บอร์ดย่อยนี้ว่าด้วยสารที่ทำให้กัญชามีกลิ่นและรส โดยตอบสามคำถาม ข้อแรก ต้นกัญชาสร้างเทอร์ปีนชนิดใดบ้าง ข้อสอง อะไรเป็นตัวกำหนดว่าดอกที่อยู่ในโหลแล้วยังมีสารเหล่านี้เหลืออยู่เท่าไร ข้อสาม คนจำนวนมากเชื่อว่าเทอร์ปีนเป็นตัวกำหนดฤทธิ์ของพันธุ์ปลูก (cultivar) ความเชื่อนี้มีหลักฐานรองรับมากน้อยแค่ไหน พันธุ์ปลูกหมายถึงพันธุ์ที่คัดเลือกไว้และตั้งชื่อแล้ว ซึ่งคนทั่วไปมักเรียกว่า “สายพันธุ์” หรือ “strain”
กลิ่นส่วนใหญ่หายไปหลังเก็บเกี่ยว ไม่ใช่ระหว่างปลูก
เทอร์ปีนคือน้ำมันหอมของพืช สารกลุ่มนี้ระเหยง่าย คือกลายเป็นไอและหายไปในอากาศได้เร็ว จึงเก็บไว้ได้ยาก
สิ่งที่ทำให้เทอร์ปีนหลุดออกจากดอกมีสามอย่าง คือ ความร้อน เวลา และการจับต้องดอกแรง ๆ ถ้าดอกพันธุ์เดียวกันสองโหลมีกลิ่นไม่เหมือนกัน สาเหตุจึงมักไม่ได้อยู่ที่การปลูก ส่วนใหญ่ความต่างเกิดขึ้นตอนการตากแห้งและการบ่ม การเล็มดอก และการเก็บรักษา
สิ่งที่ควรทำ: เลือกมาหนึ่งรุ่นการผลิต แล้วจดอุณหภูมิและความชื้นของห้องตากแห้งกับที่เก็บดอกทุกวัน ตัวเลขชุดนี้จะบอกคุณว่าขั้นตอนไหนทำให้กลิ่นหายไปมากที่สุด
ฟลาโวนอยด์: สารที่ให้สีและรสขม
ฟลาโวนอยด์เป็นสารจากพืชอีกกลุ่มหนึ่ง คนพูดถึงน้อยกว่าเทอร์ปีนมาก
ในกัญชา ฟลาโวนอยด์ให้สีบางส่วนและรสขมบางส่วน เทอร์ปีนระเหยง่าย แต่ฟลาโวนอยด์ไม่ระเหย จึงไม่หายไประหว่างการตากแห้งและการเก็บรักษาแบบที่เทอร์ปีนหาย
หมายเหตุผู้แปล: มีผู้อ่านถามว่างานวิจัยพบอะไรเกี่ยวกับฟลาโวนอยด์ในกัญชาบ้าง เรื่องนี้ไม่มีในโพสต์ต้นฉบับ นักวิจัยแยกแคนน์ฟลาวินออกจากกัญชาได้ 4 ชนิด ได้แก่ cannflavin A, cannflavin B, cannflavin C และ isocannflavin B ฤทธิ์ที่มีรายงานไว้ส่วนใหญ่เป็นฤทธิ์ต้านการอักเสบ ผลเหล่านี้มาจากการทดลองในห้องแล็บกับเซลล์ สัตว์ทดลอง และแบบจำลองในคอมพิวเตอร์เท่านั้น บทความทบทวนงานวิจัยปี ค.ศ. 2020 (Erridge และคณะ, Fitoterapia) ระบุว่าสารกลุ่มนี้สกัดออกมาได้น้อย งานวิจัยจึงยังมีแค่การศึกษาก่อนทดลองในคน (pre-clinical) ขนาดเล็ก ดังนั้นถ้าฉลากผลิตภัณฑ์ไหนอ้างว่าฟลาโวนอยด์มี “ฤทธิ์” อย่าถือว่าได้รับการพิสูจน์แล้ว
กลิ่นสกังก์และกลิ่น “แก๊ส”: ไม่ได้มาจากเทอร์ปีนอย่างเดียว
