กัญชากับ PTSD: ข้อมูลยาโอปิออยด์ปี 2555 บอกอะไร และการทดลองแบบสุ่มครั้งแรกพบอะไร

HempSapa · ตุลาคม 15, 2026, 7:30am

เป็นเวลาราวสิบปี เหตุผลที่สนับสนุนการใช้กัญชากับโรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (PTSD) อาศัยการเปรียบเทียบเพียงเรื่องเดียว ทหารผ่านศึกสหรัฐฯ (อดีตทหาร) ที่เป็น PTSD ได้รับยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ในอัตราสูงกว่าทหารผ่านศึกที่ไม่มีการวินิจฉัยโรคทางสุขภาพจิตมากกว่าสองเท่า ในช่วงปีเดียวกันนั้น แพทย์กลับไม่ยอมให้กัญชา ทั้งที่เป็นพืชที่มีอันตรายที่เห็นได้ชัดน้อยกว่า ข้อเปรียบเทียบนี้เป็นจริงในตอนนั้น และยังเป็นจริงจนถึงวันนี้ ต่อมาในปี พ.ศ. 2564 (ค.ศ. 2021) มีการทดลองแบบสุ่มครั้งแรกที่ทดสอบว่ากัญชาเองรักษา PTSD ได้หรือไม่ บทความนี้จะอธิบายข้อค้นพบทั้งสองเรื่อง และบอกว่ามีความหมายอย่างไรกับคุณ

บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ PTSD มีวิธีรักษาที่มีหลักฐานรองรับอย่างดีอยู่แล้ว อย่าใช้บทความนี้เป็นเหตุผลในการเลี่ยงหรือเลื่อนการรักษาเหล่านั้น หากอาการจากบาดแผลทางใจทำให้ชีวิตของคุณยากลำบาก ให้ปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต คุณไม่จำเป็นต้องรับมือกับเรื่องนี้เพียงลำพัง

หมายเหตุผู้แปล: ในประเทศไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุม จะจ่ายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 (แบบใบสั่งจ่ายกัญชาโดยเฉพาะ) จากผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น หัวข้อที่ 9 อธิบายกฎของไทยไว้ละเอียดกว่านี้

1. ทำไมนักวิจัยจึงคาดว่ากัญชาจะช่วยได้

PTSD เป็นความผิดปกติของความทรงจำเกี่ยวกับความกลัว เมื่อเกิดเหตุการณ์ที่น่ากลัวอย่างรุนแรง ปฏิกิริยาความกลัวของร่างกายถือเป็นการตอบสนองที่ถูกต้องในขณะนั้น แต่ในคนที่เป็น PTSD ปฏิกิริยานี้ยังคงทำงานต่อไปอีกนาน แม้อันตรายจะผ่านพ้นไปแล้ว

อาการหลักของ PTSD เกิดจากกลไกนี้ ได้แก่

ความทรงจำที่ผุดขึ้นมาเองโดยไม่ทันตั้งตัว
ฝันร้าย
ภาวะตื่นตัวเกินเหตุ (คอยระวังตัวอยู่ตลอดเวลาและตกใจง่าย)
การหลีกเลี่ยงสถานที่ ผู้คน และความคิดที่เชื่อมโยงกับเหตุการณ์สะเทือนขวัญ

โดยปกติ เมื่ออันตรายไม่กลับมาอีก สมองจะเรียนรู้ที่จะเลิกกลัวสิ่งนั้น นักวิจัยเรียกกระบวนการนี้ว่า การดับความกลัว (fear extinction) ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ ซึ่งเป็นระบบส่งสัญญาณแคนนาบินอยด์ที่ร่างกายสร้างขึ้นเอง มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับกระบวนการนี้

ตัวรับหลักของระบบนี้ในสมองคือตัวรับ CB1 ซึ่งเป็นจุดที่ THC ออกฤทธิ์ ตัวรับ CB1 มีอยู่หนาแน่นในอะมิกดะลา (amygdala) สมองส่วนเล็ก ๆ ที่ทำหน้าที่จัดการความกลัว และในวงจรประสาทที่เชื่อมต่อกับส่วนนี้

ข้อมูลนี้ทำให้นักวิจัยมีสมมติฐานที่ชัดเจนและทดสอบได้ การส่งสัญญาณแคนนาบินอยด์อาจช่วยให้สมองเลิกกลัวได้ อาจทำให้ความทรงจำจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญรบกวนจิตใจน้อยลง ช่วยให้นอนหลับดีขึ้น และช่วยลดภาวะตื่นตัวตลอดเวลา

