บทความนี้เขียนสำหรับฟาร์มที่มีใบอนุญาต และผู้ปลูกที่บ้านรายใหญ่ ซึ่งกำลังตัดสินใจว่าจะแบ่งพื้นที่ปลูกอย่างไร เนื้อหาพูดถึงทางเลือกในการจัดผังแบบหนึ่ง คือยกเลิกห้องที่ใช้วางต้นแม่พันธุ์ ต้นอ่อน และต้นที่กำลังโต แล้วใช้ทุกห้องสำหรับทำดอก โพสต์ต้นฉบับสรุปข้อดีไว้ ส่วนหมายเหตุผู้แปลเพิ่มเรื่องที่ต้นฉบับไม่ได้พูดถึง ได้แก่ ถ้าไม่มีห้องเหล่านี้แล้วจะได้ต้นอ่อนมาจากไหน และวิธีนี้ใช้ในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้อย่างไร
1. แนวคิดโดยย่อ
ในฟาร์มกัญชา กำไรขึ้นอยู่กับว่าในแต่ละช่วงเวลา พื้นที่ของคุณมีส่วนที่กำลังให้ดอกอยู่มากแค่ไหน ฟาร์มจำนวนมากแบ่งพื้นที่เป็นห้อง 4 แบบ
- ห้องต้นแม่พันธุ์: ใช้วางต้นแม่พันธุ์ ซึ่งเป็นต้นที่เลี้ยงไว้ตัดกิ่งไปปักชำอย่างเดียว ไม่ปล่อยให้ออกดอกเลย
- ห้องอนุบาล: ใช้วางกิ่งปักชำที่ออกรากแล้ว (กิ่งโคลน) หรือต้นกล้าจากเมล็ด ระหว่างรอให้รากตั้งตัว
- ห้องทำใบ: ใช้เลี้ยงต้นอ่อนภายใต้ชั่วโมงแสงยาว จนต้นโตพอจะเข้าสู่ช่วงทำดอก อ่านเพิ่มเติมเรื่องระยะเจริญเติบโตทางลำต้นได้ในฟอรัม
- ห้องทำดอก: ห้องเดียวที่ให้ผลผลิตเก็บเกี่ยว
โพสต์ต้นฉบับเสนอให้ยกเลิกห้องต้นแม่พันธุ์ ห้องอนุบาล และห้องทำใบ แล้วเปลี่ยนพื้นที่ทั้งหมดนั้นเป็นห้องทำดอก ต้นฉบับบอกว่าวิธีนี้ช่วยลดค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน และให้ผลผลิตดอกได้มากที่สุดเท่าที่ทำได้
สิ่งที่ควรทำ: จดพื้นที่ของห้องแต่ละแบบในฟาร์มของคุณเป็นตารางเมตร ตัวเลขนี้จะบอกว่าคุณอาจได้พื้นที่ทำดอกเพิ่มเท่าไร ก่อนจะเริ่มเปลี่ยนอะไร
2. สิ่งที่คุณจะได้
2.1 พื้นที่ทำดอกมากขึ้น ปลูกต้นได้มากขึ้นในแต่ละรอบ
เมื่อไม่มีห้องต้นแม่พันธุ์และห้องอนุบาล คุณก็ใช้พื้นที่ทั้งหมดวางต้นที่กำลังออกดอกได้ แต่ละรอบจึงปลูกต้นได้มากขึ้น พื้นที่ที่เคยใช้วางต้นแม่พันธุ์และต้นกล้า จะมีทรงพุ่มที่กำลังออกดอกมาอยู่แทน ทรงพุ่มหมายถึงชั้นใบและช่อดอกที่อยู่ใต้โคมไฟโดยตรง เมื่อแต่ละรอบมีทรงพุ่มที่ออกดอกมากขึ้น คุณก็เก็บเกี่ยวได้มากขึ้นในแต่ละรอบ
หมายเหตุผู้แปล: คุณจะได้ประโยชน์ข้อนี้ก็ต่อเมื่อต้นอ่อนอยู่ในห้องทำดอกน้อยมากหรือไม่อยู่เลย สมมติว่าคุณชำกิ่งให้ออกรากหรือเลี้ยงต้นกล้าในห้องทำดอกภายใต้ชั่วโมงแสงยาว ตลอดหลายสัปดาห์นั้น ห้องนั้นจะไม่ได้ทำดอก ช่วงเวลาที่ไม่ได้ทำดอกแค่ย้ายไปอยู่อีกห้องหนึ่ง แต่ไม่ได้หายไป หัวข้อที่ 3 อธิบายว่าฟาร์มต่าง ๆ จัดการเรื่องนี้อย่างไร
