ราแป้งมีลักษณะอย่างไร
ราแป้งเป็นโรคที่เกิดจากเชื้อรา ดูเหมือนฝุ่นสีขาวเกาะอยู่บนผิวใบ ใช้นิ้วเช็ดออกได้ แต่ไม่กี่วันก็กลับมาอีก
คราบขาวบนใบกัญชาอาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้ด้วย สิ่งแรกที่คุณต้องทำคือหาให้ได้ว่าเป็นคราบชนิดไหน วิธีตรวจอยู่ในหัวข้อ “แยกราแป้งออกจากคราบขาวอื่นๆ” ด้านล่าง
โรคนี้ต้องจัดการทั้งห้อง รักษาแค่ต้นเดียวไม่พอ ถ้ามีต้นหนึ่งเป็นโรค แปลว่าสภาพในห้องเหมาะกับเชื้อรา และทุกต้นในห้องนั้นก็เสี่ยงเหมือนกัน
ทำไมราแป้งจึงเกิดในห้องที่ดูแห้ง
โรคเชื้อราบนใบส่วนใหญ่ต้องมีฟิล์มน้ำเกาะบนใบก่อนจึงจะเริ่มก่อโรคได้ แต่ราแป้งไม่จำเป็นต้องมีน้ำบนใบ ราแป้งจึงเกิดได้ในห้องที่ดูแห้งดี และผู้ปลูกที่แก้เรื่องการรดน้ำไปแล้วจึงมักแปลกใจเมื่อเจอโรคนี้
โรคนี้มักเกิดเมื่อมี 3 สภาพนี้พร้อมกัน:
- ความชื้นสูงในช่วงกลางคืน
- อากาศไหลเวียนไม่ดีในทรงพุ่มที่แน่นทึบ (ทรงพุ่มคือชั้นใบและกิ่งที่อยู่ด้านบนของต้น)
- อุณหภูมิกลางวันกับกลางคืนต่างกันมาก
ข้อที่สามทำให้ข้อแรกแย่ลง เมื่ออากาศเย็นลงตอนกลางคืน ความชื้นสัมพัทธ์ จะสูงขึ้นแม้ไม่มีน้ำเพิ่มเข้ามาเลย ดังนั้นถ้าอุณหภูมิลดลงมากหลังปิดไฟ ความชื้นรอบใบก็อาจสูงขึ้นตาม
สิ่งที่ควรทำ:
- วัดค่าที่ระดับใบ แขวนเครื่องวัดอุณหภูมิและความชื้น (thermo-hygrometer) รุ่นที่มีหน่วยความจำ min/max ไว้ที่ความสูงระดับทรงพุ่ม โดยแขวนไว้ระหว่างต้น ไม่ใช่ติดผนัง (หน่วยความจำ min/max คือเครื่องจะบันทึกค่าสูงสุดและต่ำสุดไว้ให้) อ่านค่าทุกเช้านาน 2 สัปดาห์ คุณจะได้รู้ความชื้นและอุณหภูมิจริงในทรงพุ่มตอนกลางคืน ซึ่งเครื่องวัดที่ติดผนังมักวัดไม่เจอ
- คุมความชื้นช่วงกลางคืน รักษาความชื้นตอนกลางคืนให้ต่ำและคงที่ที่สุดเท่าที่อุปกรณ์ของคุณทำได้ เปิดเครื่องลดความชื้นและพัดลมตลอดช่วงปิดไฟ ไม่ใช่เปิดแค่กลางวัน ความชื้นมักสูงที่สุดตอนกลางคืน ช่วงนั้นจึงเป็นช่วงที่เชื้อราลุกลามได้ง่ายที่สุด
- ทำให้อุณหภูมิกลางวันกับกลางคืนต่างกันน้อยลง ให้ต่างกันน้อยที่สุดเท่าที่ระบบของคุณทำได้ ในห้องปลูกในร่ม หลอดไฟจะหยุดปล่อยความร้อนเมื่อปิดไฟ ถ้าแอร์ยังตั้งค่าเดิม ห้องจะเย็นลงอย่างรวดเร็ว ให้ตั้งอุณหภูมิแอร์ให้สูงขึ้นหรือลดกำลังแอร์ลงตอนปิดไฟ เช้าวันรุ่งขึ้นให้ดูค่า min/max ว่าอุณหภูมิกลางวันกับกลางคืนต่างกันน้อยลงหรือยัง
