Stretch คืออะไร?
เมื่อเปลี่ยนจากระบบไฟ 18/6 เป็น 12/12 พืช cannabis photoperiod จะเข้าสู่ช่วง stretch (ยืดตัว) — การเติบโตด้านความสูงอย่างรวดเร็วใน 1–3 สัปดาห์แรกของการออกดอก ต้นไม้อาจสูงขึ้น 50–300% ขึ้นกับสายพันธุ์ การเข้าใจและควบคุมปรากฏการณ์นี้คือทักษะสำคัญของผู้ปลูก indoor
ลักษณะของ Stretch
- ช่วงเวลา: เริ่มวันที่ 1–3 หลัง flip 12/12 ถึงจุดสูงสุดสัปดาห์ที่ 2 ลดลงและหยุดสัปดาห์ที่ 3–4
- อาการ: Internode (ข้อปล้อง) ยาวขึ้นชัดเจน ลำต้นหลักยืดสูง กิ่งข้างยาวตาม
- วัตถุประสงค์ทางชีววิทยา: ต้นไม้ยืดตัวเพื่อให้ดอกอยู่สูงที่สุด ช่วยการผสมเกสร (ในธรรมชาติ) โดยลม
งานวิจัย 2024 จาก Volcani Institute (อิสราเอล) ใน Horticulture Research พบว่า stretch แบ่งเป็น 2 เฟส: เฟส 1 (วันที่ 1–10) — ลำต้นเติบโตเร็ว internode ยาว; เฟส 2 (จากวันที่ 10) — internode สั้นลง ดอกเริ่มก่อตัว compact
กลไก Hormone ของ Stretch
Gibberellin (GA) — Hormone หลัก
Gibberellin คือกลุ่ม hormone พืชที่รับผิดชอบหลักในการยืดตัวของเซลล์ลำต้น
- เฟสแรก (1–10 วัน): ระดับ GA₄ ยังคงสูงจากช่วง vegetative → กระตุ้นการยืด internode อย่างแรง
- เฟสหลัง (จากวันที่ 10): แสงวันสั้น (short-day) ยับยั้งการสังเคราะห์ GA₄ ที่ยอดเจริญ → ลำต้นหยุดยืดและเริ่มสร้างช่อดอก compact
การทดลองพ่น gibberellin ภายนอก (exogenous GA) บนต้นที่รับ 12/12 พบว่าต้นยังยืดต่อเสมือนอยู่ 18/6 — พิสูจน์ว่า GA เป็น “สวิตช์หลัก” ควบคุม stretch
Auxin — บทบาทสนับสนุน
Auxin (IAA) สะสมที่ยอดเจริญ ช่วยยืดเซลล์ร่วมกับ gibberellin แต่ผลต่อ stretch น้อยกว่า GA มาก
Phytochrome & Far-red Response
- เมื่ออัตราส่วน Pfr/Pr ลดลง (far-red มาก แดงน้อย) → ต้นกระตุ้น shade avoidance response: ยืดลำต้นเพื่อแซงเรือนยอด
- HPS มี far-red มากกว่า LED → ต้นใต้ HPS มักยืดมากกว่า
- LED full-spectrum สมัยใหม่ปรับอัตราส่วน blue:red:far-red ได้ → ควบคุม stretch แม่นยำกว่า
Stretch Ratio ตามสายพันธุ์
| สายพันธุ์ | Stretch Ratio | ตัวอย่าง | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| Indica แท้ | 50–100% | Hindu Kush, Afghan, Northern Lights | Compact จัดการง่ายใน indoor flip เมื่อต้นถึง 50% ความสูงเป้าหมาย |
| Sativa แท้ | 200–300% | Thai Stick, Durban Poison, Haze | อาจโต 3 เท่า ต้อง training ก่อน flip |
| Hybrid (Indica-dom) | 75–150% | Girl Scout Cookies, OG Kush | Stretch ปานกลาง เหมาะ indoor |
| Hybrid (Sativa-dom) | 150–250% | Amnesia Haze, Super Silver Haze | ต้อง SCRoG หรือ supercrop |
| Autoflower | 25–75% | Auto Northern Lights, Auto Blueberry | Stretch น้อยสุด ออกดอกเอง |
เคล็ดลับ: ถ้าสายพันธุ์มี stretch ratio 100% และต้องการสูงสุด 120 cm → flip เมื่อต้นสูง ~60 cm หักลบ 20–30 cm สำหรับกระถางและระยะห่างโคมไฟ
6 เทคนิคควบคุม Stretch
