Bài này dành cho các farm có giấy phép và những người trồng tại nhà quy mô lớn đang tính cách chia khu trồng. Bài bàn về một cách bố trí: bỏ các phòng giữ cây mẹ, cây con và cây đang sinh trưởng, rồi dùng mọi phòng để cho ra hoa. Bài gốc liệt kê các lợi ích. Phần ghi chú của người dịch bổ sung hai điều bài gốc chưa nói. Thứ nhất là cây con sẽ lấy từ đâu. Thứ hai là cách làm này áp dụng ở Thái Lan và Đông Nam Á ra sao.
1. Tóm tắt ý tưởng
Ở farm cần sa, lợi nhuận phụ thuộc vào phần diện tích sàn đang cho hoa ở mỗi thời điểm. Nhiều farm chia khu trồng thành bốn loại phòng.
- Phòng cây mẹ: giữ cây mẹ. Đây là những cây chỉ dùng để lấy cành giâm, không bao giờ cho ra hoa.
- Phòng cây con: giữ cành giâm đã ra rễ (clone) hoặc cây con từ hạt trong lúc chúng bén rễ.
- Phòng sinh trưởng: nuôi cây non dưới chế độ chiếu sáng nhiều giờ mỗi ngày cho tới khi cây đủ lớn để ra hoa. Bạn có thể đọc thêm về giai đoạn sinh trưởng trên diễn đàn.
- Phòng ra hoa: phòng duy nhất cho thu hoạch.
Bài gốc đề xuất bỏ phòng cây mẹ, phòng cây con và phòng sinh trưởng. Toàn bộ diện tích đó chuyển thành phòng ra hoa. Theo bài gốc, cách này giảm chi phí vận hành và cho sản lượng hoa cao nhất có thể.
Việc cần làm: ghi lại diện tích sàn (m²) của từng loại phòng trong farm. Con số này cho bạn biết có thể có thêm bao nhiêu diện tích ra hoa, trước khi thay đổi bất cứ thứ gì.
2. Bạn được gì
2.1 Thêm diện tích ra hoa, thêm cây mỗi vụ
Khi không còn phòng cây mẹ và phòng cây con, toàn bộ diện tích có thể dùng cho cây đang ra hoa. Vì vậy mỗi vụ trồng được nhiều cây hơn. Phần sàn trước đây dành cho cây mẹ và cây con nay thành tán cây ra hoa. Tán (canopy) là lớp lá và bông nằm ngay dưới đèn. Mỗi vụ có nhiều tán ra hoa hơn thì mỗi vụ thu được nhiều hơn.
Ghi chú của người dịch: bạn chỉ có lợi ích này nếu cây non ở rất ít hoặc không ở trong phòng ra hoa. Giả sử bạn giâm cành hoặc ươm cây con ngay trong phòng ra hoa, dưới chế độ chiếu sáng nhiều giờ. Trong những tuần đó, phòng ấy không ra hoa. Thời gian không ra hoa chỉ chuyển sang phòng khác chứ không mất đi. Mục 3 trình bày các cách farm xử lý chuyện này.
Việc cần làm: với mỗi phòng ra hoa, đếm xem năm vừa qua phòng đó thực sự ra hoa bao nhiêu tuần. Con số này giúp bạn kiểm tra việc bỏ các phòng kia có thật sự thêm được tuần ra hoa hay không.
2.2 Giảm chi phí vận hành
- Điện: phòng cây mẹ cần chiếu sáng 18–24 giờ mỗi ngày. Bỏ phòng này tiết kiệm được rất nhiều điện.
- Nhân công: bạn không cần người chăm cây mẹ hay cắt cành giâm. Giâm cành (cloning) là cắt một nhánh rồi cho ra rễ để có bản sao y hệt cây gốc.
- Phân bón: bạn không còn tốn tiền bón cho cây mẹ và cây con.