- ทำทรงพุ่มให้โปร่ง ตัดกิ่งแขนงเล็กๆ ด้านล่างและใบที่แทบไม่โดนแสงออก (ดูเรื่องการปลิดใบ) เว้นระยะระหว่างต้น หันพัดลมให้ใบด้านในทรงพุ่มขยับเล็กน้อย ลมที่พัดผ่านจะพาชั้นอากาศชื้นที่ห่อแต่ละใบอยู่ออกไป
หมายเหตุผู้แปล: ในไทยและหลายพื้นที่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อากาศภายนอกจะชื้นมากตลอดฤดูฝน ทุกครั้งที่เปิดประตูหรือดึงอากาศจากข้างนอกเข้ามา ความชื้นในห้องอาจพุ่งขึ้น แปลงกลางแจ้งและโรงเรือนในภาคเหนือและภาคอีสานมักเจอกลางวันร้อน กลางคืนเย็นในช่วงหน้าหนาว อุณหภูมิกลางวันกับกลางคืนจึงต่างกันมากตามที่อธิบายไว้ข้างต้น ถ้าไฟดับตอนกลางคืน พัดลมและเครื่องลดความชื้นจะหยุดทำงานในช่วงที่เสี่ยงที่สุด หลังไฟดับทุกครั้ง ให้ดูค่า min/max ว่าความชื้นขึ้นไปสูงแค่ไหน ถ้าที่ที่คุณปลูกไฟดับบ่อย ลองพิจารณาใช้ UPS (เครื่องสำรองไฟ ใช้แบตเตอรี่จ่ายไฟให้อุปกรณ์ทำงานต่อได้ตอนไฟดับ) หรือเครื่องปั่นไฟสำหรับพัดลมและเครื่องลดความชื้น ถ้าอยากได้คำแนะนำเรื่องการเลือกขนาดอุปกรณ์ ดู การเลือกขนาดเครื่องลดความชื้นและเครื่องปรับอากาศสำหรับห้องออกดอกในไทย
แยกราแป้งออกจากคราบขาวอื่นๆ
ราแป้งเติบโตเป็นเส้นใยรา (mycelium คือเส้นใยละเอียดที่รวมกันเป็นตัวเชื้อรา) เส้นใยนี้อยู่บนผิวใบ ไม่ได้อยู่ในเนื้อใบ จึงมองเห็นง่ายและตรวจได้ง่ายด้วยการเช็ด
คราบขาวแบบเดียวกันอาจเกิดจากอีก 3 อย่าง:
- คราบจากการพ่นทางใบ (ผลิตภัณฑ์ใดก็ตามที่พ่นลงบนใบ)
- คราบจากน้ำกระด้าง คือน้ำที่มีแร่ธาตุละลายอยู่มาก เมื่อหยดน้ำแห้ง แร่ธาตุจะเหลือค้างอยู่บนใบ
- ไตรโคม คือต่อมยางขนาดเล็กบนดอกและบนใบเล็กๆ รอบดอก
ตรวจตามลำดับนี้:
- ทดสอบด้วยการเช็ด ถูคราบขาวเบาๆ ด้วยปลายนิ้วที่สะอาดหรือคอตตอนบัด ถ้าเป็นราแป้งจะหลุดออกมาเป็นผงร่วนๆ
- ทดสอบด้วยการตรวจซ้ำ ติดเทปไว้ที่ก้านใบที่เช็ดแล้วเพื่อทำเครื่องหมาย แล้วกลับมาดูอีกครั้งหลังผ่านไปสองสามวัน ถ้าคราบขาวกลับมาที่เดิม มีแนวโน้มสูงว่าเป็นราแป้ง คราบสารพ่นและคราบน้ำจะไม่กลับมา เว้นแต่คุณพ่นสารหรือทำให้ใบเปียกอีก
- เทียบกับบันทึกการพ่น ดูว่าคราบขึ้นทันทีหลังพ่น และขึ้นเฉพาะจุดที่ละอองสารพ่นตกลงไปหรือเปล่า ถ้าใช่ น่าจะเป็นคราบสารพ่นหรือคราบน้ำกระด้างมากกว่าเชื้อรา
- ส่องด้วยแว่นขยาย ใช้แว่นขยายแบบที่ช่างอัญมณีใช้ (loupe) หรือเลนส์มาโครติดมือถือ ไตรโคมจะตั้งขึ้นจากผิวใบเหมือนก้านจิ๋วๆ และจับแล้วเหนียว เช็ดแล้วไม่หลุดออกมาเป็นผง
