Mục này dành cho người đã có phòng trồng chạy ổn định. Các chủ đề ở đây nói về cách tạo dáng cho cây, không chỉ chuyện bón phân. Nội dung gồm: cắt ngọn, uốn cành, dàn cây dưới lưới, tỉa lá và giữ cây mẹ để lấy cành giâm.
Vì sao phải uốn tỉa cây
Nếu để tự nhiên, cây cần sa dồn phần lớn sức vào một ngọn chính. Đèn chiếu sáng cả mặt sàn, nhưng nhiều ánh sáng lại rơi vào khoảng trống quanh ngọn đó. Uốn tỉa giúp cây phát triển trải rộng ra. Nhờ vậy, nhiều ngọn hơn nằm trong vùng đủ sáng.
Mọi phương pháp trong mục này đều giải quyết đúng vấn đề đó. Bạn chọn cách nào chủ yếu dựa vào hai điều. Thứ nhất là thời gian bạn dành được cho mỗi cây. Thứ hai là số cây phòng của bạn được phép trồng.
Có hai yếu tố quyết định uốn tỉa giúp bạn hay làm hỏng cả vụ. Thứ nhất là làm vào lúc nào so với giai đoạn vươn cao (stretch). Thứ hai là cách bạn tỉa lá. Mỗi yếu tố có một phần riêng ở bên dưới.
Các phương pháp chính, giải thích dễ hiểu
Tán cây (canopy) là lớp lá và nụ trên cùng, nơi hứng ánh sáng. Mọi phương pháp dưới đây đều thay đổi hình dạng của lớp này.
| Phương pháp | Cụ thể bạn làm gì | Số cây và thời gian | Hướng dẫn chi tiết |
|---|---|---|---|
| Bấm ngọn (topping) | Cắt bỏ đỉnh sinh trưởng chính. Sau đó cây mọc hai ngọn chính thay vì một. | Ít cây; cây cần thời gian ở giai đoạn sinh trưởng thân lá (veg) để hồi phục sau vết cắt. | Hướng dẫn bấm ngọn, FIM và mainlining |
| FIM | Ngắt phần lớn đỉnh sinh trưởng nhưng chừa lại một ít. Cách này thường cho ra vài ngọn mới. | Tương tự bấm ngọn. | Cùng hướng dẫn với bấm ngọn |
| Mainlining | Bấm ngọn nhiều lần và dàn cành cho đều. Cuối cùng cây có một bộ ngọn to bằng nhau. | Ít cây; tốn nhiều thời gian sinh trưởng và công tay nhất. | Cùng hướng dẫn với bấm ngọn |
| LST (uốn nhẹ, low stress training) | Uốn thân cành xuống rồi buộc lại, không làm gãy gì. Các ngọn trải ra và cao ngang nhau. | Dùng được với mọi số lượng cây. Không cắt gì nên cây không có vết thương phải hồi phục. | Hướng dẫn LST, HST và supercropping |
| HST (tác động mạnh, high stress training) | Cố ý làm cây bị thương để các ngọn cao nhất chậm lại. Supercropping là cách làm phổ biến nhất. | Số cây từ ít tới vừa; cây cần thời gian hồi phục. | Cùng hướng dẫn với LST |
| Supercropping (bóp gập cành) | Bóp thân cành giữa các ngón tay cho tới khi lõi bên trong mềm ra, rồi gập cành xuống. Lớp vỏ ngoài vẫn còn nguyên. | Giống HST. | Cùng hướng dẫn với LST |
| SOG (sea of green, trồng dày nhiều cây nhỏ) | Trồng nhiều cây nhỏ, giai đoạn sinh trưởng ngắn. Mỗi cây chủ yếu nuôi một ngọn. | Nhiều cây, ít thời gian cho mỗi cây. | Hướng dẫn so sánh SOG và SCROG |
| SCROG (screen of green, trồng dưới lưới) | Trồng ít cây và dàn cành dưới một tấm lưới phẳng, để mọi ngọn cao ngang nhau. | Ít cây, giai đoạn sinh trưởng dài hơn, phải chỉnh cành bằng tay thường xuyên. | Cùng hướng dẫn với SOG |
| Tỉa lá (defoliation) | Cắt bớt một số lá để ánh sáng chiếu tới các nụ ở tầng dưới. | Mọi số lượng cây; cái khó là tỉa bao nhiêu và tỉa lúc nào cho đúng. | Hướng dẫn tỉa lá |
Cách chọn. Hãy bắt đầu từ giới hạn số cây và quỹ thời gian của bạn. Nếu phòng được trồng nhiều cây và bạn có ít thời gian cho từng cây, SOG là lựa chọn phù hợp. Nếu chỉ được trồng vài cây, SCROG hoặc mainlining giúp mỗi cây phủ kín nhiều diện tích hơn. Nếu chưa từng uốn tỉa, hãy bắt đầu với LST. LST không cắt bỏ gì, nên làm sai cũng ít thiệt hại.