สิ่งที่ควรทำ: นับว่าในปีที่ผ่านมา ห้องทำดอกแต่ละห้องทำดอกจริงกี่สัปดาห์ คุณต้องใช้ตัวเลขนี้ตรวจว่า การยกเลิกห้องอื่นจะเพิ่มจำนวนสัปดาห์ที่ทำดอกได้จริงหรือไม่
2.2 ค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานลดลง
- ค่าไฟ: ห้องต้นแม่พันธุ์ต้องเปิดไฟวันละ 18–24 ชั่วโมง การยกเลิกห้องนี้จึงประหยัดพลังงานได้มาก
- ค่าแรง: คุณไม่ต้องใช้พนักงานดูแลต้นแม่พันธุ์หรือตัดกิ่งปักชำ การตัดกิ่งปักชำหรือการโคลน คือการตัดกิ่งมาทำให้ออกราก เพื่อให้ได้ต้นใหม่ที่เหมือนต้นเดิมทุกประการ
- ค่าปุ๋ย: คุณไม่ต้องเสียเงินซื้อปุ๋ยให้ต้นแม่พันธุ์และต้นกล้าอีก
หมายเหตุผู้แปล: ในประเทศไทย อุณหภูมินอกอาคาร 30–35 °C ถือเป็นเรื่องปกติ ห้องต้นแม่พันธุ์จึงต้องเปิดทั้งแอร์และไฟเกือบทั้งวัน ไฟฟ้าที่ประหยัดได้ก็มาจากทั้งแอร์และไฟส่องสว่าง แต่ถ้าคุณซื้อต้นอ่อนมาใช้ เงินที่ประหยัดได้ส่วนหนึ่งจะกลายเป็นราคาที่คุณจ่ายให้ผู้ขาย
สิ่งที่ควรทำ: บันทึกค่าไฟ ชั่วโมงทำงานของพนักงาน และปุ๋ยที่ใช้ในห้องต้นแม่พันธุ์และห้องอนุบาลเป็นเวลา 1 เดือน ถ้าห้องเหล่านี้ใช้มิเตอร์ร่วมกับส่วนอื่น ให้ติดมิเตอร์แยกที่วงจรไฟของห้อง คุณจะได้ตัวเลขเป็นเงินบาทจริง ไว้เทียบกับต้นทุนถ้าซื้อต้นอ่อนมาใช้แทน
2.3 ความเสี่ยงเรื่องแมลงศัตรูพืชและโรคลดลง
ห้องต้นแม่พันธุ์มักเป็นแหล่งที่แมลงศัตรูพืชและเชื้อราเพิ่มจำนวน ที่พบบ่อยคือไรแดง ไรขาว (broad mite) เพลี้ยอ่อน และโรคจากเชื้อรา ต้นแม่พันธุ์อยู่ในห้องนาน ศัตรูพืชจึงมีเวลาเพิ่มจำนวน จากนั้นทุกกิ่งที่ตัดจากต้นแม่ที่มีศัตรูพืชก็จะพาศัตรูพืชติดไปด้วย
การยกเลิกห้องต้นแม่พันธุ์ช่วยลดความเสี่ยงที่แมลงและโรคจะลามเข้าห้องทำดอก สุขอนามัยของฟาร์มโดยรวมก็ดีขึ้น ผลคือคุณใช้สารกำจัดศัตรูพืชและสารเคมีอื่น ๆ น้อยลง
หมายเหตุผู้แปล: ข้อดีนี้จะเกิดขึ้นจริงก็ต่อเมื่อต้นใหม่ที่นำเข้ามาสะอาด กิ่งโคลนที่ซื้อจากฟาร์มอื่นในไทยอาจมีไรติดมาด้วย และอาจติด HLVd (hop latent viroid) ซึ่งเป็นเชื้อก่อโรคขนาดเล็กมาก ต้นอ่อนที่ติดเชื้อมักไม่แสดงอาการ แต่เชื้อนี้ทำให้ต้นแคระแกร็นและผลผลิตลดลงได้ นอกจากนี้ กิ่งโคลนที่ซื้อมาอาจกลายเป็นคนละสายพันธุ์กับที่สั่งไว้