หมายเหตุผู้แปล: ผู้อ่านยังถามด้วยว่ากลิ่นฉุนแบบ “สกังก์” หรือ “แก๊ส” มาจากไหน เรื่องนี้ก็ไม่มีในโพสต์ต้นฉบับเช่นกัน งานวิจัยที่ตีพิมพ์ปี ค.ศ. 2021 (Oswald และคณะ, ACS Omega) รายงานว่ากลิ่นสกังก์ส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากเทอร์ปีน แต่มาจากสารประกอบกำมะถันที่ระเหยได้กลุ่มเล็ก ๆ กลุ่มหนึ่ง สารกลุ่มนี้มีอยู่ในดอกน้อยมาก ตัวหลักคือ 3-methyl-2-butene-1-thiol งานวิจัยเดียวกันพบว่าสารกลุ่มนี้เพิ่มขึ้นมากในช่วงไม่กี่สัปดาห์สุดท้ายของการออกดอก และขึ้นสูงสุดระหว่างการบ่ม แต่พอเก็บไว้เพียงหนึ่งสัปดาห์ ปริมาณก็ลดลงแล้ว
ดังนั้นให้รักษากลิ่นสกังก์ด้วยวิธีเดียวกับที่รักษาเทอร์ปีน คือเก็บดอกไว้ในที่เย็น จับต้องให้น้อยที่สุด และเก็บในภาชนะที่ปิดสนิท
คำกล่าวอ้างสองข้อที่ต้องระวัง
เทอร์ปีนตัวใดตัวหนึ่งทำให้เกิดฤทธิ์เฉพาะได้จริงหรือ
โฆษณามักบอกว่าเทอร์ปีนชนิดหนึ่งทำให้ผู้ใช้ได้ฤทธิ์แบบหนึ่งทุกครั้ง แต่หลักฐานที่รองรับเรื่องนี้อ่อนกว่าที่โฆษณาบอกไว้มาก
ข้อความที่ตรงกับหลักฐานมากกว่าคือ กลิ่นมักสัมพันธ์กับเคโมไทป์ เคโมไทป์คือชนิดทางเคมีของต้น ซึ่งจัดกลุ่มโดยดูสัดส่วนของแคนนาบินอยด์เป็นหลัก กลิ่นจึงพอเป็นเบาะแสได้ว่าต้นนั้นน่าจะอยู่ในเคโมไทป์แบบไหน แต่ไม่ได้หมายความว่ากลิ่นเป็นตัวที่ทำให้ผู้ใช้ได้ผลแบบใดแบบหนึ่ง
สิ่งที่ควรทำ: เวลาเลือกสายพันธุ์หรือเขียนบรรยายพันธุ์ปลูก ให้ใช้ค่าแคนนาบินอยด์จากผลแล็บ ส่วนกลิ่นให้ใช้แค่บรรยายลักษณะ อย่าใช้เป็นคำสัญญาว่าจะได้ฤทธิ์แบบไหน
ผลเทอร์ปีนในใบรับรองจากแล็บ คือผลของตัวอย่างเดียวในวันเดียว
ใบรับรองผลการวิเคราะห์ (COA คือรายงานจากแล็บที่บอกว่าในตัวอย่างมีสารอะไรบ้าง) อาจมีโปรไฟล์เทอร์ปีนอยู่ด้วย โปรไฟล์นี้เป็นผลของตัวอย่างเดียว ที่ตรวจในช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น
หลังตรวจเสร็จ เทอร์ปีนก็ยังระเหยออกไปเรื่อย ๆ ถ้านำดอกชุดเดิมไปตรวจใหม่อีกสามเดือนต่อมา ค่าที่ได้มักต่ำลง
สิ่งที่ควรทำ: เวลาอ่านโปรไฟล์เทอร์ปีนใน COA ให้ดูวันที่ตรวจตัวอย่างก่อน แล้วถามว่าหลังวันนั้นดอกถูกเก็บไว้อย่างไร คุณจะรู้ได้ว่าตัวเลขบนกระดาษยังตรงกับดอกที่อยู่ในโหลหรือไม่
หมายเหตุผู้แปล: การรักษากลิ่นท่ามกลางอากาศร้อน ฝนชุก และไฟดับในไทย
คำแนะนำเรื่องการตากแห้งและการเก็บรักษาส่วนใหญ่มาจากผู้ปลูกในประเทศที่อากาศเย็นกว่าบ้านเรา ในประเทศไทยและประเทศส่วนใหญ่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีสภาพอากาศและสาธารณูปโภคอีกสามเรื่องที่ทำให้เทอร์ปีนหายมากขึ้น