1. LST (Low Stress Training)
ดัดกิ่งเบาๆ โดยไม่ทำลายเนื้อเยื่อ สร้างทรงพุ่มราบ กระจายแสงสม่ำเสมอ
- วิธี: ใช้ลวดอ่อนผูกกิ่งดึงลง ยึดกับขอบกระถางหรือตาข่าย
- เวลา: สัปดาห์ 3–4 veg ถึงสิ้นสัปดาห์ 2 flowering
- ข้อดี: Stress ต่ำ ใช้ได้ทุกสายพันธุ์รวม autoflower
2. Supercropping (High Stress Training)
หักกิ่งแบบควบคุม (controlled micro-damage) บีบและดัด 90° เกิด “knuckle” — ปมแผลเป็นที่แข็งแรงกว่าเดิม
- วิธี: บีบเบาๆ ด้วยนิ้วจนเนื้อเยื่อภายในนิ่ม (ห้ามหักเปลือกนอก) ดัดลง 90° ยึดด้วยลวด
- เวลาเหมาะ: สัปดาห์ 1–2 flowering เมื่อกิ่งยังอ่อน
- ผล: ลดความสูงทันที 15–30 cm/จุด Knuckle ขยายท่อลำเลียง → bud ด้านบนโตขึ้น
- ข้อควรระวัง: ห้ามทำกับ autoflower
3. SCRoG (Screen of Green)
ใช้ตาข่ายแนวนอนบังคับกิ่งให้ผ่านเป็นระนาบเดียว
- ติดตั้ง: วางตาข่าย (ช่อง 5–10 cm) สูง 40–50 cm จากกระถาง
- Tuck: สอดกิ่งผ่านช่องตาข่ายตลอดสัปดาห์ 1–3 flowering เป้าหมาย: เต็ม 80–90% ก่อนสิ้น stretch
- ข้อดี: Canopy ราบสมบูรณ์ ทุก bud site รับแสงเท่ากัน เพิ่มผลผลิต 20–40%
4. Topping & FIMming ก่อน Flip
ต้องทำ ก่อน flip 12/12 อย่างน้อย 2–3 สัปดาห์
- Topping: ตัดยอดเจริญหลัก → แตก 2 กิ่งใหม่ ทำซ้ำได้ 2–3 ครั้ง
- FIMming: ตัด 75% ยอด → แตก 3–4 กิ่ง แต่ผลไม่แน่นอนเท่า topping
- ห้าม topping/FIM autoflower
5. ปรับคลื่นแสง (Blue Light Ratio)
แสงสีน้ำเงิน (400–500 nm) ยับยั้งการยืดเซลล์ผ่าน cryptochrome
- สัปดาห์ 1–2 flowering: เพิ่ม blue เป็น 30–40% (LED ที่ปรับได้)
- จากสัปดาห์ 3: ลด blue เพิ่ม red (620–660 nm)
- HPS ปรับ spectrum ไม่ได้ — LED เหนือกว่าในแง่นี้
6. DIF Technique (ผลต่างอุณหภูมิกลางวัน/กลางคืน)
DIF = อุณหภูมิกลางวัน − อุณหภูมิกลางคืน
| กลยุทธ์ DIF | กลางวัน | กลางคืน | ผล |
|---|---|---|---|
| DIF บวก (+6°C) | 28°C | 22°C | Stretch แรง — หลีกเลี่ยง! |
| DIF = 0 | 24°C | 24°C | Stretch ลดลงมาก |
| DIF ลบ (−2°C) | 22°C | 24°C | ยับยั้ง stretch สูงสุด |
| Cool morning pulse | 18–20°C (2–3 ชม.แรก) | 22°C | ยับยั้ง gibberellin ตอนเช้า ได้ผลดีมาก |
จัดการระยะห่างโคมไฟเมื่อ Stretch
| ชนิดโคมไฟ | Veg (cm) | Stretch (สัปดาห์ 1–3) | Full Flower | ลักษณะ |
|---|---|---|---|---|
| LED 200–300W | 45–60 | 35–45 | 30–40 | ความร้อนต่ำ แขวนใกล้ได้ |
| LED 400–600W | 50–70 | 40–55 | 35–45 | แรง ต้องใช้ PPFD meter |
| HPS 400W | 50–65 | 40–50 | 35–45 | ร้อนจัด ทดสอบด้วยมือ |
| HPS 600–1000W | 60–80 | 50–65 | 40–55 | ร้อนมาก ต้องมีพัดลมระบาย |
| CMH/LEC 315W | 50–65 | 40–50 | 35–45 | Spectrum กว้าง stretch น้อย |
Hand test: วางหลังมือระดับยอดพุ่ม หันขึ้นหาโคมไฟ ค้าง 30 วินาที ถ้าร้อนเกินไป → ยกโคมขึ้น 5–10 cm (ใช้ได้กับ HPS/CMH ไม่แม่นกับ LED)
PGR — สารควบคุมการเจริญเติบโต
PGR สังเคราะห์ — อันตราย!