หมายเหตุผู้แปล: เมื่อไม่มีห้องต้นแม่พันธุ์ แมลงที่ติดมากับต้นที่ซื้อมาจะเข้าห้องทำดอกโดยตรง ถ้าจำเป็นต้องพ่นสาร ให้ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตร และใช้ตามฉลากทุกประการ ดูรายละเอียดได้ที่สารที่พ่นบนกัญชาได้ตามกฎหมาย
สิ่งที่ควรทำ: จัดพื้นที่กักกันเล็ก ๆ แยกไว้ต่างหาก และพักต้นทุกล็อตที่เข้ามาใหม่ไว้ในนั้นสักสองสามวัน ใช้แว่นขยายส่องใต้ใบก่อนย้ายต้นเข้าห้องทำดอก วิธีนี้ช่วยให้คุณเจอแมลงก่อนที่มันจะไปถึงต้นในห้องทำดอก คู่มือการจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสานในฟอรัมอธิบายวิธีวางแผนการตรวจเหล่านี้
3. ถ้าไม่มีห้องต้นแม่พันธุ์ ต้นอ่อนจะมาจากไหน
หมายเหตุผู้แปล: โพสต์ต้นฉบับไม่ได้อธิบายเรื่องนี้ เนื้อหาทั้งหมดในหัวข้อที่ 3, 4 และ 5 ผู้แปลเป็นผู้เพิ่มเข้ามา ถึงจะไม่มีห้องต้นแม่พันธุ์ คุณก็ยังต้องมีต้นอ่อนสำหรับทุกรอบ ฟาร์มต่าง ๆ ใช้ทางเลือกหลัก 4 แบบ
ทางเลือกที่ 1: ซื้อกิ่งโคลนที่ออกรากแล้วจากฟาร์มอื่น คุณไม่ต้องมีห้องต้นแม่พันธุ์และห้องอนุบาล ความเสี่ยงคือเรื่องที่กล่าวไว้ในหัวข้อ 2.3 ได้แก่ แมลง HLVd และได้สายพันธุ์ผิด อีกความเสี่ยงหนึ่งคือการส่งของ ถ้าผู้ขายส่งช้าหรือของหมด ห้องทำดอกของคุณจะว่างและไม่มีรายได้ ก่อนซื้อหรือขายต้นกัญชาที่ยังมีชีวิต ให้สอบถามกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก (DTAM) ว่าใบอนุญาตของคุณครอบคลุมเรื่องนี้หรือไม่ และแต่ละฟาร์มต้องเก็บบันทึกอะไรบ้าง
ทางเลือกที่ 2: เริ่มจากเมล็ด การเริ่มจากเมล็ดไม่ต้องใช้ต้นแม่พันธุ์ แต่ต้นจากเมล็ดซองเดียวกันอาจต่างกันทั้งความสูง ระยะเวลาออกดอก และคุณภาพ ความแตกต่างนี้อธิบายไว้ในบทความการคัดเลือกฟีโนไทป์ ต้นกล้าแบบโฟโตพีเรียดยังต้องอยู่ใต้ชั่วโมงแสงยาวหลายสัปดาห์ ระยะเจริญเติบโตทางลำต้นจึงแค่ย้ายมาอยู่ในห้องทำดอก ส่วนออโต้ฟลาวเวอร์จะออกดอกเองไม่ว่าชั่วโมงแสงจะเป็นเท่าไร จึงปลูกในห้องทำดอกได้ตั้งแต่แรก คู่มือประเภทเมล็ดพันธุ์เปรียบเทียบเมล็ดปกติ เมล็ดเฟมิไนซ์ และเมล็ดออโต้ฟลาวเวอร์ ก่อนซื้อให้อ่านสิ่งที่ถูกกฎหมายเมื่อซื้อเมล็ดพันธุ์ในประเทศไทย
ทางเลือกที่ 3: ต้นอ่อนจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อในห้องแล็บ หัวข้อที่ 4 เปรียบเทียบวิธีนี้กับการเลี้ยงต้นแม่พันธุ์
