Với người dễ bị lo âu, cần sa nhiều THC rất hay gây lo âu, hoang tưởng và cơn hoảng loạn. Ở người từng bị loạn thần, hoặc có người thân từng bị, cần sa gắn với triệu chứng loạn thần đến sớm hơn và nặng hơn. CBD có thể làm tăng nồng độ trong máu của một số thuốc chống lo âu thông dụng. Ở Thái Lan, hoa cần sa là thảo dược kiểm soát và chỉ được cấp khi có đơn PT 33. Phần này nói về các rủi ro, cách cần sa đi cùng điều trị lo âu chuẩn, quy định ở Thái và những việc bệnh nhân cùng bác sĩ có thể làm.
Phần 1 rút ra ba kết luận chính. THC liều thấp làm giảm lo âu, còn liều cao lại làm tăng lo âu. Ngưỡng đảo chiều này khác nhau ở mỗi người. CBD (cannabidiol, một hoạt chất không gây phê) có ích trong các nghiên cứu ngắn hạn về chứng lo âu xã hội. Nhưng CBD không có tác dụng trong một thử nghiệm về liệu pháp phơi nhiễm, tức cho người bệnh đối diện dần với tình huống gây sợ. Với rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), thử nghiệm chính về cần sa hút cho thấy nó không hơn giả dược, tức sản phẩm giả không có hoạt chất.
Đây là Phần 2. Phần 1: Cần sa, lo âu và PTSD: liều THC, các thử nghiệm CBD và bằng chứng cho thấy gì (Phần 1/2)
Rủi ro và tác dụng phụ
Lo âu nặng hơn và cơn hoảng loạn
Ở người dễ bị lo âu, cần sa nhiều THC với liều đủ cao gần như chắc chắn gây lo âu và hoang tưởng. Hoang tưởng ở đây là cảm giác bị theo dõi hoặc bị đe doạ dù không có lý do. Đây là tác dụng có thể đoán trước, không phải tác dụng phụ hiếm gặp.
Khoa cấp cứu ở các bệnh viện thường xuyên nhận ca hoảng loạn do cần sa. Nhiều ca liên quan tới sản phẩm hàm lượng cao và edible, tức đồ ăn hoặc đồ uống có chứa cần sa. Edible ngấm chậm hơn nhiều so với cần sa hút. Lúc đầu người dùng không thấy gì nên dùng thêm, rồi vô tình bị quá liều nặng.
Nếu bạn có bệnh lý liên quan tới lo âu, bắt đầu dùng sản phẩm nhiều THC có nguy cơ thật sự làm bệnh nặng hơn. Nếu edible có vẻ chưa có tác dụng, đừng dùng liều thứ hai. Bài hướng dẫn về ngộ độc THC trên diễn đàn có nói cách nào giúp được và khi nào cần tới bệnh viện.
Ghi chú của người dịch: Ở Thái Lan, hãy gọi số cấp cứu y tế 1669 nếu cơn hoảng loạn không dịu đi. Cũng gọi số này nếu người đó có vẻ lú lẫn hoặc không còn nhận biết đúng thực tế.
Nguy cơ loạn thần
Loạn thần là tình trạng mất kết nối với thực tế, ví dụ nghe thấy tiếng nói hoặc tin chắc vào điều sai. Có người từng bị loạn thần hoặc rối loạn phổ tâm thần phân liệt, hoặc có người thân từng bị. Ở những người này, dùng cần sa gắn với triệu chứng loạn thần đến sớm hơn và nặng hơn. Nguy cơ cao nhất với sản phẩm THC hàm lượng cao.
Marconi và cộng sự (2016, Schizophrenia Bulletin) đã làm một phân tích gộp (meta-analysis), tức gộp số liệu từ nhiều nghiên cứu thành một kết quả chung. Nhóm tìm thấy quan hệ liều – đáp ứng: dùng càng thường xuyên và sản phẩm càng mạnh thì nguy cơ loạn thần càng cao. Mức độ bằng chứng: phân tích gộp các nghiên cứu trên cộng đồng.
Vì vậy, người có bệnh lý tâm thần cần được bác sĩ kiểm tra nguy cơ loạn thần trước khi bắt đầu dùng cần sa. Hãy báo bác sĩ nếu bạn hoặc người thân gần từng bị loạn thần hay tâm thần phân liệt. Thông tin này giúp bác sĩ biết có nên gạt cần sa khỏi các lựa chọn cho bạn hay không.
Cần sa gây lo âu, hay lo âu khiến người ta dùng cần sa?
