร่างกายมีเครือข่ายส่งสัญญาณแคนนาบินอยด์ของตัวเอง เรียกว่าระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ ตัวรับหลักตัวหนึ่งของระบบนี้คือ CB1 ตัวรับนี้เป็นจุดที่ THC (เทตระไฮโดรแคนนาบินอล) ซึ่งเป็นสารหลักในกัญชาที่ทำให้มึนเมา เข้าไปออกฤทธิ์ ตัวรับ CB1 มีอยู่หนาแน่นในเบซัลแกงเกลีย (basal ganglia) ซึ่งเป็นกลุ่มวงจรลึกในสมองที่สั่งให้เริ่มเคลื่อนไหวและทำให้การเคลื่อนไหวราบรื่น
ตัวรับ CB1 หนาแน่นเป็นพิเศษในสไตรเอตัม (striatum) ซึ่งเป็นส่วนของเบซัลแกงเกลียที่รับสัญญาณขาเข้าส่วนใหญ่ โรคพาร์กินสันทำลายวงจรเดียวกันนี้ และระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ช่วยควบคุมการเคลื่อนไหวผ่านเส้นทางเหล่านี้ เมื่อตัวรับอยู่ในวงจรที่เสียหาย การทดสอบว่ายาที่ออกฤทธิ์ที่ตัวรับนี้ช่วยได้หรือไม่จึงสมเหตุสมผล
โรคฮันติงตันเป็นโรคสมองที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมและทำลายสไตรเอตัมเช่นกัน คนจึงมักยกโรคนี้มาเป็นหลักฐานสนับสนุน แต่การทดลองในมนุษย์ของโรคนี้ก็มีน้อยเหมือนกัน ในบทความทบทวนปี 2022 ที่จะอธิบายด้านล่าง การทดลองแบบสุ่มในโรคฮันติงตันมี 3 การทดลอง และมีเพียง 1 การทดลองที่รายงานว่าอาการบรรเทาลง การทดลองนั้นใช้นาบิโลน (nabilone) ซึ่งเป็นยาสังเคราะห์ที่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์และออกฤทธิ์คล้าย THC โรคฮันติงตันมีบทความในฟอรัมแยกไว้แล้ว: กัญชาในโรค ALS และโรคฮันติงตัน
แนวคิดนี้ตั้งอยู่บนกายวิภาคที่มีอยู่จริง แต่เมื่อนำไปทดสอบเรื่องการเคลื่อนไหวในผู้ป่วย ผลกลับไม่เป็นอย่างที่คาด ทฤษฎีที่ดีกับผลที่เห็นจริงในผู้ป่วยเป็นคนละเรื่องกัน และเรื่องนี้เป็นตัวอย่างที่เห็นความต่างนั้นชัดเจน
สิ่งที่คุณทำได้: อาจมีคนบอกคุณว่ากัญชา “ได้ผลกับพาร์กินสันเพราะตัวรับอยู่ถูกที่” ก่อนจะเชื่อ ให้ถามก่อนว่าการทดลองในผู้ป่วยได้ผลอย่างไร ผลการทดลองที่ใช้เทียบได้อยู่ในหัวข้อ 2
2. การทดลองพบอะไร
วิธีอ่านตัวเลขจากการทดลอง
- การทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม (randomised controlled trial) ใช้การสุ่มแบ่งผู้ป่วยเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มหนึ่งได้ยา อีกกลุ่มได้ยาหลอก (placebo) หรือการรักษาที่ใช้เปรียบเทียบ การสุ่มเป็นตัวกำหนดว่าใครอยู่กลุ่มไหน ดังนั้นถ้าสองกลุ่มได้ผลต่างกัน สาเหตุก็น่าจะมาจากยามากที่สุด
- การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ (systematic review) รวบรวมทุกการทดลองที่ศึกษาคำถามเดียวกัน จากนั้นการวิเคราะห์อภิมาน (meta-analysis) จะรวมผล (“pool”) ของการทดลองเหล่านั้นออกมาเป็นค่าประมาณรวมค่าเดียว