- ความร้อน ห้องที่ร้อน 30–35 °C เป็นเรื่องปกติ ความร้อนเป็นหนึ่งในสามสิ่งที่ทำให้เทอร์ปีนหลุดออกจากดอก ให้เก็บโหลไว้ในมุมที่เย็นและมืดที่สุดที่มี อย่าเก็บไว้ในรถ ข้างหน้าต่าง หรือใต้หลังคาที่โดนแดด เพราะจุดเหล่านี้ร้อนกว่าในห้องมาก
- ความชื้นช่วงฤดูฝน อากาศชื้นทำให้ดอกแห้งช้าและเสี่ยงขึ้นราสูงขึ้น ผู้ปลูกหลายคนจึงแก้ด้วยการตากในห้องที่ร้อนขึ้นหรือเร่งให้ดอกแห้งเร็วขึ้น ซึ่งทำให้เสียกลิ่น ก่อนเข้าฤดูฝน ให้อ่านการตากแห้งที่ความชื้นแวดล้อม 85–95% และการเลือกขนาดเครื่องลดความชื้นและเครื่องปรับอากาศ ส่วนเรื่องความเสี่ยงจากเชื้อรา อ่านได้ที่ไมโคทอกซินบนช่อดอกกัญชา
- ไฟดับ ถ้าแอร์หรือเครื่องลดความชื้นหยุดทำงาน ห้องตากแห้งจะร้อนขึ้นและชื้นขึ้นอย่างรวดเร็ว ให้ติดเครื่องวัดอุณหภูมิและความชื้น (thermo-hygrometer) แบบที่จำค่าสูงสุดและต่ำสุดได้ไว้ในห้องตากแห้ง แล้วดูค่าทุกเช้าเป็นเวลาสองสัปดาห์ คุณจะรู้ว่าตอนกลางวันและหลังไฟดับ ห้องร้อนและชื้นถึงระดับไหนจริง ๆ ไม่ใช่รู้แค่ค่าตอนที่บังเอิญเดินเข้าไปดู
วิธีง่าย ๆ ในการทดสอบที่เก็บดอกของคุณ: ทุกครั้งที่บรรจุดอกแต่ละรุ่นลงโหล ให้จดวันที่และบันทึกสั้น ๆ ว่ากลิ่นเป็นอย่างไร ผ่านไปหนึ่งเดือนให้เปิดดมโหลหนึ่งแล้วจดไว้ ทำซ้ำอีกครั้งตอนครบสามเดือน คุณจะรู้ว่าที่เก็บของคุณรักษากลิ่นไว้ได้ หรือทำให้กลิ่นหายไป
หมายเหตุผู้แปลเรื่องกฎหมายไทย: ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2568 กฎหมายห้ามโฆษณาช่อดอกและห้ามขายช่อดอกทางออนไลน์ คุณโพสต์ผลเทอร์ปีนและบันทึกเรื่องกลิ่นที่นี่ได้ เพื่อพูดคุยเรื่องการปลูก การตากแห้ง และการเก็บรักษา แต่ห้ามใช้เพื่อเสนอขายดอก อ่านรายละเอียดได้ที่อะไรโพสต์ได้ อะไรโพสต์ไม่ได้บน Asiannabis
อ่านต่อ
บอร์ดย่อยนี้ยังไม่มีบทความอ้างอิงของตัวเอง ระหว่างนี้ เนื้อหาที่ใกล้เคียงที่สุดอยู่ในหัวข้อเรื่องการเก็บเกี่ยวและการจัดการหลังเก็บเกี่ยว:
- การเก็บเกี่ยว การตากแห้ง และการบ่ม: วิทยาศาสตร์เบื้องหลังคุณภาพ ในหมวดการเก็บเกี่ยว การตากแห้ง และการบ่ม
- วิธีอ่านใบรับรองผลการวิเคราะห์กัญชา ในหมวดการตรวจสอบและการวิเคราะห์
ถามคำถามได้ที่นี่
คุณเคยวัดไหมว่าตั้งแต่เก็บเกี่ยวจนดอกอยู่ในโหลครบสามเดือน กลิ่นหายไปมากแค่ไหน ตอบไว้ใต้หัวข้อนี้ได้เลยว่าคุณตากแห้งและเก็บรักษาดอกอย่างไร บอกอุณหภูมิ ความชื้น และระยะเวลาที่ใช้ด้วย ถ้ามีคำถามเรื่องเทอร์ปีน ฟลาโวนอยด์ หรือการรักษากลิ่นในอากาศร้อน ก็ถามไว้ที่นี่ได้เช่นกัน