สมมติฐานนี้จัดว่าเป็นหนึ่งในสมมติฐานที่มีเหตุผลรองรับดีที่สุดในงานวิจัยกัญชาทางการแพทย์ ผลการทดลองในหัวข้อที่ 3 จึงมีความสำคัญมาก

สิ่งที่คุณทำได้: เมื่อมีคนอธิบายว่ากัญชา “น่าจะ” ช่วย PTSD ได้อย่างไร ให้ถามว่ามีการทดลองแบบมีกลุ่มควบคุมใดที่ทดสอบเรื่องนี้แล้ว คำอธิบายว่ายาอาจออกฤทธิ์อย่างไรเป็นแค่สิ่งที่บอกนักวิจัยว่าควรทดสอบอะไร ไม่ได้บอกผลลัพธ์

2. ตรวจสอบข้อมูลยาโอปิออยด์ปี 2555

เหตุผลเดิมที่สนับสนุนการใช้กัญชากับ PTSD เป็นเหตุผลทางการเมือง ไม่ใช่เหตุผลทางคลินิก แต่ข้อเท็จจริงที่เป็นแกนหลักของเหตุผลนี้ยังถูกต้องอยู่

ในปี พ.ศ. 2555 (ค.ศ. 2012) ทีมวิจัยสหรัฐฯ ที่นำโดย Seal ตีพิมพ์งานวิจัยในวารสาร JAMA (วารสารของสมาคมการแพทย์อเมริกัน) ทีมนี้ศึกษาทหารผ่านศึกสหรัฐฯ จากสงครามอิรักและอัฟกานิสถานจำนวน 141,029 คน ที่ได้รับการวินิจฉัยเกี่ยวกับอาการปวด แล้วเปรียบเทียบว่าแต่ละกลุ่มได้รับยาโอปิออยด์สำหรับอาการปวดบ่อยแค่ไหน

กลุ่ม	ได้รับยาโอปิออยด์สำหรับอาการปวด
ทหารผ่านศึกที่เป็น PTSD	17.8%
ทหารผ่านศึกที่มีการวินิจฉัยโรคทางสุขภาพจิตอื่น	11.7%
ทหารผ่านศึกที่ไม่มีการวินิจฉัยโรคทางสุขภาพจิต	6.5%

ตารางด้านล่างนับเฉพาะทหารผ่านศึกที่ได้รับยาโอปิออยด์ ในกลุ่มนี้ ผู้ที่เป็น PTSD มีรูปแบบการใช้ยาที่มีความเสี่ยงสูงบ่อยกว่าผู้ที่ไม่มีการวินิจฉัยโรคทางสุขภาพจิต

รูปแบบที่มีความเสี่ยงสูง	ทหารผ่านศึกที่เป็น PTSD	ไม่มีการวินิจฉัยโรคทางสุขภาพจิต
ได้รับยาโอปิออยด์ขนาดสูง	23%	16%
ได้รับยากลุ่มยากล่อมประสาทและยานอนหลับ (sedative-hypnotics) ร่วมด้วย	41%	8%
ขอรับยาซ้ำก่อนกำหนด	34%	20%
ใช้ยาโอปิออยด์ตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไปพร้อมกัน	20%	11%

10% ของทหารผ่านศึกที่ได้รับยาโอปิออยด์เกิดเหตุการณ์อันตรายร้ายแรงทางการแพทย์ ส่วนผู้ที่ไม่ได้รับยาโอปิออยด์ ตัวเลขนี้อยู่ที่ 4%

ดังนั้นเหตุผลเดิมจึงถูกต้องในแง่ข้อเท็จจริง สถานการณ์จริงอาจแย่กว่าที่เหตุผลนั้นกล่าวไว้ด้วยซ้ำ กลุ่มคนที่ไม่เหมาะกับยาโอปิออยด์มากที่สุดกลับได้รับยานี้บ่อยที่สุดและในขนาดที่สูงกว่า พวกเขายังได้รับยานอนหลับร่วมด้วยบ่อยกว่า และมีผลลัพธ์ทางสุขภาพที่แย่กว่า

แต่การแสดงให้เห็นว่ายาโอปิออยด์เป็นยาที่ไม่เหมาะ ไม่ได้พิสูจน์ว่ากัญชาเป็นยาที่เหมาะ นี่เป็นข้อกล่าวอ้างสองเรื่องที่แยกกัน และข้อมูลข้างต้นพิสูจน์ได้แค่เรื่องแรก ฝ่ายรณรงค์มักรวมสองเรื่องนี้เป็นเรื่องเดียว ส่วนหลักฐานทางวิชาการแยกสองเรื่องนี้ออกจากกัน