Ghi chú của người dịch: ở Thái Lan, nhiệt độ ngoài trời 30–35 °C là chuyện bình thường. Vì vậy phòng cây mẹ cần cả đèn lẫn điều hoà trong phần lớn thời gian trong ngày. Khoản tiết kiệm điện gồm cả tiền làm mát lẫn tiền chiếu sáng. Tuy vậy, nếu bạn mua cây con thì một phần khoản tiết kiệm sẽ thành tiền trả cho bên bán.
Việc cần làm: trong một tháng, ghi lại lượng điện, số giờ công và lượng phân bón mà phòng cây mẹ và phòng cây con dùng. Nếu các phòng dùng chung đồng hồ điện, hãy lắp đồng hồ riêng cho mạch điện của phòng. Khi đó bạn có con số thật bằng baht để so với chi phí mua cây.
2.3 Giảm rủi ro sâu bệnh
Phòng cây mẹ thường là nơi sâu hại và nấm sinh sôi. Hay gặp nhất là nhện đỏ, nhện trắng (broad mite), rệp và bệnh nấm. Cây mẹ ở trong phòng lâu, nên sâu hại có đủ thời gian để tăng số lượng. Mỗi cành giâm lấy từ cây mẹ bị nhiễm sẽ mang sâu hại đi tiếp.
Bỏ phòng cây mẹ làm giảm nguy cơ sâu bệnh lan vào phòng ra hoa. Vệ sinh chung của farm cũng tốt hơn. Nhờ vậy, bạn cần ít thuốc trừ sâu và hoá chất khác hơn.
Ghi chú của người dịch: lợi ích này chỉ đúng khi cây mới nhập về sạch bệnh. Clone mua từ farm khác ở Thái Lan có thể mang nhện. Chúng cũng có thể mang HLVd (hop latent viroid, một loại viroid tiềm ẩn). HLVd là tác nhân gây bệnh rất nhỏ. Ở cây non nó thường không có triệu chứng, nhưng có thể làm cây còi và giảm sản lượng. Clone mua về cũng có thể sai giống so với giống bạn đặt.
Ghi chú của người dịch: khi không có phòng cây mẹ, sâu hại trên cây mua về sẽ vào thẳng phòng ra hoa. Khi buộc phải phun, chỉ dùng sản phẩm đã đăng ký với Cục Nông nghiệp Thái Lan (กรมวิชาการเกษตร) và dùng đúng như nhãn ghi. Xem chi tiết ở topic những gì bạn được phép phun theo luật.
Việc cần làm: lập một khu cách ly nhỏ, tách riêng, và giữ mỗi lô cây mới ở đó vài ngày. Soi mặt dưới lá bằng kính lúp cầm tay trước khi đưa cây vào phòng ra hoa. Cách này giúp bạn phát hiện sâu hại trước khi chúng lan sang cây đang trồng. Bài hướng dẫn về quản lý dịch hại tổng hợp giải thích cách lên kế hoạch cho các lần kiểm tra này.
3. Không có phòng cây mẹ thì lấy cây con từ đâu
Ghi chú của người dịch: bài gốc không giải thích phần này. Toàn bộ nội dung mục 3, 4 và 5 do người dịch bổ sung. Không có phòng cây mẹ, bạn vẫn cần cây con cho mỗi vụ. Các farm thường dùng bốn cách chính.
Cách 1: mua clone đã ra rễ từ farm khác. Bạn không cần phòng cây mẹ, cũng không cần phòng cây con. Rủi ro là những điều đã nêu ở mục 2.3: sâu hại, HLVd và sai giống. Ngoài ra còn rủi ro về nguồn cung. Nếu bên bán giao trễ hoặc hết hàng, phòng ra hoa của bạn bỏ trống và không làm ra tiền. Trước khi mua hoặc bán cây sống, hãy hỏi Cục Y học cổ truyền và Y học thay thế Thái Lan (DTAM) hai điều. Giấy phép của bạn có cho phép việc này không, và mỗi farm phải lưu những hồ sơ gì.