Rối loạn lo âu gặp nhiều hơn ở người dùng cần sa, nhất là người dùng nhiều và lâu năm. Có ba cách giải thích khác nhau:
- Cần sa gây lo âu: Dùng THC liều cao thường xuyên làm thay đổi hệ endocannabinoid, tức mạng lưới truyền tín hiệu giống cần sa có sẵn trong cơ thể. Thay đổi này làm lo âu tăng lên vào khoảng thời gian giữa các lần dùng. Người đó lại dùng để thấy dễ chịu, và vòng lặp này che mất việc lo âu đang nặng dần.
- Lo âu khiến người ta dùng cần sa: Người bị rối loạn lo âu dùng cần sa để tự chữa.
- Cùng một cơ địa dễ tổn thương: Có những yếu tố chung khiến một người dễ mắc cả hai. Trong đó có gen và cơ chế phản ứng với căng thẳng hoạt động không bình thường.
Mammen và cộng sự (2018, Journal of Clinical Psychiatry) đã viết một tổng quan hệ thống (systematic review), tức tìm và chọn nghiên cứu theo một phương pháp cố định. Tổng quan này chỉ gồm nghiên cứu tiến cứu, tức theo dõi người tham gia về sau theo thời gian. Mọi người tham gia đều là người lớn đã có sẵn rối loạn lo âu hoặc rối loạn khí sắc.
Tổng quan gồm 12 nghiên cứu với 11.959 người tham gia. Ở 11 trên 12 nghiên cứu, việc có dùng cần sa trong thời gian gần đây gắn với triệu chứng nặng hơn về sau. Tổng quan này cho thấy các rối loạn sẵn có diễn tiến ra sao. Nó không chứng minh cần sa gây ra ca lo âu mới.
Nhóm nghiên cứu nêu ba hạn chế. Thứ nhất, các nghiên cứu chỉ quan sát người tham gia. Thứ hai, nhóm được nghiên cứu không hoàn toàn đại diện cho mọi người bệnh. Thứ ba, cần sa họ dùng đến từ nguồn không được quản lý. Mức độ bằng chứng: tổng quan hệ thống các nghiên cứu quan sát.
Trên thực tế, rối loạn lo âu và rối loạn sử dụng cần sa thường đi cùng nhau, và mối liên hệ có lẽ đi theo cả hai chiều. Chữa một bệnh mà không đánh giá bệnh kia sẽ cho kết quả kém hơn. Nếu lo âu của bạn nặng hơn trong vài giờ hoặc vài ngày giữa các lần dùng, hãy báo bác sĩ. Đề nghị bác sĩ đánh giá cả hai bệnh.
So sánh THC và CBD
| Câu hỏi | THC liều cao | THC liều thấp | CBD |
|---|---|---|---|
| Lo âu ngắn hạn | Tăng nguy cơ | Làm dịu nhẹ | Giảm lo âu trong các nghiên cứu dùng bài kiểm tra nói trước đám đông |
| Tác dụng giống loạn thần | Có | Hiếm | Chưa ghi nhận |
| Nguy cơ lệ thuộc | Có | Thấp hơn | Thấp đến rất thấp |
| Dữ liệu về PTSD và ác mộng | Thử nghiệm cần sa hút: không hơn giả dược (Bonn-Miller 2021) | Nabilone, một thuốc tổng hợp giống THC: thử nghiệm bắt chéo nhỏ (mỗi người lần lượt dùng cả thuốc thật và giả dược) cho thấy giảm ác mộng (Jetly 2015) | Nhóm dùng loại nhiều CBD: không hơn giả dược (Bonn-Miller 2021) |
| Bằng chứng từ thử nghiệm có đối chứng cho lo âu | Hạn chế; dữ liệu chính là về rủi ro | Rất hạn chế | Thử nghiệm nhỏ; kết quả trái chiều (có nghiên cứu thấy lợi ích, có nghiên cứu không thấy tác dụng) |
| Loại bằng chứng | Nghiên cứu quan sát và nghiên cứu về cách chất này tác động trong cơ thể | Thí nghiệm trong phòng thí nghiệm | Thử nghiệm nhỏ và nghiên cứu nhãn mở (không có nhóm so sánh) |
Với chứng lo âu, sản phẩm nhiều CBD, ít THC có cán cân lợi ích – rủi ro tốt hơn so với sản phẩm nhiều THC. Nhưng ngay cả với CBD, bằng chứng vẫn chưa đủ mạnh để các hướng dẫn điều trị khuyên dùng. Điều này đúng cả khi dùng làm cách chữa đầu tiên, lẫn khi dùng thêm bên cạnh cách chữa lo âu khác.