สิ่งที่คุณทำได้: หากคุณหรือคนในครอบครัวใช้ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ร่วมกับยานอนหลับหรือยาคลายเครียด ให้นำรายการยาทั้งหมดไปให้แพทย์ดู และขอให้แพทย์ทบทวนการใช้ยาร่วมกันนี้ ในข้อมูลปี 2555 การใช้ยาร่วมกันแบบนี้เป็นรูปแบบที่มีความเสี่ยงสูงที่พบบ่อยที่สุด รายการปฏิกิริยาระหว่างยา ของฟอรัมช่วยให้คุณเตรียมข้อมูลได้

3. การทดลองแบบสุ่มครั้งแรก (พ.ศ. 2564)

ในปี พ.ศ. 2564 (ค.ศ. 2021) ทีมวิจัยสหรัฐฯ ที่นำโดย Bonn-Miller ตีพิมพ์การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมครั้งแรก ที่ทดสอบกัญชาทั้งต้น (whole-plant cannabis) กับ PTSD ในทหารผ่านศึก งานนี้ตีพิมพ์ใน PLOS ONE ซึ่งเป็นวารสารวิทยาศาสตร์แบบเปิดให้อ่านฟรี

ในการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม การรักษาที่ผู้เข้าร่วมแต่ละคนได้รับจะตัดสินด้วยการสุ่ม วิธีนี้ทำให้แต่ละกลุ่มมีลักษณะใกล้เคียงกันตั้งแต่เริ่มต้น ความแตกต่างที่พบตอนท้ายจึงมาจากการรักษา การทดลองนี้ออกแบบไว้ดังนี้

รูปแบบการทดลอง

ปกปิดสองทาง (double-blind): ทั้งผู้เข้าร่วมและนักวิจัยไม่รู้ว่าใครได้รับผลิตภัณฑ์ใด
มีกลุ่มยาหลอก (placebo-controlled): ผลิตภัณฑ์หนึ่งเป็นยาหลอก คือช่อดอกกัญชาที่แทบไม่มี THC กลุ่มนี้แสดงให้เห็นว่าคนเราอาการดีขึ้นได้แค่ไหนเมื่อไม่ได้รับสารออกฤทธิ์
แบบไขว้ 2 ระยะ (crossover): ผู้เข้าร่วมแต่ละคนผ่านการทดลอง 2 ระยะ และได้รับผลิตภัณฑ์ในแต่ละระยะ จึงเปรียบเทียบผลภายในคนคนเดียวกันได้
ขนาดการทดลอง: มีผู้ลงทะเบียน 80 คน และ 76 คนอยู่จนจบระยะที่ 1

ผลิตภัณฑ์ 4 แบบ (ทั้งหมดเป็นช่อดอกกัญชาที่ใช้สูบ)

ผลิตภัณฑ์	THC	CBD
THC สูง	ประมาณ 12%	ต่ำกว่า 0.05%
CBD สูง	0.50%	11%
THC และ CBD รวมกัน	ประมาณ 7.9%	8.1%
ยาหลอก	ต่ำกว่า 0.03%	—

ผู้เข้าร่วมสูบได้ตามต้องการ (ad libitum) ไม่เกิน 1.8 กรัมต่อวัน แต่ละระยะใช้เวลา 3 สัปดาห์

ช่องทางการใช้มีผลต่อการตีความ กัญชาในการทดลองนี้ใช้วิธีสูบ ผลที่ได้จึงนำไปใช้กับน้ำมัน แคปซูล อาหารผสมกัญชา หรือผลิตภัณฑ์ที่ใช้ระเหยด้วยความร้อนโดยตรงไม่ได้ การสูบยังมีความเสี่ยงต่อปอดที่ช่องทางอื่นไม่มี หัวข้อเรื่องช่องทางการใช้กัญชา ในฟอรัมอธิบายว่าแต่ละช่องทางต่างกันอย่างไร

สิ่งที่วัด: การเปลี่ยนแปลงของความรุนแรงของ PTSD ตามแบบประเมิน CAPS-5 (Clinician-Administered PTSD Scale) ซึ่งเป็นการสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง ผู้เชี่ยวชาญทางคลินิกที่ผ่านการฝึกจะให้คะแนนอาการ PTSD ทีละอาการ

ผลลัพธ์

ทุกกลุ่มอาการดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ รวมถึงกลุ่มยาหลอกด้วย คะแนนของแต่ละคนหลัง 3 สัปดาห์ดีขึ้นชัดเจนเมื่อเทียบกับคะแนนของตัวเองตอนเริ่มต้น
ผลิตภัณฑ์ที่มีสารออกฤทธิ์ทั้ง 3 แบบ ไม่มีแบบใดให้ผลดีกว่ายาหลอก
โดยรวมผู้เข้าร่วมทนต่อผลิตภัณฑ์ที่มีสารออกฤทธิ์ทั้ง 3 แบบได้ดี ผลข้างเคียงอยู่ในระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง

ทีมวิจัยสรุปผลไว้เองว่า ทุกกลุ่มทนต่อการรักษาได้ดีและอาการดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญภายใน 3 สัปดาห์ แต่ในการทดลองเบื้องต้นระยะสั้นนี้ ไม่มีผลิตภัณฑ์ที่มีสารออกฤทธิ์ใดให้ผลดีกว่ายาหลอกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

สิ่งที่คุณทำได้: เมื่ออ่านเจอข้อกล่าวอ้างว่ากัญชาช่วย PTSD ได้ ให้ตรวจ 3 เรื่อง มีกลุ่มยาหลอกหรือไม่ ใช้กัญชาด้วยวิธีใด และการศึกษาใช้เวลานานเท่าไร คำตอบเหล่านี้บอกว่าข้อกล่าวอ้างนั้นน่าเชื่อถือได้มากน้อยแค่ไหน

4. ทุกกลุ่มอาการดีขึ้น รวมถึงกลุ่มยาหลอก: ควรอ่านผลนี้อย่างไร

ผลนี้นำไปสู่ข้อสรุป 2 ข้อ ซึ่งชี้ไปคนละทิศทาง

ผลนี้ไม่ได้พิสูจน์ว่ากัญชาไม่มีประโยชน์เลย ระยะเวลา 3 สัปดาห์ถือว่าสั้น และการทดลองนี้เป็นการทดลองเบื้องต้นที่ค่อนข้างเล็ก ผู้เข้าร่วมสูบได้มากน้อยตามที่ต้องการ ปริมาณที่แต่ละคนได้รับจริงจึงไม่เท่ากัน หากกัญชามีผลจริงแต่เล็กเกินกว่าที่การทดลองนี้จะตรวจพบได้ ก็จะได้ผลออกมาแบบนี้พอดี

ผลนี้ทำให้หลักฐานที่มาจากเรื่องเล่าส่วนตัวอ่อนลงมาก คนที่เป็น PTSD ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีสารออกฤทธิ์ในการทดลอง และอาการดีขึ้นมาก ทุกคนในกลุ่มยาหลอกพูดได้อย่างจริงใจว่า “ฉันใช้อะไรบางอย่างแล้วอาการดีขึ้น” ถ้าดูแค่เรื่องเล่าอย่างเดียว เรื่องเล่าเกี่ยวกับกัญชากับ PTSD ก็ไม่ต่างจากเรื่องที่กลุ่มยาหลอกในการทดลองนี้เล่าออกมาได้

ด้วยเหตุนี้ การทดลองแบบมีกลุ่มควบคุมเพียงครั้งเดียวจึงมีน้ำหนักมากกว่ารายงานส่วนตัวจำนวนมาก ไม่ว่ารายงานเหล่านั้นจะจริงใจแค่ไหนก็ตาม เพราะมีแต่การทดลองแบบมีกลุ่มควบคุมเท่านั้นที่แยกผลของยาออกจากผลของยาหลอกได้ การทดลองนี้มองหาความแตกต่างนั้นแล้ว และไม่พบ

สิ่งที่คุณทำได้: ก่อนจะเล่าต่อเรื่องกัญชากับ PTSD ในโพสต์ ระหว่างพาคนเยี่ยมชมฟาร์ม หรือกับลูกค้า ให้นึกไว้ว่ากลุ่มยาหลอกในการทดลองนี้ก็คงเล่าเรื่องแบบเดียวกัน หัวข้อเหตุใดคำบอกเล่าส่วนตัวจึงไม่ใช่หลักฐานทางการแพทย์ อธิบายว่าเรื่องเล่าแบบนี้ยังมีประโยชน์ในด้านใดบ้าง

5. แนวทางการรักษาสำหรับทหารผ่านศึกสหรัฐฯ ว่าอย่างไร และเพราะอะไร

ในปี พ.ศ. 2566 (ค.ศ. 2023) กระทรวงกิจการทหารผ่านศึกและกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ (VA/DoD) เผยแพร่แนวทางเวชปฏิบัติร่วมกัน ชื่อเต็มคือ Clinical Practice Guideline for the Management of PTSD and Acute Stress Disorder หน่วยงานทั้งสองดูแลทหารผ่านศึกที่เป็น PTSD จำนวนมาก จึงมีเหตุผลทุกประการที่อยากได้วิธีรักษาที่ได้ผล