Ghi chú của người dịch: Trước khi lên kế hoạch phòng SOG, hãy xem giấy phép của bạn có giới hạn số cây hay không. Đọc kỹ các điều kiện ghi trên giấy phép của chính bạn để biết có giới hạn số cây hoặc diện tích trồng không. Hướng dẫn về giấy phép của diễn đàn giải thích loại giấy phép nào áp dụng cho hoạt động nào.
Ghi chú của người dịch: Khi trồng ngoài trời ở Thái Lan, ngày dài gần 12 tiếng quanh năm. Vì vậy, cây quang kỳ (cây bắt đầu ra hoa khi đêm dài ra) có thể ra hoa sớm. Khi đó bạn có ít thời gian uốn tỉa hơn. Xem thêm vì sao cây quang kỳ ra hoa sớm ở miền Nam Thái Lan. Nếu giai đoạn sinh trưởng ngắn, hãy chọn LST hoặc chỉ bấm ngọn một lần thay vì mainlining.
Canh thời điểm theo giai đoạn vươn cao
Giai đoạn vươn cao (stretch) là khi cây tăng chiều cao rất nhanh sau lúc bạn chuyển sang lịch chiếu sáng ra hoa. Hướng dẫn về giai đoạn vươn cao nói chi tiết về giai đoạn này.
Làm sớm hay muộn so với giai đoạn này quyết định gần như mọi thứ khi uốn tỉa. Nếu bạn cắt hoặc uốn quá muộn sau khi chuyển sang ra hoa, cây không còn thời gian hồi phục. Vì vậy, các việc cắt và uốn mạnh nên làm xong trong giai đoạn sinh trưởng. Hướng dẫn về giai đoạn vươn cao ghi rõ các mốc phải dừng.
Mức vươn cao chủ yếu do di truyền của giống quyết định. Kỹ thuật không thay đổi được nhiều. Vì vậy, bạn cần biết giống của mình vươn cao bao nhiêu.
Việc cần làm ở vụ tới:
- Đo chiều cao từng cây vào ngày chuyển sang lịch chiếu sáng ra hoa.
- Đo lại khi cây ngừng cao thêm.
- Ghi lại cả hai con số cho từng giống.
Mục đích là để lên kế hoạch. Ở vụ sau với cùng giống đó, bạn sẽ biết lúc nào nên dừng uốn tỉa. Bạn cũng biết cần chừa bao nhiêu khoảng trống dưới đèn.
Ghi chú của người dịch: Ở các phòng trồng tại Thái nóng 30–35 °C, hoặc sau khi mất điện làm phòng quá nóng, cây đã bị sốc nhiệt sẵn. Những ngày đó, đừng bấm ngọn, supercrop hay uốn mạnh. Hãy đợi phòng trở lại bình thường và cây được tưới đủ nước. Như vậy, cú sốc do uốn tỉa không chồng thêm lên sốc nhiệt.
Tỉa lá: phương pháp gây tranh cãi nhiều nhất
Trên mục này, tỉa lá gây tranh cãi nhiều hơn mọi phương pháp khác. Lý do rất đơn giản: có rất ít bằng chứng đáng tin cho cả hai phía ủng hộ và phản đối.
Lá biến ánh sáng thành thức ăn cho cây. Khi bạn cắt lá, cây tạo được ít thức ăn hơn. Đổi lại, nhiều ánh sáng hơn chiếu tới các nụ ở tầng dưới của tán. Sự đánh đổi này chỉ có lợi trong một số điều kiện nhất định. Hướng dẫn tỉa lá trong bảng ở trên có bàn về các điều kiện đó.
Nếu muốn thử, hãy trồng so sánh song song:
- Chọn các cây cùng giống, đặt trong cùng một phòng.
- Tỉa lá một nửa số cây, để nguyên nửa còn lại.
- Làm khô rồi cân riêng hoa thu được của từng nhóm.
Mục đích là biết tỉa lá có đáng làm trong phòng của bạn, với giống của bạn hay không. Bạn sẽ có số liệu của chính mình thay vì phải tin lời người khác.