Nếu bác sĩ đề xuất một sản phẩm cần sa để chữa lo âu, hãy hỏi hàm lượng THC và CBD của sản phẩm đó. Hỏi thêm xem loại chủ yếu là CBD, ít THC có hợp với bạn không.
Dùng cần sa song song với điều trị lo âu chuẩn
Có hai mối lo riêng biệt, và không nên lẫn lộn hai chuyện này.
1. Trị liệu tâm lý. CBT (liệu pháp nhận thức – hành vi) dựa trên phơi nhiễm có tác dụng nhờ cơ chế dập tắt nỗi sợ: não học được rằng tình huống mình sợ thật ra an toàn. Về lý thuyết, dùng cần sa trong thời gian trị liệu có thể làm thay đổi cách não lưu ký ức mới. Khi đó, lợi ích của trị liệu có thể không giữ được lâu. Chưa có thử nghiệm lâm sàng nào kiểm chứng điều này. Từng có hy vọng CBD sẽ giúp liệu pháp phơi nhiễm hiệu quả hơn, nhưng Kwee và cộng sự (2022) thấy không phải vậy.
2. Thuốc. CBD làm chậm một số enzyme ở gan, trong đó có CYP2C19. Enzyme này giúp phân giải một số thuốc SSRI, một nhóm thuốc chống trầm cảm thông dụng cũng được dùng chữa lo âu. Vì vậy, CBD có thể làm tăng nồng độ SSRI trong máu và làm tác dụng phụ của thuốc mạnh hơn. Mối lo này không liên quan gì tới cơ chế dập tắt nỗi sợ. Danh sách tương tác thuốc trên diễn đàn có thông tin chi tiết.
Bác sĩ có bệnh nhân lo âu đang dùng cần sa nên hỏi bốn điều. Đó là tần suất dùng, loại sản phẩm, liều lượng, và giờ dùng so với các cơn lo âu và giờ uống thuốc. Bác sĩ cũng nên giải thích rõ bằng chứng cho thấy gì và chưa cho thấy gì.
Bạn nên tự ghi sẵn bốn thông tin này ra giấy và mang theo khi đi khám. Nhờ đó, bác sĩ phát hiện được tương tác thuốc. Bác sĩ cũng thấy được bạn dùng cần sa trước hay sau các cơn lo âu.
Quy định tại Thái Lan
- Hoa là thảo dược kiểm soát. Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về thảo dược kiểm soát (cần sa) B.E. 2568 được ban hành theo Luật Bảo vệ Y học cổ truyền Thái Lan B.E. 2542. Thông báo có hiệu lực từ ngày 26/6/2025.
- Chỉ theo đơn. Hoa chỉ được cấp khi có đơn PT 33 (ภ.ท.33) do người hành nghề được cấp phép kê. Mỗi đơn dùng cho tối đa 30 ngày.
- Không bán online, không quảng cáo. Không được quảng cáo hoa trên mọi kênh, cũng không được bán hoa trên mạng.
- Thay đổi năm 2026. Hai Quy định cấp Bộ B.E. 2569 đã siết việc cấp phép. Quy định về chiết xuất cần sa hoặc gai dầu có hiệu lực từ 26/4/2026. Theo quy định này, chiết xuất có trên 0,2% THC chỉ được cấp phép cho ba nhóm. Đó là pháp nhân Thái không bị coi là “nước ngoài” theo Luật Kinh doanh của người nước ngoài B.E. 2542, cơ quan nhà nước và Hội Chữ thập đỏ Thái Lan. Quy định về thảo dược kiểm soát (số 2) có hiệu lực từ 30/4/2026 và siết tiêu chí cấp phép với hoa cần sa.
- Luật Kiểm soát cần sa chưa có hiệu lực. Dự thảo luật vẫn chỉ là dự thảo. Nội các đã thông qua ngày 22/9/2026 và gửi lên Hạ viện.
- Hướng dẫn lâm sàng. Cục Dịch vụ Y tế (Bộ Y tế Công cộng) phát hành Hướng dẫn sử dụng cần sa trong y tế (ấn bản thứ 6, 2024). Tài liệu này coi sản phẩm cần sa là một lựa chọn khi cách chữa chuẩn không phù hợp. Tài liệu khuyên bắt đầu ở liều thấp và tăng từ từ. Nếu bạn bị lo âu hoặc PTSD, hãy hỏi người kê đơn xem ấn bản hiện hành áp dụng thế nào với chẩn đoán của bạn.
Nếu bạn ở Thái Lan và đang cân nhắc dùng cần sa cho rối loạn lo âu hoặc PTSD, hãy đi khám ở người hành nghề có giấy phép hoặc phòng khám PT 33. Kể cho họ nghe mọi tiền sử về sức khoẻ tâm thần và mọi loại thuốc bạn đang dùng.