การตรวจเหล่านี้ช่วยให้คุณไม่พ่นสารใส่ต้นที่ไม่ได้เป็นโรค และช่วยให้เจอต้นที่เป็นโรคจริงได้เร็ว หลังจับใบที่ติดเชื้อ ให้ล้างมือหรือเปลี่ยนถุงมือ เพื่อไม่ให้เชื้อติดไปที่ต้นอื่น
ทำไมการพ่นสารช่วงใกล้เก็บเกี่ยวจึงไม่ใช่ทางแก้
สารอะไรก็ตามที่ใช้กับดอกจะยังติดอยู่บนดอกแม้ผ่านการทำแห้งแล้ว ดอกนั้นจะถูกนำไปสูดเข้าร่างกาย และอาจถูกส่งไปตรวจที่แล็บด้วย การพ่นสารช่วงท้ายจึงสร้างปัญหาทั้งด้านกฎหมายและผลตรวจ ไม่ใช่แค่ปัญหาด้านการปลูก
สิ่งที่ควรทำ:
- วางแผนก่อนเข้าช่วงทำดอก เมื่อดอกเริ่มก่อตัวแล้ว ให้พึ่งการคุมสภาพอากาศในห้องเป็นหลัก เตรียมการคุมความชื้น การไหลเวียนอากาศ และอุณหภูมิให้พร้อมก่อนเปลี่ยนไปช่วงทำดอก
- ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนแล้ว และใช้ตามฉลากเท่านั้น ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตร ทำตามฉลากทั้งเรื่องอัตราใช้ ชนิดพืช และช่วงเวลาใช้ และถ้าฉลากระบุระยะเวลาก่อนเก็บเกี่ยว (pre-harvest interval คือจำนวนวันขั้นต่ำระหว่างการใช้ครั้งสุดท้ายกับวันเก็บเกี่ยว) ก็ต้องทำตามด้วย ส่วนเรื่องนี้ต้องปฏิบัติอย่างไรตามมาตรฐานของไทย ดู สารที่พ่นบนกัญชาได้ตามกฎหมายภายใต้ GACP ของไทย
- ถ้าราแป้งขึ้นช่วงท้ายของการทำดอก ให้ค่อยๆ เด็ดใบที่เป็นโรคใส่ถุงแล้วปิดปากถุง เพื่อไม่ให้สปอร์ฟุ้งขึ้นในอากาศ จากนั้นแก้สภาพห้องตามที่อธิบายไว้ข้างต้น
- จดบันทึกการใช้สารทุกครั้ง จดชื่อผลิตภัณฑ์ อัตราที่ใช้ และวันที่ใช้ ถ้าผลตรวจจากแล็บหรือการตรวจประเมินมีข้อสงสัย บันทึกนี้จะเป็นหลักฐานยืนยันของคุณ แล็บตรวจหาอะไรบ้าง และสารอะไรที่กำจัดออกภายหลังไม่ได้ ดูได้ที่ สารกำจัดศัตรูพืชตกค้างในกัญชา
หมายเหตุผู้แปล: ในประเทศไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ถ้าช่อดอกของคุณถูกส่งตรวจที่แล็บ สารตกค้างจากการพ่นช่วงท้ายอาจปรากฏในผลตรวจ ส่วนวิธีอ่านผลตรวจ ดู วิธีอ่านใบรับรองผลการวิเคราะห์กัญชา
เริ่มต้นจากตรงไหน
กระทู้ที่เกี่ยวข้องในส่วนอื่นของฟอรัม: การจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน (IPM) สำหรับกัญชา ในหมวดโรค แมลง และไร
โพสต์ปรึกษาเคสของคุณ
ถ้าคุณคิดว่าต้นของคุณเป็นราแป้ง ให้ตั้งกระทู้ในหมวดนี้ แนบภาพถ่ายระยะใกล้ ผลการทดสอบด้วยการเช็ดและการตรวจซ้ำ ค่าความชื้นและอุณหภูมิช่วงกลางคืน ระยะการเติบโตของต้น และทุกอย่างที่คุณพ่นไปในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ผู้ปลูกคนอื่นบอกได้ว่าเป็นเชื้อราจริงหรือไม่ และอะไรในห้องของคุณที่เป็นต้นเหตุ