| สาร | กลไก | ความเสี่ยง |
|---|---|---|
| Paclobutrazol (PBZ) | ยับยั้งสังเคราะห์ gibberellin | พิษต่อตับ (EPA) เผาไหม้สร้าง nitrosamine — สารก่อมะเร็ง ห้ามใช้ใน California |
| Daminozide (Alar) | ยับยั้งสังเคราะห์ ethylene | EPA จัดเป็น “probable human carcinogen” ห้ามใช้บนอาหารตั้งแต่ 1989 |
| Chlormequat (CCC) | ยับยั้งสังเคราะห์ gibberellin | พิษต่อระบบประสาทในขนาดสูง งานวิจัย 2024 บน cannabis ยืนยันลดความสูงแต่กระทบคุณภาพ |
คำเตือน: ห้ามใช้ PGR สังเคราะห์บน cannabis ที่จะสูบ/กิน/ดื่ม สารเหล่านี้ไม่ระเหยหมดเมื่อเผาไหม้และสะสมในร่างกาย
PGR ธรรมชาติ — ปลอดภัย
| สาร | แหล่ง | กลไก & การใช้ |
|---|---|---|
| Triacontanol | ขี้ผึ้ง เปลือกอ้อย อัลฟาฟ่า | เพิ่มการสังเคราะห์แสง ไม่ยับยั้ง stretch โดยตรงแต่เพิ่มประสิทธิภาพ ปลอดภัยในอาหาร |
| Chitosan | เปลือกกุ้ง/ปู (chitin) | กระตุ้นภูมิคุ้มกันพืช เพิ่มความหนาผนังเซลล์ ลด stretch ทางอ้อม |
| Kelp / สาหร่ายทะเล | Ascophyllum nodosum | มี cytokinin ธรรมชาติ กระตุ้นการแตกกิ่ง ต้าน gibberellin พ่นใบ 1–2 ครั้ง/สัปดาห์ |
| Silica (SiO₂) | Potassium silicate | เพิ่มความแข็งผนังเซลล์ ลำต้นหนาและแข็งแรง ลดการยืดตัว |
Checklist สัปดาห์ 1–3 Flowering
สัปดาห์ 1 (วันที่ 1–7 หลัง Flip)
- ☐ ตรวจสอบระยะห่างโคมไฟ ปรับตามตารางด้านบน
- ☐ เริ่ม LST: ดัดกิ่งสูงสุดลงแนวนอน
- ☐ ใช้ Cool morning pulse: ลด 18–20°C 2–3 ชม.แรกหลังเปิดไฟ
- ☐ เพิ่มแสงสีน้ำเงิน (blue) เป็น 30–40% ถ้า LED ปรับได้
- ☐ วัด PPFD ที่ยอดพุ่ม — เป้าหมาย 600–800 μmol/m²/s
- ☐ เปลี่ยนเป็นปุ๋ยออกดอก (เพิ่ม P-K ลด N)
สัปดาห์ 2 (วันที่ 8–14 — จุดสูงสุดของ Stretch)
- ☐ Supercrop กิ่งที่เกินทรงพุ่ม — หักและดัด 90°
- ☐ Tuck กิ่งเข้าตาข่าย SCRoG (ถ้าใช้)
- ☐ ตรวจและยกโคมไฟตามความเร็ว stretch (อาจต้องยก 5–10 cm/วัน)
- ☐ พ่น kelp extract ทางใบ (1–2 ml/L) เพื่อเพิ่ม cytokinin
- ☐ Defoliation เบาๆ: เอาใบใหญ่ที่บัง bud site ออก
- ☐ ตรวจ VPD: รักษา 1.0–1.4 kPa ความชื้น 45–55%
สัปดาห์ 3 (วันที่ 15–21 — Stretch ชะลอตัว)
- ☐ Stretch ช้าลง — หยุด supercrop (กิ่งเริ่มแข็ง)
- ☐ ล็อกระยะห่างโคมไฟที่ระดับ flowering
- ☐ เปลี่ยน spectrum: ลด blue เพิ่ม red (620–660 nm)
- ☐ คืน DIF ปกติ: กลางวัน 24–26°C กลางคืน 20–22°C
- ☐ เริ่มเห็นเกสรตัวเมีย (pistil) — ยืนยันว่า stretch จบแล้ว
- ☐ ประเมินรวม: canopy สม่ำเสมอไหม? มีกิ่งใดใกล้โคมไฟเกินไปหรือไม่?
จำไว้: Stretch เป็น “หน้าต่างโอกาส” สั้นเพียง 2–3 สัปดาห์ ถ้าไม่ลงมือในช่วงนี้ จะไม่มีโอกาสแก้ไข เตรียมตัวก่อน flip คือปัจจัยชี้ขาด
อ้างอิง
- Danziger N et al. (2024). Horticulture Research, 11(11):uhae258
- Dutch Passion (2024). Cannabis Flowering Stretch Master Guide
- Royal Queen Seeds (2024). How to Control Stretching
- Chilled Tech (2024). Reduce Plant Stretch by Controlling Day/Night Temperatures
- 42 Fast Buds (2024). PGR Weed — Synthetic PGRs and Their Dangers
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อการศึกษาสำหรับวัตถุประสงค์ทางการแพทย์และเกษตรกรรมที่ถูกกฎหมาย เนื้อหาเป็นไปตาม พ.ร.บ. สมุนไพรควบคุม 2025 และกฎกระทรวง พ.ศ. 2569 ของประเทศไทย การปลูก cannabis ต้องมีใบอนุญาตตามกฎหมายในประเทศ/เขตปกครองของคุณ
Read in: 
Thai | 
Tiếng Việt | 
English | 
中文 | 
Русский | 
日本語 | 
한국어 | 
हिंदी | 
Deutsch