Cách 2: trồng từ hạt. Trồng từ hạt không cần cây mẹ. Tuy vậy, các cây trong cùng một gói hạt có thể khác nhau về chiều cao, thời gian ra hoa và chất lượng. Sự khác biệt này được giải thích trong topic săn kiểu hình (phenotype hunting). Giống quang kỳ (photoperiod) chỉ ra hoa khi số giờ chiếu sáng giảm xuống. Cây con loại này vẫn cần vài tuần chiếu sáng nhiều giờ, nên giai đoạn sinh trưởng chỉ chuyển sang phòng ra hoa. Giống tự ra hoa (autoflower) tự ra hoa bất kể số giờ chiếu sáng, nên trồng được trong phòng ra hoa ngay từ đầu. Bài hướng dẫn các loại hạt giống so sánh hạt thường, hạt cái (feminised) và hạt autoflower. Trước khi mua, hãy đọc những gì hợp pháp khi mua hạt giống ở Thái Lan.
Cách 3: cây con nuôi cấy mô từ phòng thí nghiệm. Mục 4 so sánh cách này với việc giữ cây mẹ.
Cách 4: kết hợp. Một số farm giữ vài cây mẹ trong một lều trồng nhỏ. Cây non thì cho sinh trưởng một thời gian ngắn ngay trong phòng ra hoa. Trồng nhiều cây nhỏ với giai đoạn sinh trưởng ngắn, như phương pháp sea of green, giúp thời gian này ngắn lại. Topic lịch thu hoạch liên tục với hai phòng hướng dẫn cách tính thời gian.
Việc cần làm: ghi ra nguồn cây cho ba lô tiếp theo, và chọn một nguồn dự phòng cho mỗi lô. Nhờ vậy phòng ra hoa không phải bỏ trống trong lúc chờ cây.
4. So sánh cây con nuôi cấy mô với việc giữ cây mẹ
Ghi chú của người dịch: nuôi cấy mô là một kỹ thuật làm trong phòng thí nghiệm. Người ta nuôi một mẩu mô cây nhỏ thành nhiều cây con (cây cấy mô) trên lớp thạch dinh dưỡng, trong hộp vô trùng. Cây nguồn do phòng thí nghiệm giữ, không phải farm của bạn. Cây cấy mô được giao tới từ hộp kín có độ ẩm rất cao. Vì vậy chúng cần làm quen dần với không khí trong phòng rồi mới đặt được dưới ánh sáng mạnh.
| Giữ cây mẹ | Cây con nuôi cấy mô | |
|---|---|---|
| Diện tích và điện | Một phòng chiếu sáng 18–24 giờ/ngày, cộng thêm làm mát | Farm của bạn không phải giữ cây nguồn |
| Nhân công | Chăm cây mẹ và cắt cành giâm | Cho cây cấy mô làm quen với không khí trong phòng sau khi nhận |
| Sâu hại và viroid | Có thể tích tụ dần và truyền sang mọi cành giâm | Có thể bắt đầu từ nguồn sạch đã xét nghiệm, nếu phòng thí nghiệm có xét nghiệm và cho bạn xem kết quả |
| Chủ động thời gian | Bạn cắt cành giâm khi cần | Tuỳ lịch của phòng thí nghiệm và thời gian chờ giao hàng |
| Nguồn gen của bạn | Giữ tại farm | Phòng thí nghiệm phải giữ giống của bạn; hãy hỏi họ dán nhãn và giữ riêng từng giống thế nào |
| Chi phí | Điện, nhân công, phân bón | Giá mỗi cây; đề nghị phòng thí nghiệm báo giá bằng văn bản |
Bạn được gì: không cần phòng cây mẹ, và có cơ hội bắt đầu mỗi vụ từ nguồn cây sạch.