แนวทางนี้ แนะนำว่าไม่ควรใช้ กัญชาและผลิตภัณฑ์ที่ได้จากกัญชาเพื่อรักษา PTSD โดยให้ระดับคำแนะนำเป็น “ไม่แนะนำอย่างหนักแน่น” (strong against) เหตุผลที่ระบุคือ ขาดหลักฐานว่ากัญชาได้ผล มีผลข้างเคียงที่ทราบแล้ว และมีความเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง

แนวทางนี้อาศัยหลักฐานต่อไปนี้

การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ (systematic review) ซึ่งเป็นการศึกษาที่รวบรวมและชั่งน้ำหนักงานวิจัยทั้งหมดก่อนหน้าในประเด็นหนึ่ง ไม่สนับสนุนการใช้กัญชาเพื่อบรรเทาอาการ PTSD โดยรวม
การทดลองแบบสุ่มเพียงครั้งเดียว ที่เปรียบเทียบกัญชาทั้งต้นกับยาหลอก (หัวข้อที่ 3) ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญในการลดอาการ
การศึกษาเชิงสังเกต (observational study) ซึ่งเฝ้าดูสิ่งที่ผู้คนทำอยู่แล้วโดยไม่ได้กำหนดการรักษาให้ ให้ผลที่ขัดแย้งกันและมีจุดบกพร่อง การศึกษาหนึ่งรายงานว่าผู้ใช้กัญชามีอาการดีขึ้นมากกว่า แต่มี ความเสี่ยงต่ออคติสูง เพราะรับสมัครคนที่ใช้กัญชาเพื่อ PTSD อยู่แล้ว ผู้เข้าร่วมจึงมักเป็นคนที่เชื่ออยู่ก่อนแล้วว่ากัญชาช่วยได้ อีกการศึกษาหนึ่งพบว่าอาการบรรเทาลงในระยะสั้นระหว่างที่ใช้กัญชา แต่ ไม่มีการเปลี่ยนแปลงในระยะยาว ของอาการ PTSD

แนวทางนี้ยังระบุความเสี่ยงเฉพาะไว้ 4 ข้อ

ภาวะทนต่อยา (tolerance: ต้องใช้มากขึ้นเพื่อให้ได้ผลเท่าเดิม) และภาวะติดหรือพึ่งพิงกัญชา (dependence)
การใช้ระยะยาวอาจทำให้อาการที่เกี่ยวข้องกับบาดแผลทางใจ แย่ลง เมื่อเวลาผ่านไป
ทหารผ่านศึกที่เป็นทั้ง PTSD และภาวะความผิดปกติจากการใช้กัญชา มีอาการอยากกัญชารุนแรงกว่า มีอาการถอนมากกว่า และกลับไปใช้ซ้ำในอัตราสูงกว่า ภาวะความผิดปกติจากการใช้กัญชา (cannabis use disorder) หมายถึงภาวะที่ควบคุมการใช้ได้ยากและการใช้ก่อให้เกิดปัญหา
ในบางการศึกษา การใช้กัญชาสัมพันธ์กับการที่ผู้ป่วยออกจากการบำบัดที่เน้นบาดแผลทางใจกลางคันมากขึ้น แต่ไม่ใช่ทุกการศึกษาที่พบเรื่องนี้

ความเสี่ยงข้อที่ 4 สำคัญที่สุด แม้หลักฐานจะยังไม่ชี้ไปทางเดียวกัน ข้อนี้แสดงให้เห็นว่าสิ่งที่ไม่มีผลโดยตรงต่อ PTSD ก็ยังก่อให้เกิดผลเสียได้ การบำบัดที่เน้นบาดแผลทางใจได้ผลจริงแต่ทำได้ยาก ผู้ป่วยต้องตั้งใจเผชิญกับความทรงจำที่ตัวเองพยายามหลีกเลี่ยงมาตลอด

การเลิกกลางคันเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้การบำบัดนี้ไม่สำเร็จ ดังนั้นอะไรก็ตามที่ทำให้ผู้ป่วยหลีกเลี่ยงความทรงจำได้ง่ายขึ้น ก็ขัดขวางวิธีรักษาที่มีหลักฐานดีที่สุดโดยตรง

สิ่งที่คุณทำได้: หากคุณกำลังเข้ารับการบำบัดที่เน้นบาดแผลทางใจและใช้กัญชาอยู่ด้วย ให้บอกนักบำบัดของคุณ นักบำบัดจะได้คอยสังเกตพฤติกรรมหลีกเลี่ยง และช่วยให้คุณบำบัดจนครบโปรแกรม เพราะประโยชน์ที่พิสูจน์แล้วอยู่ที่การทำจนครบ