Ghi chú của người dịch: Vào mùa mưa ở Thái, tán cây dày và nhiều lá sẽ giữ không khí ẩm giữa các nụ. Điều này làm tăng nguy cơ thối nụ (Botrytis) và bệnh phấn trắng. Tỉa bớt lá giúp không khí lưu thông qua tán. Tuy vậy, mỗi lá cắt đi vẫn làm cây mất một phần thức ăn, và cắt nhiều một lúc sẽ làm cây sốc. Hãy tỉa vài lá mỗi lần. Kiểm tra quạt trước, vì thông gió kém thường mới là nguyên nhân thật khiến tán cây bị ẩm.
Cây mẹ và cành giâm
Mọi phương pháp trên đều dựa vào vòng quay cây mẹ và cành giâm. Cây mẹ là cây được giữ mãi ở giai đoạn sinh trưởng. Từ cây mẹ, bạn cắt cành giâm (clone), tức những đoạn cành được cho ra rễ để thành cây mới. Các cách như SOG cần nhiều cây giống hệt nhau, và cành giâm từ cùng một cây mẹ đáp ứng được việc đó. Hướng dẫn cây mẹ và giâm cành nói về cách chọn, giữ cây mẹ và cắt cành.
Một cách khác, làm trong phòng thí nghiệm, là nuôi cấy mô. Cách này tạo cây mới từ những mẩu mô cây rất nhỏ, nuôi trong hộp vô trùng. Trước khi tính chuyện dựa vào nuôi cấy mô, hãy kiểm tra gần bạn có lab nào nhận nuôi cấy mô cần sa không. Nếu không có lab nào, tự giữ một cây mẹ sạch bệnh là cách làm thực tế nhất.
Ghi chú của người dịch: Mua cành giâm từ farm khác là lối tắt nhiều người dùng, nhưng cũng là đường thường gặp để mang bệnh về. Cành giâm có thể mang theo nhện đỏ và bọ trĩ. Cành cũng có thể nhiễm hop latent viroid (HLVd), một loại viroid (mầm bệnh cực nhỏ ở cây) thường chưa lộ triệu chứng lúc đầu. Ngoài ra, cây có thể không đúng giống như người bán nói. Nếu vẫn mua, hãy để cành giâm ở khu riêng, cách xa phòng trồng chính. Soi lá bằng kính lúp trước khi đưa cây vào phòng. Muốn kiểm tra HLVd phải làm xét nghiệm sinh học phân tử tại lab (RT-qPCR). Hãy hỏi người trồng khác trong mục Dịch vụ B2B xem có lab nào làm được cho bạn không.
Cây mẹ đầu tiên nên là cây thuộc giống bạn đã trồng và đo đạc. Khi đó, bạn đã biết giống này vươn cao bao nhiêu và phản ứng thế nào với uốn tỉa.
Bắt đầu từ đâu
- Đọc hướng dẫn về giai đoạn vươn cao trước. Ở vụ tới, đo mức vươn cao của giống như cách nêu ở trên. Mọi việc khác đều dựa vào con số đó.
- Thử LST trên một hoặc hai cây. Mục đích là biết giống của bạn uốn và trải ra thế nào mà không phải cắt gì.
- Khi LST đã ổn, thêm bấm ngọn trong giai đoạn sinh trưởng. Ghi lại số ngày mỗi cây cần để hồi phục. Con số này cho bạn biết cần dành bao nhiêu thời gian sinh trưởng.
- Chọn SOG hoặc SCROG theo giới hạn số cây và quỹ thời gian của bạn, dựa vào bảng ở trên.
- Chỉ thử tỉa lá trên một nửa số cây, rồi cân riêng hai nhóm.
- Giữ một cây mẹ sạch bệnh thuộc giống bạn đã đo, để các vụ sau bắt đầu từ những cây giống hệt nhau.
Nếu bạn muốn một lịch trồng cố định dựa trên vòng quay cây mẹ và cành giâm, xem thu hoạch liên tục với hai phòng.
Đặt câu hỏi ngay bên dưới
Hãy đăng câu hỏi về uốn tỉa ngay dưới topic này. Ghi rõ giống, kích thước phòng, số cây, độ cao đèn, phương pháp đã dùng và ngày bạn làm, kèm ảnh chụp tán cây. Có đủ các thông tin này, người trồng khác mới chỉ được cho bạn nên thay đổi gì.