ทางเลือกที่ 4: ระบบผสม บางฟาร์มเลี้ยงต้นแม่พันธุ์ไว้ไม่กี่ต้นในเต็นท์เล็ก และให้ต้นอ่อนผ่านระยะเจริญเติบโตทางลำต้นช่วงสั้น ๆ ในห้องทำดอก การปลูกต้นเล็กจำนวนมากและทำใบเพียงช่วงสั้น แบบเดียวกับวิธี Sea of Green (SOG) ช่วยให้ช่วงนี้สั้นลง ตารางการเก็บเกี่ยวต่อเนื่องแบบสองห้องแสดงวิธีคำนวณจังหวะเวลา
สิ่งที่ควรทำ: จดไว้ว่าต้นสำหรับรุ่นการผลิต 3 รุ่นถัดไปจะมาจากไหน และระบุแหล่งสำรองของแต่ละรุ่น วิธีนี้ช่วยไม่ให้ห้องทำดอกว่างระหว่างรอต้น
4. ต้นอ่อนจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ เทียบกับการเลี้ยงต้นแม่พันธุ์
หมายเหตุผู้แปล: การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อเป็นวิธีที่ทำในห้องแล็บ โดยนำเนื้อเยื่อพืชชิ้นเล็ก ๆ มาเลี้ยงบนวุ้นอาหารในภาชนะปลอดเชื้อ จนได้ต้นเล็ก ๆ จำนวนมาก (ต้นอ่อน) ต้นที่เป็นแหล่งพันธุ์จะอยู่ที่แล็บ ไม่ได้อยู่ที่ฟาร์มของคุณ ต้นอ่อนมาจากภาชนะปิดที่ชื้นมาก จึงต้องค่อย ๆ ปรับให้ชินกับอากาศในห้องก่อนนำไปไว้ใต้แสงจัด
| เลี้ยงต้นแม่พันธุ์ | ต้นอ่อนจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ | |
|---|---|---|
| พื้นที่และไฟฟ้า | ใช้ 1 ห้องที่เปิดไฟวันละ 18–24 ชั่วโมง และต้องทำความเย็นด้วย | ไม่มีต้นแหล่งพันธุ์อยู่ในฟาร์มของคุณ |
| แรงงาน | ดูแลต้นแม่พันธุ์และตัดกิ่งปักชำ | ปรับต้นอ่อนให้ชินกับอากาศในห้องหลังได้รับของ |
| แมลงและไวรอยด์ | สะสมได้เมื่อเวลาผ่านไป และติดไปกับทุกกิ่งที่ตัด | เริ่มจากต้นพันธุ์สะอาดที่ผ่านการตรวจได้ หากแล็บตรวจจริงและแสดงผลให้คุณดู |
| การควบคุมจังหวะเวลา | ตัดกิ่งได้ทุกเมื่อที่ต้องการ | ขึ้นกับตารางงานและระยะเวลารอของแล็บ |
| พันธุกรรมของคุณ | เก็บไว้ที่ฟาร์มของคุณ | แล็บต้องเก็บสายพันธุ์ของคุณไว้ ให้ถามว่าแล็บติดป้ายและแยกแต่ละสายพันธุ์อย่างไร |
| ต้นทุน | ค่าไฟ ค่าแรง ค่าปุ๋ย | ราคาต่อต้นอ่อน ให้ขอใบเสนอราคาเป็นลายลักษณ์อักษรจากแล็บ |
คุณจะได้อะไร: ไม่ต้องมีห้องต้นแม่พันธุ์ และมีโอกาสเริ่มทุกรอบจากต้นพันธุ์ที่สะอาด
ใช้ในไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างไร: ผู้แปลยังยืนยันไม่ได้ว่ามีห้องแล็บในประเทศไทยที่ขายต้นอ่อนกัญชาจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อให้ฟาร์มที่มีใบอนุญาต ก่อนวางแผนโดยพึ่งแล็บใด ให้ขอดูใบอนุญาตและถามระยะเวลารอจากผู้ขายทุกราย ถ้าไม่มีผู้ขาย ให้เลี้ยงต้นแม่พันธุ์ไว้ในเต็นท์เล็กแทน ดูแลด้วยสุขอนามัยที่เข้มงวด และส่งตัวอย่างจากต้นแม่พันธุ์ไปตรวจ HLVd ผู้แปลยังยืนยันไม่ได้ว่ามีห้องแล็บในไทยที่ตรวจ HLVd ในกัญชา จึงควรถามแล็บที่คุณใช้ว่ามีบริการตรวจนี้หรือไม่