- ผลต่างค่าเฉลี่ยมาตรฐาน (standardised mean difference, SMD) แปลงผลที่วัดด้วยแบบประเมินต่างชนิดกันให้อยู่บนสเกลเดียวกัน ค่าศูนย์หมายความว่ายากับการรักษาเปรียบเทียบให้ผลเท่ากัน
- ช่วงความเชื่อมั่น 95% (95% confidence interval) คือช่วงที่ผลจริงน่าจะอยู่มากที่สุด ถ้าช่วงนี้คร่อมศูนย์ แปลว่าการทดลองยังแยกไม่ออกว่ายาได้ผลจริง หรือไม่ได้ผลเลย
- ค่า p (p-value) บอกว่า ถ้ายาไม่ได้ผลอะไรเลย ความแตกต่างขนาดนี้ยังเกิดขึ้นโดยบังเอิญได้ง่ายแค่ไหน ตามธรรมเนียมที่ใช้กันทั่วไป ค่า p ที่สูงกว่า 0.05 ถือว่า “ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ”
บทความทบทวนปี 2022: 7 การทดลองในโรคพาร์กินสัน
Oikonomou และ Jost ตีพิมพ์บทความทบทวนในวารสาร Journal of Neural Transmission ปี 2022 บทความนี้รวบรวมการทดลองแบบสุ่มของยาที่ทำจากกัญชาในกลุ่มโรคความผิดปกติของการเคลื่อนไหว (movement disorders) ซึ่งเป็นโรคที่กระทบการเคลื่อนไหวเป็นหลัก ทั้งสองพบการทดลองแบบสุ่มในโรคพาร์กินสัน 7 การทดลอง โดยการทดลองเหล่านี้ใช้ผลิตภัณฑ์จากกัญชาหลายชนิดต่างกัน
ในตาราง “ผลลัพธ์หลัก” คือผลที่การทดลองนั้นตั้งใจออกแบบมาเพื่อวัด
| สิ่งที่วัด | ผลจากการทดลองทั้งหมด |
|---|---|
| อาการด้านการเคลื่อนไหว | ไม่ดีขึ้น ใน 2 การทดลองที่ใช้การเคลื่อนไหวเป็นผลลัพธ์หลัก |
| อาการยุกยิกจากเลโวโดปา (levodopa-induced dyskinesia: การเคลื่อนไหวบิดไปมาโดยควบคุมไม่ได้ ซึ่งเกิดจากการใช้เลโวโดปาเป็นเวลานาน) | ใน 3 การทดลองที่ใช้ข้อนี้เป็นผลลัพธ์หลัก มีเพียง 1 ใน 3 ที่พบว่าอาการลดลง (นาบิโลน) |
| คุณภาพชีวิต | ดีขึ้นในกลุ่มที่ได้นาบิโลน (1 การทดลอง) |
| ความวิตกกังวล และอาการสั่นที่เกิดจากความวิตกกังวล | ลดลง เมื่อใช้แคนนาบิไดออล (CBD) ซึ่งเป็นสารในกัญชาที่ไม่ทำให้มึนเมา (1 การทดลอง) |
| ความวิตกกังวลและปัญหาการนอน | ดีขึ้น เมื่อใช้นาบิโลน (1 การทดลอง) |
ข้อมูลฉบับปรับปรุงปี 2026: 11 การทดลอง
Messak และคณะตีพิมพ์การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมานของการทดลองแบบสุ่มฉบับปรับปรุง ในวารสาร Acta Neurologica Belgica ปี 2026 คณะผู้วิจัยพบการทดลองแบบสุ่ม 11 การทดลอง ในจำนวนนี้มี 6 การทดลองที่รายงานข้อมูลในรูปแบบที่นำมารวมกันได้ ผลรวมเป็นดังนี้
| ด้านที่วัด | SMD (ช่วงความเชื่อมั่น 95%) | ค่า p |
|---|---|---|
| ความรุนแรงของโรคโดยรวม | 0.16 (−0.13 ถึง 0.44) | 0.27 |
| การเคลื่อนไหว จากการตรวจของแพทย์ | −0.08 (−0.35 ถึง 0.20) | 0.57 |
| ปัญหาการเคลื่อนไหวในชีวิตประจำวัน | −0.08 (−0.49 ถึง 0.33) | 0.71 |
| อาการที่ไม่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหว | −0.03 (−0.72 ถึง 0.67) | 0.94 |