6. การบำบัดทางจิตใจที่เน้นบาดแผลทางใจคืออะไร

การบำบัดทางจิตใจที่เน้นบาดแผลทางใจ (trauma-focused psychotherapy) คือกลุ่มการบำบัดด้วยการพูดคุย ซึ่งนำโดยนักบำบัดที่ผ่านการฝึก การบำบัดกลุ่มนี้จัดการโดยตรงกับความทรงจำจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญ และกับความเชื่อที่ผู้ป่วยมีขึ้นเพราะเหตุการณ์นั้น ภายใต้การดูแลของนักบำบัด สมองจะค่อย ๆ เรียนรู้ใหม่ทีละขั้นว่า ความทรงจำนั้นไม่ใช่อันตรายในปัจจุบันแล้ว นี่คือกระบวนการดับความกลัวที่อธิบายไว้ในหัวข้อที่ 1

รูปแบบที่รู้จักกันดีที่สุดมีดังนี้ แนวทาง VA/DoD ปี 2566 แนะนำทั้ง 3 รูปแบบ

การบำบัดด้วยการประมวลความคิด (Cognitive Processing Therapy): ทบทวนและแก้ความเชื่อที่เป็นผลเสียซึ่งเกิดขึ้นหลังเหตุการณ์ เช่น การโทษตัวเอง
การบำบัดด้วยการเผชิญหน้าแบบต่อเนื่อง (Prolonged Exposure): ค่อย ๆ กลับไปเผชิญกับความทรงจำและสถานการณ์ที่เคยหลีกเลี่ยงอย่างปลอดภัย จนความกลัวจางลง
การบำบัดด้วยการเคลื่อนไหวดวงตา (Eye Movement Desensitisation and Reprocessing หรือ EMDR): นึกถึงความทรงจำไปพร้อมกับขยับดวงตาตามที่นักบำบัดนำ

สำหรับ PTSD การบำบัดกลุ่มนี้มีหลักฐานแข็งแรงที่สุดในบรรดาการรักษาทั้งหมดที่กล่าวถึงในบทความนี้ หัวข้อที่ 9 อธิบายว่าในประเทศไทยควรเริ่มจากตรงไหน

หมายเหตุผู้แปล: ไม่ใช่ทุกโรงพยาบาลในไทยที่มีนักบำบัดซึ่งผ่านการฝึกครบทุกวิธีข้างต้น เมื่อนัดหมาย ให้ถามตรง ๆ ว่ามีการบำบัดที่เน้นบาดแผลทางใจหรือไม่ ถ้าไม่มี ให้ขอใบส่งตัวไปโรงพยาบาลที่มีบริการนี้

สิ่งที่คุณทำได้: ในการนัดพบครั้งแรก ให้ใช้คำว่า “การบำบัดที่เน้นบาดแผลทางใจ (trauma-focused therapy)” คำนี้ช่วยให้สถานพยาบาลส่งคุณไปรับการดูแลที่ตรงประเภท ไม่ใช่ได้แค่ยาบรรเทาอาการ

7. การนอนหลับเป็นอีกคำถามหนึ่ง

การทดลองนี้วัดภาวะนอนไม่หลับด้วยแบบสอบถามชื่อ Insomnia Severity Index ด้วย และไม่พบความแตกต่างระหว่างกลุ่ม แต่เรื่องการนอนยังควรพูดถึงแยกต่างหาก เพราะผู้ป่วยหลายคนไม่ได้บอกว่า PTSD ของตัวเองดีขึ้น พวกเขาบอกว่านอนหลับได้

การนอนหลับไม่ดีและฝันร้ายเป็นส่วนสำคัญของ PTSD และเป็นหนึ่งในกลุ่มอาการที่ทรมานที่สุด มีงานวิจัยแยกต่างหากเกี่ยวกับแคนนาบินอยด์กับการนอนหลับ บางส่วนศึกษานาบิโลน ซึ่งเป็นยาแคนนาบินอยด์สังเคราะห์ในห้องแล็บ และมีการศึกษาสำหรับฝันร้ายโดยเฉพาะ หลักฐานนี้ยังมีจำกัดและมาจากการศึกษาขนาดเล็ก

แนวทาง VA/DoD ปี 2566 ไม่ได้ระบุนาบิโลนไว้ในรายการการรักษาที่แนะนำสำหรับฝันร้าย ยาเพียงตัวเดียวที่แนวทางนี้เสนอสำหรับฝันร้ายคือพราโซซิน (prazosin) ซึ่งเป็นยาลดความดันโลหิตรุ่นเก่า การกล่าวถึงนาบิโลนในที่นี้จึงไม่ใช่คำแนะนำ