เริ่มจากตรงไหน: สั่งต้นอ่อนล็อตเล็ก ๆ 1 ล็อต แล้วปลูกเทียบกับล็อตจากแหล่งที่คุณใช้อยู่ ขอผลตรวจ HLVd และหลักฐานยืนยันสายพันธุ์จากแล็บก่อนจ่ายเงิน วิธีนี้ทำให้คุณรู้ว่าต้นอ่อนออกราก ปรับตัว และออกดอกได้ดีเท่าต้นที่ใช้อยู่หรือไม่
5. สภาพในไทย: อากาศร้อน ไฟดับ และฤดูฝน
หมายเหตุผู้แปล: สภาพในท้องถิ่น 3 ข้อต่อไปนี้มีผลต่อการตัดสินใจ
- อากาศร้อน: เมื่ออากาศร้อน 30–35 °C ห้องต้นแม่พันธุ์ต้องเปิดแอร์เกือบทั้งวัน การยกเลิกห้องนี้ในไทยจึงประหยัดไฟได้มากกว่าในประเทศที่อากาศเย็น
- ไฟดับ: ถ้าแอร์หยุดทำงานในวันที่อากาศร้อน ต้นแม่พันธุ์อาจเครียดหนักหรือตาย และคุณจะเสียแหล่งพันธุกรรมไป ถ้าไม่มีห้องต้นแม่พันธุ์ ไฟดับจะกระทบแค่ต้นที่กำลังออกดอก แต่พันธุกรรมของคุณจะต้องพึ่งผู้ขายภายนอก ไม่ว่าแบบไหนก็ต้องมีสำรองไว้ เช่น เมล็ดที่เก็บรักษาไว้ หรือเลี้ยงต้นของแต่ละสายพันธุ์ไว้สองสามต้นที่สถานที่อีกแห่งหนึ่ง
- ฤดูฝน: ความชื้นสูงเอื้อต่อเชื้อรา เช่น โบไทรทิส (โรคเน่าช่อดอก) ต้นที่ส่งมาจากฟาร์มอื่นในช่วงฤดูฝนต้องตรวจหาราเพิ่มเติมก่อนเข้าห้องทำดอก
สิ่งที่ควรทำ: เขียนแผน 1 หน้าว่า ถ้าไฟดับ 1 วัน พันธุกรรมของคุณเก็บไว้ที่ไหน และสำรองไว้ที่ไหน แผนนี้ช่วยไม่ให้คุณเสียสายพันธุ์ไปเพราะเหตุขัดข้องเพียงครั้งเดียว
6. สรุป และวิธีทดสอบในฟาร์มของคุณ
โพสต์ต้นฉบับสรุปว่า การยกเลิกห้องต้นแม่พันธุ์และห้องอนุบาลช่วยประหยัดเงิน และเพิ่มทั้งผลผลิตและกำไร แต่ไม่ได้ให้ตัวเลขใด ๆ ไว้ ให้ทดสอบการเปลี่ยนแปลงนี้ในฟาร์มของคุณเองก่อนเปลี่ยนทุกห้อง
สิ่งที่ควรทำ: ใน 1 รอบการปลูก ให้ห้องทำดอก 1 ห้องใช้ต้นจากแหล่งใหม่ และให้ห้องที่เหลือทำแบบเดิม ทั้งสองแบบให้บันทึก:
- จำนวนกรัมที่เก็บเกี่ยวได้ต่อตารางเมตร
- จำนวนวันที่แต่ละห้องไม่ได้ทำดอก
- ต้นทุนต้นอ่อน ค่าไฟ ชั่วโมงทำงานของพนักงาน และค่าปุ๋ย
- ศัตรูพืชหรือโรคที่พบทุกครั้ง และพบเมื่อไร
เปรียบเทียบทั้งสองแบบหลังเก็บเกี่ยว ตัวเลขเหล่านี้จะบอกว่าผังห้องแบบใหม่ทำเงินได้มากกว่าจริงหรือไม่ในสภาพของฟาร์มคุณเอง ถ้าคุณทดลองแล้ว โพสต์ตัวเลขไว้ใต้หัวข้อนี้ หรือจดบันทึกไว้ในบันทึกการปลูก ผู้ปลูกคนอื่นจะได้นำผลของตัวเองมาเทียบกับของคุณ