ช่วงความเชื่อมั่นทุกช่วงคร่อมศูนย์ ผลนี้ไม่ได้แปลว่ามีประโยชน์อยู่บ้างเล็กน้อย แต่แปลว่าตรวจไม่พบประโยชน์เลยในทั้ง 4 ด้าน คณะผู้วิจัยสรุปว่าแคนนาบินอยด์ยังไม่แสดงประโยชน์อย่างมีนัยสำคัญในโรคพาร์กินสัน และเตือนว่าควรตีความผลอย่างระมัดระวัง คณะผู้วิจัยยังระบุว่านาบิโลนควรได้ทดสอบในการทดลองที่ออกแบบมาสำหรับยาตัวนี้โดยเฉพาะ
คณะผู้วิจัยยังทำการวิเคราะห์ความไว (sensitivity analysis) ด้วย คือคำนวณซ้ำโดยตัดการทดลองออก 1 การทดลอง แล้วดูว่าผลเปลี่ยนหรือไม่ การทดลองที่ตัดออกเป็นของ Peball และคณะ ตีพิมพ์ใน Annals of Neurology ปี 2020 การทดลองนั้นทดสอบนาบิโลนกับอาการที่ไม่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวเช่นกัน บทความทบทวนรายงานว่า เมื่อตัดการทดลองนี้ออก ค่าประมาณของอาการที่ไม่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวมาจากนาบิโลนเป็นส่วนใหญ่ คือ SMD 0.34 (ช่วงความเชื่อมั่น 95%: −0.19 ถึง 0.88) ค่า p = 0.21 บทคัดย่อของบทความทบทวนไม่ได้บอกว่าค่าประมาณของนาบิโลนนี้มาจากการทดลองใดในบรรดาที่เหลือ ช่วงนี้ยังคร่อมศูนย์ ผลนี้จึงไม่มีนัยสำคัญทางสถิติเช่นกัน
สิ่งที่คุณทำได้: เมื่อเห็นคำกล่าวอ้างเรื่องกัญชากับโรคพาร์กินสัน ให้ตรวจ 3 ข้อ ได้แก่ ศึกษาในผู้ป่วยกี่คน มีกลุ่มเปรียบเทียบหรือไม่ และคะแนนการเคลื่อนไหวเปลี่ยนไปจริงหรือไม่ จนถึงตอนนี้ การทดลองในบทความทบทวนทั้งสองฉบับไม่สนับสนุนคำกล่าวอ้างใดๆ ว่ากัญชาทำให้การเคลื่อนไหวดีขึ้น
3. ผู้ป่วยที่อาการแย่ลง
สื่อโฆษณามักนำเสนอว่ากัญชารักษาอาการสั่นได้ แต่รายงานทางคลินิกชิ้นแรกๆ ชิ้นหนึ่งพบผลไปในทางตรงกันข้าม การสรุปอย่างเป็นธรรมจึงต้องพูดถึงรายงานนี้ด้วย
ในปี 1986 Consroe และคณะทำการศึกษาแบบเปิด (open-label) ขนาดเล็ก เพื่อดูผลของแคนนาบิไดออลในโรคดีสโทเนีย การศึกษาแบบเปิดคือทุกคนรู้ว่าตัวเองได้อะไร และไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ดีสโทเนีย (dystonia) เป็นความผิดปกติของการเคลื่อนไหวที่กล้ามเนื้อเกร็งขึ้นเองและค้างอยู่ในท่าบิด ผู้ป่วย 2 ใน 5 คนในการศึกษานี้มีอาการแบบพาร์กินสัน (parkinsonian features: อาการด้านการเคลื่อนไหวที่คล้ายโรคพาร์กินสัน) ร่วมด้วย
เมื่อได้แคนนาบิไดออลเกินวันละ 300 มก. ผู้ป่วยทั้ง 2 คนอาการแย่ลง ภาวะเคลื่อนไหวน้อย (hypokinesia: การเคลื่อนไหวลดลงและช้าลง) เพิ่มขึ้น อาการสั่นขณะพัก (resting tremor) ซึ่งเป็นการสั่นตอนที่แขนขาอยู่นิ่งๆ ก็เพิ่มขึ้นด้วย