Áp dụng ở Thái Lan và Đông Nam Á thế nào: người dịch chưa xác nhận được phòng thí nghiệm nào ở Thái Lan bán cây cần sa nuôi cấy mô cho farm có giấy phép. Trước khi lên kế hoạch dựa vào nguồn này, hãy hỏi bên cung cấp về giấy phép và thời gian chờ giao hàng. Nếu không có bên nào cung cấp, hãy giữ một lều cây mẹ nhỏ thay thế. Giữ vệ sinh lều thật nghiêm ngặt và đem cây mẹ đi xét nghiệm HLVd. Người dịch cũng chưa xác nhận được phòng thí nghiệm nào ở Thái Lan xét nghiệm HLVd trên cần sa. Vì vậy hãy hỏi phòng thí nghiệm bạn đang dùng xem họ có làm xét nghiệm này không.
Bắt đầu từ đâu: đặt một lô nhỏ cây cấy mô và trồng song song với một lô từ nguồn quen thuộc của bạn. Đề nghị phòng thí nghiệm gửi kết quả xét nghiệm HLVd và bằng chứng đúng giống trước khi trả tiền. Nhờ vậy bạn biết cây cấy mô có ra rễ, thích nghi và ra hoa tốt như cây bạn quen dùng hay không.
5. Điều kiện ở Thái: nắng nóng, mất điện và mùa mưa
Ghi chú của người dịch: ba điều kiện tại chỗ có thể làm thay đổi quyết định của bạn.
- Nắng nóng: ở 30–35 °C, phòng cây mẹ phải bật điều hoà gần như cả ngày. Vì vậy ở Thái, bỏ phòng này tiết kiệm điện nhiều hơn so với ở vùng khí hậu mát.
- Mất điện: nếu điều hoà ngừng chạy vào ngày nóng, cây mẹ có thể bị sốc nặng hoặc chết, và bạn mất nguồn gen. Không có phòng cây mẹ thì mất điện chỉ ảnh hưởng tới cây đang ra hoa. Nhưng khi đó nguồn gen của bạn lại phụ thuộc vào bên cung cấp bên ngoài. Dù chọn cách nào, hãy giữ nguồn dự phòng: hạt giống cất trữ, hoặc vài cây của mỗi giống ở một địa điểm thứ hai.
- Mùa mưa: độ ẩm cao tạo điều kiện cho các loại nấm như botrytis (nấm gây thối bông). Cây nhận từ farm khác trong những tháng mưa cần được kiểm tra nấm mốc kỹ hơn trước khi vào phòng ra hoa.
Việc cần làm: viết một bản kế hoạch dài một trang. Ghi rõ nguồn gen được giữ ở đâu, và nguồn dự phòng ở đâu nếu mất điện một ngày. Bản kế hoạch này giúp bạn không mất một giống chỉ vì một lần hỏng hóc.
6. Kết luận và cách thử trên farm của bạn
Bài gốc kết luận rằng bỏ phòng cây mẹ và phòng cây con giúp tiết kiệm chi phí, đồng thời tăng sản lượng và lợi nhuận. Tuy vậy, bài gốc không đưa ra số liệu nào. Hãy thử thay đổi này trên farm của bạn trước khi chuyển đổi toàn bộ các phòng.
Việc cần làm: trong một vụ, cho một phòng ra hoa dùng cây từ nguồn mới, các phòng còn lại giữ nguyên như cũ. Ở cả hai bên, ghi lại:
- số gram thu hoạch trên mỗi mét vuông
- số ngày mỗi phòng không ra hoa
- chi phí cây con, điện, giờ công và phân bón
- mọi loại sâu bệnh phát hiện được, và thời điểm phát hiện
Sau khi thu hoạch, hãy so sánh hai bên. Các con số này cho bạn biết cách bố trí mới có thật sự lời hơn trong điều kiện của bạn hay không. Nếu bạn làm thử, hãy đăng số liệu ngay dưới topic này hoặc ghi nhật ký trong mục Grow Diaries. Như vậy những người trồng khác có thể so sánh kết quả của họ với bạn.