เรื่องกัญชากับภาวะนอนไม่หลับเรื้อรัง มีบทความแยกไว้ บทความนั้นครอบคลุมส่วนที่ผู้ป่วยไม่ชอบที่สุด คือกัญชาเปลี่ยนโครงสร้างการนอน (sleep architecture) หมายถึงสัดส่วนในหนึ่งคืนระหว่างการหลับตื้น การหลับลึก และการหลับช่วงที่ฝัน บทความนั้นยังอธิบายว่าเกิดอะไรขึ้นกับการนอนเมื่อคุณหยุดใช้

“ช่วยให้ฉันนอนหลับ” กับ “รักษา PTSD ของฉันได้” เป็นข้อกล่าวอ้างคนละเรื่อง การทดลองข้างต้นไม่พบความแตกต่างจากยาหลอกทั้งสองเรื่อง แต่การทดลองนั้นสั้นและเล็ก และการนอนหลับไม่ใช่คำถามหลักของการทดลอง

สิ่งที่คุณทำได้: หากดูเหมือนกัญชาช่วยให้คุณนอนหลับ ให้จดบันทึกสั้น ๆ ทุกวัน แยกบรรทัดสำหรับจำนวนชั่วโมงที่นอน ฝันร้าย และอาการ PTSD อื่น ๆ บันทึกนี้จะแสดงให้แพทย์เห็นว่าอาการใดเปลี่ยนไป และให้อ่านบทความเรื่องภาวะนอนไม่หลับก่อนวางแผนใช้ระยะยาว

8. ส่วนใดของเหตุผลเดิมที่ยังใช้ได้

เหตุผลเดิมมีอยู่ 2 ส่วนที่ยังถูกต้องเมื่อตรวจสอบแล้ว ไม่ควรทิ้งไปพร้อมกับส่วนที่เหลือ

ยาโอปิออยด์เป็นการรักษาที่ไม่เหมาะกับ PTSD รูปแบบการสั่งยาที่พบในปี 2555 เป็นความล้มเหลวจริง ส่วนที่แย่ที่สุดคือ 41% ของทหารผ่านศึกที่เป็น PTSD และได้รับยาโอปิออยด์ ได้รับยากลุ่มยากล่อมประสาทและยานอนหลับร่วมด้วย

ทหารผ่านศึกไม่ได้รับการรับฟัง ผู้ป่วยร้องขอบางอย่าง ถูกปฏิเสธ แล้วก็ไปหามาใช้เองโดยไม่มีแพทย์ดูแล รูปแบบนี้พบได้ทั่วทั้งวงการกัญชาทางการแพทย์ และเป็นข้อค้นพบจริงเกี่ยวกับระบบสาธารณสุข ไม่ว่าการรักษาที่ผู้ป่วยร้องขอจะได้ผลหรือไม่ก็ตาม

แต่การก้าวจากสองข้อนี้ไปสู่ข้อสรุปว่า “กัญชาเป็นการรักษา PTSD ที่ได้ผล” นั้นไม่มีหลักฐานรองรับ การทดลองแบบมีกลุ่มควบคุมเพียงครั้งเดียวที่มีตอนนี้มีขนาดเล็กและใช้เวลาสั้น และไม่พบความแตกต่างจากยาหลอก ประโยชน์ของกัญชาต่อ PTSD จึงยังไม่ได้รับการพิสูจน์ จนกว่าการทดลองขนาดใหญ่กว่านี้จะรายงานผล

สิ่งที่คุณทำได้: เมื่อพูดคุยเรื่องนี้ ให้แยกสองข้อที่ถูกต้องออกจากข้อกล่าวอ้างว่ากัญชาได้ผล คุณเห็นด้วยได้ว่ามีการใช้ยาโอปิออยด์มากเกินไปและผู้ป่วยถูกเพิกเฉย โดยไม่ต้องอ้างว่ากัญชารักษา PTSD ได้

9. ในประเทศไทย

หมายเหตุผู้แปล: กฎของไทยต่อไปนี้มีผลบังคับ ณ เวลาที่เรียบเรียงบทความนี้

ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ซึ่งออกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 และมีผลบังคับตั้งแต่ 26 มิถุนายน 2568
ขายช่อดอกได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 จากผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาต ใบสั่งจ่ายแต่ละใบครอบคลุมปริมาณใช้ไม่เกิน 30 วัน
ห้ามการโฆษณาและการขายออนไลน์ช่อดอกกัญชา
ในปี พ.ศ. 2569 กฎกระทรวง 2 ฉบับ ทำให้การออกใบอนุญาตเข้มงวดขึ้น กฎกระทรวงว่าด้วยสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชงมีผลบังคับตั้งแต่ 26 เมษายน 2569 ส่วนกฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) มีผลบังคับตั้งแต่ 30 เมษายน 2569 และกำหนดเกณฑ์ใบอนุญาตสำหรับช่อดอกกัญชาให้เข้มงวดขึ้น
พระราชบัญญัติควบคุมกัญชา ยังเป็นเพียงร่างและยังไม่เป็นกฎหมาย คณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างเมื่อ 22 กันยายน 2569 และส่งต่อให้สภาผู้แทนราษฎรแล้ว กฎเกณฑ์จึงอาจเปลี่ยนแปลงได้