ผู้ป่วย 2 คนในการศึกษาที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าแคนนาบิไดออลเป็นอันตรายต่อผู้ป่วยพาร์กินสันทั่วไป แต่ก็แสดงให้เห็นว่าผลอาจออกมาในทางลบได้ ผู้ป่วยแต่ละคนตอบสนองไม่เหมือนกัน และบางคนตอบสนองไม่ดี ผลรวมที่ใกล้ศูนย์และมีช่วงกว้างก็เข้ากับรูปแบบนี้ คือบางคนดีขึ้น บางคนแย่ลง พอเฉลี่ยแล้วผลจึงออกมาเป็นศูนย์
รายงานที่พูดถึงแต่ประโยชน์ต่ออาการสั่นที่คาดหวังไว้ ก็เท่ากับละเลยผู้ป่วยที่อาการสั่นแย่ลง รายงานแบบนั้นจึงไม่ครบถ้วน
หมายเหตุผู้แปล: น้ำมันกัญชาทำเอง หรือน้ำมันที่ขายโดยไม่มีใบรับรองจากห้องแล็บ ไม่ได้บอกว่าแต่ละหยดมีแคนนาบิไดออลหรือ THC อยู่เท่าไร ตัวเลข 300 มก. ต่อวันในการศึกษานี้แสดงว่าขนาดยามีผลต่อผลลัพธ์ หากคนในครอบครัวใช้แคนนาบินอยด์ภายใต้การดูแลของแพทย์ ให้ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ระบุปริมาณสารไว้ในใบรับรองผลการวิเคราะห์ และจดขนาดที่ใช้ไว้ทุกครั้ง
สิ่งที่คุณทำได้: หากผู้ป่วยพาร์กินสันเริ่มใช้แคนนาบินอยด์ภายใต้การดูแลของแพทย์ ให้จดอาการสั่นทุกวันในสมุดบันทึกง่ายๆ เริ่มจดก่อนใช้ครั้งแรก 1 สัปดาห์ เพื่อให้มีข้อมูลตั้งต้นไว้เทียบ หากอาการสั่นหรือความเชื่องช้าแย่ลง ให้แจ้งประสาทแพทย์ (แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสมองและเส้นประสาท) โดยเร็ว สมุดบันทึกจะช่วยบอกได้ว่าอาการเริ่มเปลี่ยนเมื่อไร
4. ประโยชน์ที่อาจมีจริงอยู่ตรงไหน
เมื่ออ่านบทความทบทวนทั้งสองฉบับประกอบกัน จะเห็นรูปแบบหนึ่ง ผลบวกทุกข้อเป็นอาการที่ไม่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหว คือความวิตกกังวล การนอนหลับ และคุณภาพชีวิต ยกเว้นการทดลองนาบิโลน 1 การทดลองเรื่องอาการยุกยิก ส่วนคะแนนการเคลื่อนไหวที่รวมผลแล้วไม่เปลี่ยนเลยสักข้อ
รูปแบบนี้มีคำอธิบายที่น่าจะเป็นไปได้ และไม่เกี่ยวกับโดปามีนเลย เป็นที่รู้กันดีว่าอาการสั่นในโรคพาร์กินสันจะแย่ลงเมื่อเครียดหรือวิตกกังวล และจะสงบลงเมื่อผู้ป่วยผ่อนคลาย ยาที่ลดความวิตกกังวลจึงลดอาการสั่นส่วนที่เพิ่มขึ้นจากความวิตกกังวลได้ แต่ไม่ได้แก้ความผิดปกติของการเคลื่อนไหวที่เป็นต้นเหตุ การทดลองแคนนาบิไดออลก็พบตรงตามนี้ คือความวิตกกังวลลดลง และอาการสั่นที่เกิดจากความวิตกกังวลก็ลดลงด้วย
ถ้าคำอธิบายนี้ถูกต้อง จะได้ข้อสรุป 3 ข้อ:
- ผู้ป่วยที่รู้สึกว่าดีขึ้นจริง ไม่ได้คิดไปเอง
- ประโยชน์น่าจะอยู่ที่อาการที่เกี่ยวกับความวิตกกังวลและการนอน ไม่ได้อยู่ที่ปัญหาการเคลื่อนไหวของโรคพาร์กินสันเอง
- ถ้าผู้สั่งจ่ายจะให้ผู้ป่วยลองใช้แคนนาบินอยด์ วิธีที่เหมาะสมคือตั้งเป้าไว้ที่อาการเดียวที่ไม่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหว ระบุชื่ออาการให้ชัด และกำหนดตัวชี้วัดผล (endpoint) ให้ชัดเจน ตัวชี้วัดผลคือผลลัพธ์ที่ตกลงกันไว้ล่วงหน้า เช่น คะแนนการนอนหลังใช้ไป 4 สัปดาห์ ส่วนการลองใช้เพื่อหวังผลกับอาการสั่นนั้นไม่มีหลักฐานรองรับ