Ghi chú của người dịch dành cho người trồng: Bạn bè hoặc khách có thể hỏi mua hoa “để chữa lo âu”. Bán thảo dược kiểm soát khi không có giấy phép là vi phạm Điều 46 Luật Bảo vệ Y học cổ truyền Thái Lan B.E. 2542. Theo Điều 78, mức phạt là tới 1 năm tù, phạt tiền tới 20.000 baht, hoặc cả hai. Quảng cáo hoa cũng bị cấm. Đừng đăng bài nói một giống nào đó chữa được lo âu hay PTSD. Bài quy định về quảng cáo và mua bán của diễn đàn có nói rõ bạn được đăng những gì. Ai hỏi thì hãy hướng họ tới phòng khám PT 33.
Các bước thực tế cho bệnh nhân dùng dưới sự giám sát y tế
-
Biết rằng liều có thể làm đảo chiều tác dụng. THC liều thấp có thể làm giảm lo âu, nhưng liều cao dễ làm lo âu nặng hơn. Ngưỡng đảo chiều khác nhau ở mỗi người và không đoán trước được. Biết điều này giúp bạn sớm nhận ra khi liều đã quá cao.
-
Để người kê đơn chọn sản phẩm. Khi chữa lo âu dưới sự giám sát y tế, sản phẩm nhiều CBD, ít THC có bằng chứng tốt hơn và rủi ro thấp hơn so với sản phẩm nhiều THC. Người điều trị nên là người chọn, dựa trên chẩn đoán và các thuốc bạn đang dùng.
-
Bắt đầu thấp, tăng từ từ. Bắt đầu bằng liều thấp nhất hiện có giúp giảm khả năng THC gây lo âu. Với CBD, chưa ai biết chắc liều nào làm giảm được lo âu. Liều đó cũng có thể khác nhau giữa dùng một lần và dùng hằng ngày (xem hướng dẫn liều dùng).
-
Tránh sản phẩm THC hàm lượng cao. Sản phẩm càng mạnh thì nguy cơ loạn thần càng cao (Marconi 2016), và THC liều cao là thứ làm lo âu tăng lên. Chưa có mức phần trăm THC nào được chứng minh là ngưỡng an toàn. Nếu bạn dễ bị lo âu, cứ mặc định chọn sản phẩm ít THC.
-
Kiểm tra nguy cơ loạn thần trước. Người từng bị loạn thần, hoặc có tiền sử gia đình rõ rệt về loạn thần, nên tránh cần sa, nhất là sản phẩm nhiều THC. Việc kiểm tra này phải làm trước khi bắt đầu dùng cần sa cho bất kỳ bệnh lý tâm thần nào.
-
PTSD: giữ các cách chữa đã được chứng minh. Với PTSD, cần sa chỉ là lựa chọn bổ sung chưa được chứng minh. Nó không thay thế được các cách chữa hàng đầu đã có lợi ích rõ ràng. Đó là CBT tập trung vào sang chấn, EMDR, và thuốc SSRI hoặc SNRI. EMDR (giải mẫn cảm và tái xử lý bằng chuyển động mắt) là liệu pháp trong đó bạn nhớ lại sang chấn và đưa mắt theo hướng dẫn của người trị liệu. SNRI là một nhóm thuốc chống trầm cảm thông dụng khác.
-
Để ý dấu hiệu lệ thuộc. Ở người bị lo âu, tự chữa bằng cần sa có thể dẫn tới lệ thuộc. Mỗi lần khám, bác sĩ nên xem lại bốn điều. Đó là tần suất bạn dùng, liều có cứ tăng dần không, việc dùng có ảnh hưởng tới công việc hay gia đình không, và bạn có triệu chứng cai khi ngừng không.
Ghi chú của người dịch: Ở Thái Lan, bạn có thể gọi đường dây nóng 1323 của Cục Sức khoẻ Tâm thần để được hỗ trợ. Hãy gọi khi lo âu, hoảng loạn hoặc việc dùng cần sa đang vượt khỏi tầm kiểm soát.
Kết luận
Hệ endocannabinoid có vai trò trong nỗi sợ, trong quá trình não “quên” nỗi sợ và trong phản ứng với căng thẳng. Đó là lý do hợp lý để nghiên cứu cannabinoid trong lo âu và PTSD. Tuy vậy, kết quả chụp não ở người bị PTSD phức tạp hơn thế. Các ảnh chụp ghi nhận nhiều thụ thể CB1 (điểm gắn chính của THC trên tế bào não) hơn, đi kèm mức anandamide thấp. Anandamide là chất giống cần sa do cơ thể tự tạo ra. Kết quả này cho thấy hệ tín hiệu đã thay đổi, chứ không phải thiếu hụt đơn giản để một thuốc giống THC bù vào.