PTSD ไม่อยู่ในกลุ่มโรคที่มีหลักฐานสนับสนุน ผู้สั่งจ่ายที่พิจารณาใช้กัญชากับ PTSD จะต้องชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์ที่ยังไม่ได้รับการพิสูจน์ กับความเสี่ยงที่มีการบันทึกไว้แล้ว ความเสี่ยงนั้นรวมถึงการติด และการถอยห่างจากการรักษาที่ได้ผล

หลักฐานเกือบทั้งหมดข้างต้นมาจากทหารผ่านศึกสหรัฐฯ ยังไม่มีใครทดสอบกับพลเรือนที่ผ่านเหตุการณ์สะเทือนขวัญในประเทศไทยหรือที่อื่นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ผลที่ได้จึงอาจนำมาใช้ตรง ๆ ไม่ได้

หมายเหตุผู้แปลสำหรับผู้ประกอบการฟาร์มและร้านค้า: อย่านำเสนอว่ากัญชาเป็นการรักษา PTSD ไม่ว่าจะในโพสต์ ในข้อมูลผลิตภัณฑ์ หรือเวลาพูดคุยกับผู้มาเยี่ยมชม การโฆษณาช่อดอกเป็นสิ่งต้องห้าม และการทดลองแบบมีกลุ่มควบคุมเพียงครั้งเดียวที่มีอยู่ก็ไม่สนับสนุนข้อกล่าวอ้างนี้

จะเริ่มจากตรงไหน หากอาการจากบาดแผลทางใจกระทบชีวิตของคุณ: การบำบัดทางจิตใจที่เน้นบาดแผลทางใจมีหลักฐานแข็งแรงที่สุด (หัวข้อที่ 6) ในประเทศไทย ก้าวแรกที่ทำได้จริงคือติดต่อแผนกจิตเวชของโรงพยาบาลรัฐ คุณยังโทรสายด่วนกรมสุขภาพจิต 1323 เพื่อขอคำแนะนำขั้นต่อไปได้ด้วย ในบรรดาคำแนะนำทั้งหมดในบทความนี้ ก้าวนี้มีประโยชน์ที่สุด

แบ่งปันประสบการณ์ของคุณ

หากคุณเป็น PTSD และเคยใช้กัญชา คุณช่วยเติมช่องว่างของงานวิจัยได้ ตอบไว้ใต้หัวข้อนี้ และเล่าให้ชัดว่าอะไรเปลี่ยนไปบ้าง เช่น การนอนหลับ ฝันร้าย ภาวะตื่นตัวตลอดเวลา การหลีกเลี่ยง หรือตัวความทรงจำเอง ช่วยบอกด้วยว่าการใช้กัญชาส่งผลต่อการเข้ารับการรักษาอื่นของคุณหรือไม่ รายละเอียดเหล่านี้คือสิ่งที่งานวิจัยยังขาดอยู่ กรุณาเล่าเฉพาะประสบการณ์ของคุณ และอย่าโพสต์แหล่งซื้อช่อดอก

เอกสารอ้างอิง

Seal KH, et al. Association of mental health disorders with prescription opioids and high-risk opioid use in US veterans of Iraq and Afghanistan. JAMA. 2012;307(9):940–947. doi:10.1001/jama.2012.234
Bonn-Miller MO, et al. The short-term impact of 3 smoked cannabis preparations versus placebo on PTSD symptoms: A randomized cross-over clinical trial. PLOS ONE. 2021;16(3):e0246990. doi:10.1371/journal.pone.0246990
US Department of Veterans Affairs and Department of Defense. VA/DoD Clinical Practice Guideline for the Management of Posttraumatic Stress Disorder and Acute Stress Disorder, 2023. https://www.healthquality.va.gov/guidelines/MH/ptsd/ (บทสรุปที่ตีพิมพ์: Schnurr et al., Annals of Internal Medicine, 2024; PubMed 38408360)

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับชุมชน Asiannabis ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ หากคุณกำลังทุกข์ใจ ให้ติดต่อบุคลากรทางการแพทย์หรือคนที่คุณไว้ใจในวันนี้ ในประเทศไทย คุณยังโทรสายด่วนกรมสุขภาพจิต 1323 ได้ด้วย