สัญญาณที่ไม่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวเหล่านี้มาจากการทดลองขนาดเล็กที่มีเพียงการทดลองเดียวในแต่ละอาการ และจากการวิเคราะห์ความไว 1 ครั้งที่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ จึงยังเป็นเรื่องที่ต้องทดสอบต่อ ยังไม่ได้รับการยืนยัน
หมายเหตุผู้แปล: เมื่อการลองใช้ตั้งเป้าไว้ที่อาการเดียว ครอบครัวและแพทย์จะได้คำตอบชัดเจนว่าแคนนาบินอยด์ช่วยหรือไม่ ในประเทศไทย ครอบครัวเตรียมเรื่องนี้ได้ตั้งแต่ก่อนนัดพบครั้งแรกกับผู้สั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 หรือประสาทแพทย์ที่ดูแลอยู่ สิ่งที่ต้องเตรียมคือบันทึกอาการ 1 อาการที่หวังว่าจะดีขึ้น
สิ่งที่คุณทำได้: ก่อนถามแพทย์เรื่องแคนนาบินอยด์ ให้เลือกอาการ 1 อาการที่อยากให้ดีขึ้น เช่น นอนหลับยาก ตื่นกลางดึก หรือวิตกกังวล ให้คะแนนอาการนั้นตั้งแต่ 0 ถึง 10 ทุกวันเป็นเวลา 2 สัปดาห์ แล้วนำบันทึกไปให้แพทย์ดูด้วย แพทย์จะใช้บันทึกนี้ตัดสินใจว่าควรลองใช้หรือไม่ และภายหลังทั้งคุณและแพทย์จะเห็นได้ว่าได้ผลหรือไม่
5. ทำไมผู้ป่วยพาร์กินสันจึงเสี่ยงมากกว่าคนอื่น
ผู้ป่วยพาร์กินสันมีความเสี่ยงทั่วไปจากแคนนาบินอยด์หลายข้อกว่าแทบทุกกลุ่ม และความเสี่ยงเหล่านี้ยังเสริมกันจนสูงขึ้นอีก ผู้ป่วยกลุ่มอื่นที่ต้องระวังคล้ายกันมีอธิบายไว้ในบทความข้อห้ามใช้และข้อควรระวัง
ความดันโลหิตตกเมื่อลุกยืน และการหกล้ม มีปัจจัย 3 อย่างที่แยกกัน และแต่ละอย่างทำให้หกล้มง่ายขึ้น:
- การทรงตัวไม่ดีเป็นอาการหลักของโรคพาร์กินสัน
- ภาวะความดันโลหิตตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) พบบ่อยในโรคพาร์กินสัน ภาวะนี้คือความดันโลหิตลดลงเมื่อลุกขึ้นยืน ทำให้เวียนศีรษะ สาเหตุมีทั้งจากตัวโรคเองและจากผลข้างเคียงของยากลุ่มโดปามีน
- THC ทำให้ความดันโลหิตลดลงเมื่อลุกยืน
หมายเหตุผู้แปล: หน้าร้อนในไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีอุณหภูมิ 30–35 °C ทำให้เหงื่อออกมาก และผู้สูงอายุมักดื่มน้ำน้อยเกินไป เมื่อร่างกายเสียน้ำ ก็ยิ่งเวียนศีรษะตอนลุกยืนได้ง่ายขึ้น ที่บ้าน ให้ช่วยผู้ป่วยลุกยืนช้าๆ ทีละขั้น วางน้ำดื่มไว้ใกล้มือตลอดวัน และจัดทางเดินไปห้องน้ำให้โล่งและเปิดไฟให้สว่างตอนกลางคืน ให้ถามแพทย์ด้วยว่าควรวัดความดันโลหิตของผู้ป่วยทั้งท่านอนและท่ายืนหรือไม่
ภาวะโรคจิต (psychosis) อาการทางจิตพบบ่อยในโรคพาร์กินสัน โดยเฉพาะการเห็นสิ่งที่ไม่มีอยู่จริง (ภาพหลอน) อาการนี้พบมากขึ้นเมื่อโรคเข้าสู่ระยะท้ายและเมื่อได้ยากลุ่มโดปามีน และเป็นตัวบ่งชี้ที่ชัดที่สุดตัวหนึ่งว่าผู้ป่วยจะต้องย้ายไปอยู่ในสถานดูแลผู้ป่วย THC กระตุ้นให้เกิดอาการทางจิตได้ นี่คือข้อกังวลที่ร้ายแรงที่สุดสำหรับผู้ป่วยกลุ่มนี้ ด้วยเหตุนี้ การใช้แคนนาบินอยด์ทุกกรณีจึงควรอยู่ในการดูแลของประสาทแพทย์ที่รักษาผู้ป่วยอยู่