Các thử nghiệm lâm sàng chưa xác nhận được giả thuyết này. Với CBD trong chứng lo âu, kết quả tốt chỉ là ngắn hạn và chủ yếu ở chứng lo âu xã hội. Các nghiên cứu về lo âu khó chữa không có nhóm so sánh. Thử nghiệm dùng thêm CBD cùng liệu pháp phơi nhiễm cũng không thấy tác dụng. Với PTSD, bằng chứng có đối chứng chỉ có ở thuốc tổng hợp nabilone cho chứng ác mộng, trên các nhóm nhỏ. Thử nghiệm then chốt có đối chứng giả dược về cần sa hút không thấy cần sa hơn giả dược.
Bằng chứng này ủng hộ việc dùng thận trọng, tính riêng cho từng người và có giám sát y tế, ở một số bệnh nhân được chọn kỹ. Bằng chứng không ủng hộ việc khuyên dùng cần sa đại trà. Với một số bệnh nhân, nhất là người chịu THC kém, chữa chủ yếu bằng CBD dưới giám sát y tế có thể đem lại thêm chút lợi ích. Với người khác, cần sa sẽ làm triệu chứng nặng hơn. Tác hại này phụ thuộc vào liều, khác nhau ở mỗi người và có thể phòng tránh được.
Giới nghiên cứu vẫn cần các thử nghiệm mù đôi lớn hơn, tức cả người tham gia lẫn nhà nghiên cứu đều không biết ai dùng thuốc thật. Các thử nghiệm này nên làm trên nhóm bệnh nhân được xác định rõ và dùng sản phẩm chuẩn hoá. Kết quả nên được đo bằng các thang đánh giá tâm thần đã được kiểm chứng.
Nếu bạn đang sống chung với lo âu hoặc PTSD và cân nhắc dùng cần sa, hãy đặt lịch tư vấn với người hành nghề có giấy phép. Mang theo danh sách ghi sẵn các sản phẩm, liều dùng và thuốc đang uống. Nếu có câu hỏi về bài viết này, hãy đăng ngay bên dưới topic này.
Tài liệu tham khảo
- Bergamaschi MM et al. (2011). Cannabidiol reduces the anxiety induced by simulated public speaking in treatment-naïve social phobia patients. Neuropsychopharmacology, 36(6), 1219–1226.
- Berger M et al. (2022). Cannabidiol for treatment-resistant anxiety disorders in young people: an open-label trial. The Journal of Clinical Psychiatry, 83(5), 21m14130.
- Bonn-Miller MO et al. (2021). The short-term impact of 3 smoked cannabis preparations versus placebo on PTSD symptoms: a randomized cross-over clinical trial. PLoS One, 16(3), e0246990.
- Jetly R et al. (2015). The efficacy of nabilone, a synthetic cannabinoid, in the treatment of PTSD-associated nightmares: a preliminary randomized, double-blind, placebo-controlled cross-over design study. Psychoneuroendocrinology, 51, 585–588.
- Kwee CMB et al. (2022). Cannabidiol enhancement of exposure therapy in treatment refractory patients with social anxiety disorder and panic disorder with agoraphobia: a randomised controlled trial. European Neuropsychopharmacology, 59, 58–67.
- Mammen G et al. (2018). Association of cannabis with long-term clinical symptoms in anxiety and mood disorders: a systematic review of prospective studies. The Journal of Clinical Psychiatry, 79(4), 17r11839.
- Marconi A et al. (2016). Meta-analysis of the association between the level of cannabis use and risk of psychosis. Schizophrenia Bulletin, 42(5), 1262–1269.
- Masataka N. (2019). Anxiolytic effects of repeated cannabidiol treatment in teenagers with social anxiety disorders. Frontiers in Psychology, 10, 2466.
- Neumeister A et al. (2013). Elevated brain cannabinoid CB1 receptor availability in post-traumatic stress disorder: a positron emission tomography study. Molecular Psychiatry, 18(9), 1034–1040.
- Stoner SA. (2017). Effects of marijuana on mental health: Anxiety disorders. Alcohol & Drug Abuse Institute, University of Washington. Truy cập tại adai.uw.edu.
- Cục Dịch vụ Y tế, Bộ Y tế Công cộng Thái Lan. (2024). Hướng dẫn sử dụng cần sa trong y tế, ấn bản thứ 6.