ความคิดและความจำ ผู้ป่วยจำนวนมากมีความคิดความจำบกพร่องหรือมีภาวะสมองเสื่อมเมื่อโรคดำเนินไป โดยทั่วไป ขณะที่ THC ยังออกฤทธิ์ สมาธิ ความจำระยะสั้นที่ใช้ทำงาน (working memory) และการตอบสนองจะช้าลงหรือแย่ลง ผลนี้ซ้ำเติมปัญหาที่ผู้ป่วยอาจมีอยู่แล้ว
ยาหลายตัวพร้อมกัน ผู้ป่วยอาจใช้ยาหลายตัวอยู่แล้ว เช่น
- เลโวโดปา
- ยากลุ่มกระตุ้นตัวรับโดปามีน
- ยากลุ่มยับยั้ง MAO-B (MAO-B inhibitors) ซึ่งชะลอการสลายตัวของโดปามีน
- อะแมนทาดีน (amantadine) ยารักษาโรคพาร์กินสันอีกตัวหนึ่ง
- ยาต้านซึมเศร้า
- ยานอนหลับ
ฤทธิ์ทำให้ง่วงซึมของยาเหล่านี้และของแคนนาบินอยด์จะเสริมกัน นอกจากนี้ ตับยังใช้เอนไซม์กลุ่มไซโตโครม P450 (cytochrome P450) สลายแคนนาบินอยด์ และใช้เอนไซม์กลุ่มเดียวกันนี้สลายยาหลายตัวข้างต้นด้วย การใช้เส้นทางร่วมกันแบบนี้ทำให้เกิดปฏิกิริยาระหว่างยาได้
ข้อควรระวังแต่ละข้อนี้ใช้กับการใช้แคนนาบินอยด์โดยทั่วไป แต่ผู้ป่วยพาร์กินสันมักมีเกือบทุกข้อในเวลาเดียวกัน
สิ่งที่คุณทำได้: เขียนรายการยา อาหารเสริม และผลิตภัณฑ์สมุนไพรทุกตัวที่ผู้ป่วยใช้ พร้อมขนาดที่ใช้ นำรายการไปให้ประสาทแพทย์ดูก่อนเริ่มใช้แคนนาบินอยด์ใดๆ และถามให้ชัดเรื่องความเสี่ยงต่อการหกล้ม ภาพหลอน และอาการง่วงซึม
6. สรุปอย่างเป็นธรรม
- กลไกมีอยู่จริง ตัวรับ CB1 อยู่ในสไตรเอตัม และระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ช่วยควบคุมการเคลื่อนไหว
- ผลการทดลองก็มีอยู่จริงเช่นกัน ทั้งหมด 11 การทดลอง และไม่มีการวิเคราะห์รวมผลใดที่พบประโยชน์ต่อการเคลื่อนไหว
- สัญญาณบวกที่ยังเหลือพบในเรื่องความวิตกกังวล การนอนหลับ และคุณภาพชีวิต แต่ยังไม่มีการทดลองที่ออกแบบมาทดสอบเรื่องเหล่านี้โดยตรงมายืนยัน
- มีผู้ป่วย 2 รายที่มีบันทึกว่าอาการแย่ลง
- การทดลองยังมีขนาดเล็ก คณะผู้ทบทวนจึงแนะนำให้ระมัดระวัง แทนที่จะบอกว่าเรื่องนี้ได้ข้อยุติแล้ว
ผลเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าแคนนาบินอยด์ไร้ประโยชน์กับผู้ป่วยพาร์กินสันทุกคน และก็ไม่ได้แปลว่ามีการรักษาดีๆ ซ่อนอยู่ สิ่งที่ผลเหล่านี้บอกคือ ทางลัด 2 ทางเชื่อถือไม่ได้ ทางแรกคือกลไกในสมอง ซึ่งทำนายว่าการเคลื่อนไหวจะดีขึ้น แต่การทดลองหาผลนั้นไม่เจอ ทางที่สองคือเรื่องเล่าความสำเร็จส่วนตัว ซึ่งบอกไม่ได้ว่าที่ดีขึ้นนั้นคืออาการสั่นจริงๆ หรือคือความวิตกกังวลที่มาพร้อมอาการสั่น
สิ่งที่คุณทำได้: ตัดสินคำกล่าวอ้างทุกข้อจากผลการทดลองในผู้ป่วย ไม่ใช่จากแผนภาพสมองหรือเรื่องเล่ารายเดียว เมื่อให้ข้อมูลกับผู้ป่วยหรือครอบครัว ให้บอกทั้งผลรวมของการทดลอง และเรื่องผู้ป่วย 2 รายที่อาการแย่ลง
7. กฎหมายในประเทศไทย
ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ประกาศนี้ออกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 และมีผลตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน 2568 ช่อดอกขายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 จากผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาต ใบสั่งจ่ายแต่ละใบสั่งได้ไม่เกิน 30 วัน และห้ามโฆษณาหรือขายช่อดอกทางออนไลน์
ในปี พ.ศ. 2569 มีกฎกระทรวง 2 ฉบับ ที่เปลี่ยนหลักเกณฑ์การขอใบอนุญาต:
- กฎกระทรวงว่าด้วยสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชง พ.ศ. 2569 มีผลตั้งแต่วันที่ 26 เมษายน 2569 ใบอนุญาตสารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% เปิดให้เพียง 3 กลุ่ม ได้แก่ นิติบุคคลไทยที่ไม่ถือเป็น “คนต่างด้าว” ตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 หน่วยงานของรัฐ และสภากาชาดไทย
- กฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 มีผลตั้งแต่วันที่ 30 เมษายน 2569 กฎกระทรวงนี้ทำให้เกณฑ์ใบอนุญาตช่อดอกกัญชาเข้มงวดขึ้น
ให้ตรวจสอบข้อกำหนดที่ใช้อยู่ในปัจจุบันกับผู้สั่งจ่าย ส่วนพระราชบัญญัติควบคุมกัญชาซึ่งเป็นกฎหมายแยกอีกฉบับยังเป็นเพียงร่าง คณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างนี้เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2569 และส่งต่อให้สภาผู้แทนราษฎรแล้ว แต่ยังไม่มีผลเป็นกฎหมาย
ตามที่อธิบายไว้ในหัวข้อ 5 ผู้ป่วยพาร์กินสันเสี่ยงสูงต่อการหกล้มและภาวะโรคจิต และใช้ยาหลายตัว สำหรับผู้ป่วยกลุ่มนี้ การประเมินของผู้สั่งจ่ายจึงไม่ใช่แค่ขั้นตอนตามระเบียบ
หมายเหตุผู้แปล: ผู้อ่านฟอรัมนี้จำนวนมากเป็นผู้ปลูก ญาติของผู้ป่วยอาจมาขอช่อดอกหรือน้ำมันทำเองจากคุณ เพื่อเอาไปให้พ่อหรือแม่ที่เป็นพาร์กินสัน ตามมาตรา 78 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 การขายหรือแปรรูปสมุนไพรควบคุมโดยไม่มีใบอนุญาต (มาตรา 46) มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ทางที่ปลอดภัยกว่าสำหรับผู้ป่วยก็คือทางที่ถูกกฎหมาย ให้แนะนำครอบครัวไปพบผู้สั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 ที่ได้รับอนุญาต วิธีนี้ทำให้ผู้สั่งจ่ายและประสาทแพทย์ได้ตรวจรายการยาทั้งหมดของผู้ป่วย
หมายเหตุผู้แปล: ผลิตภัณฑ์และบริการบางอย่างที่พูดถึงในบทความนี้อาจยังไม่มีในประเทศไทย เรายืนยันไม่ได้ว่านาบิโลน ซึ่งเป็นยาที่ถูกพูดถึงบ่อยที่สุดในการทดลองข้างต้น ขึ้นทะเบียนหรือหาได้ในประเทศไทยหรือไม่ เราไม่ได้ระบุว่ายาจากกัญชาตัวใดขึ้นทะเบียนในไทยแล้ว หรือโรงพยาบาลรัฐแห่งใดเปิดคลินิกกัญชา เพราะยืนยันรายชื่อที่เป็นปัจจุบันไม่ได้ ขั้นแรกที่ทำได้จริงคือถามโรงพยาบาลที่ผู้ป่วยรักษาอยู่แล้ว ว่ามีคลินิกกัญชาหรือส่งต่อผู้ป่วยไปคลินิกกัญชาได้หรือไม่ และนำรายการยากับบันทึกอาการ 2 สัปดาห์ไปด้วย
สิ่งที่คุณทำได้: หากคนในครอบครัวที่เป็นพาร์กินสันอยากลองใช้แคนนาบินอยด์ ให้เตรียมรายการยาและบันทึกอาการไว้ แล้วนำทั้งสองอย่างไปปรึกษาประสาทแพทย์ที่รักษาอยู่ก่อน จากนั้นจึงรับผลิตภัณฑ์ผ่านผู้สั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 เท่านั้น ห้ามรับจากผู้ปลูกรายบุคคลหรือผู้ขายออนไลน์
แบ่งปันประสบการณ์ของคุณ
ถ้าผู้ป่วยพาร์กินสันที่คุณดูแลเคยลองใช้แคนนาบินอยด์ภายใต้การดูแลของแพทย์ ช่วยเล่าในช่องตอบกลับด้านล่างว่ามีอะไรเปลี่ยนไปบ้าง ช่วยบอกด้วยว่าที่เปลี่ยนคืออาการสั่นเอง หรือคือการนอนและความวิตกกังวลที่มาพร้อมกัน ความต่างตรงนี้คือคำถามหลักที่ยังไม่มีคำตอบในเรื่องนี้ และคำบอกเล่าของผู้ป่วยเองเป็นหนึ่งในไม่กี่แหล่งที่ใช้สังเกตเรื่องนี้ได้ กรุณาอย่าระบุชื่อผู้ขายหรือเสนอขายผลิตภัณฑ์ในกระทู้นี้ เพราะกฎการโฆษณาช่อดอกกัญชาใช้กับฟอรัมนี้ด้วย
เอกสารอ้างอิง
- Oikonomou P, Jost WH (2022). Randomized controlled trials on the use of cannabis-based medicines in movement disorders: a systematic review. Journal of Neural Transmission 129(10):1247–1256. doi:10.1007/s00702-022-02529-x
- Messak M, Abdelmageed A, Abbas AN, Mandour Y, Talkhan A, Eltohami MF, Kanaan D, Alfahmi FK, Saeed HT, Hamzeh LH, Taman L, Negida A (2026). Therapeutic effects of cannabinoids on Parkinson’s disease: an updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Acta Neurologica Belgica, เผยแพร่ออนไลน์ 15 พฤษภาคม 2026. doi:10.1007/s13760-026-03082-0
- Consroe P, Sandyk R, Snider SR (1986). Open label evaluation of cannabidiol in dystonic movement disorders. International Journal of Neuroscience 30(4):277–282. doi:10.3109/00207458608985678
- Peball M, Krismer F, Knaus H-G, et al. (2020). Non-Motor Symptoms in Parkinson’s Disease are Reduced by Nabilone. Annals of Neurology 88(4):712–722. doi:10.1002/ana.25864 — เป็นการทดลองที่ถูกตัดออกในการวิเคราะห์ความไวของ Messak และคณะ
บทความนี้เป็นข้อมูลเพื่อการศึกษาทั่วไปจากชุมชน Asiannabis ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ อย่าเปลี่ยนยารักษาโรคพาร์กินสันเอง ให้เปลี่ยนตามคำแนะนำของประสาทแพทย์ที่ดูแลคุณเท่านั้น