Một vụ gai dầu (hemp) có thể bán theo ba hướng: sợi, hạt hoặc dịch chiết CBD. Mỗi hướng cần máy móc, giấy phép và người mua riêng, và phải có đủ trước khi xuống giống. Trong ba hướng, chiết xuất cần nhiều vốn nhất và giấy phép khắt khe nhất. Còn kiểm tra chất lượng và các quy định pháp lý thì hướng nào cũng phải tuân theo.
Phần này nói về chiết xuất và tinh chế CBD, kiểm soát chất lượng, quy định ở Thái Lan, Liên minh châu Âu (EU) và các nước Đông Nam Á còn lại, chứng từ thương mại, và các cơ hội cho doanh nghiệp gai dầu trong khu vực. Cuối bài có một danh sách kiểm tra ngắn.
Đây là Phần 2. Phần 1: https://asiannabis.com/t/1465
3. Chiết xuất và tinh chế
Giấy phép là việc đầu tiên
Ở Thái Lan, muốn sản xuất dịch chiết cần sa hoặc gai dầu thì phải có giấy phép. Quy định cấp Bộ về dịch chiết cần sa hoặc gai dầu B.E. 2569 có hiệu lực từ ngày 26/4/2026 và siết chặt việc cấp phép này. Dịch chiết có hơn 0,2% THC giờ chỉ được cấp phép cho ba nhóm: pháp nhân Thái không bị coi là “nước ngoài” theo Luật Kinh doanh của người nước ngoài B.E. 2542, cơ quan nhà nước, và Hội Chữ thập đỏ Thái Lan. Các thay đổi năm 2026 được giải thích trong bài Hai quy định cấp Bộ B.E. 2569 của Thái Lan.
Phần này không hướng dẫn chiết xuất tại nhà hay chiết xuất không phép.
Ghi chú của người dịch: Trước khi hỏi giá bất kỳ thiết bị nào, hãy kiểm tra xem cơ cấu công ty của bạn có đủ điều kiện đứng tên giấy phép hay không. Nếu công ty bị coi là “nước ngoài” theo Luật Kinh doanh của người nước ngoài, con đường làm dịch chiết trên 0,2% THC đã đóng với bạn.
So sánh các phương pháp chiết xuất
| Phương pháp | Dung môi | Sản phẩm thường thu được | Vốn thiết bị (CAPEX) tham khảo* | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| CO₂ siêu tới hạn | CO₂ | Dầu thô sạch để tinh chế tiếp | Cao (vài chục đến vài trăm nghìn USD) | Thiết bị áp suất cao, phức tạp; không còn dư dung môi hữu cơ |
| Ethanol | Ethanol loại dùng cho thực phẩm | Dầu thô | Thấp–trung bình (khoảng mười nghìn đến vài trăm nghìn USD) | Cần hệ thống thu hồi dung môi và xét nghiệm dư lượng dung môi |
| Hydrocarbon (BHO) / ép rosin | Butane/propane / không dùng dung môi | Cô đặc THC | — | Nằm ngoài phạm vi gai dầu/CBD của bài này |
*CAPEX là chi phí đầu tư ban đầu để mua thiết bị. Các con số chỉ để tham khảo. Báo giá thực tế tùy công suất, mức tự động hóa và yêu cầu chứng nhận ở từng nước.
Giải thích hai thuật ngữ trong bảng:
- CO₂ siêu tới hạn: khí CO₂ được giữ ở áp suất và nhiệt độ cao. Ở trạng thái này nó vừa giống khí vừa giống chất lỏng, nên hòa tan được cannabinoid. Xem thêm bài Chiết xuất cần sa bằng CO2.
- BHO (butane hash oil – dầu chiết bằng butane): dịch chiết làm bằng butane hoặc propane. BHO và máy ép rosin (dùng nhiệt và lực ép, không dùng dung môi) dùng để làm cô đặc THC, nên bài này không đề cập.
Với CBD, sản xuất thương mại chủ yếu dùng CO₂ và ethanol. Cả hai đều cho dầu thô sạch, có thể tinh chế tiếp theo các quy trình đã có sẵn. Chiết xuất bằng ethanol được trình bày trong bài Chiết xuất cần sa bằng ethanol. Bài Giải thích các phương pháp chiết xuất cần sa so sánh các phương pháp với nhau.
Tinh chế dầu thô qua từng bước
Mỗi bước hoặc loại bỏ một thứ, hoặc chuyển hóa một thứ:
- Winterization (khử sáp bằng lạnh) – loại bỏ sáp. Dầu thô được hòa vào ethanol rồi làm lạnh xuống khoảng −20 đến −40 °C. Sáp và chất béo (lipid) đông đặc lại và được lọc bỏ.
- Decarboxyl hóa – kích hoạt cannabinoid. Cây tạo ra CBDA, là dạng axit. Nhiệt làm CBDA nhả ra CO₂ và chuyển thành CBD. Mức thường được báo cáo là khoảng 110–130 °C trong 45–90 phút với nguyên liệu khô. Hãy tự xác định thời gian và nhiệt độ của mình bằng xét nghiệm, vì quá nhiệt sẽ phá hủy cannabinoid. Phần hóa học được giải thích trong bài Đồ ăn chứa cần sa và decarboxyl hóa.
- Chưng cất – cô đặc. Chưng cất đường ngắn (short-path) hoặc màng mỏng (wiped-film), là hai kiểu nồi chưng cất chân không, sẽ cô đặc cannabinoid thành dịch chưng cất (distillate), thường đạt 80–90% hoặc hơn. Bước này cũng loại phần lớn terpene và diệp lục.
- Sắc ký – tách từng hợp chất riêng. Sắc ký lỏng hiệu năng cao điều chế (preparative HPLC, chạy ở quy mô sản xuất) hoặc sắc ký phân bố ly tâm tách CBD khỏi các cannabinoid phụ, kể cả phần THC còn sót. Kết quả là isolate: CBD có độ tinh khiết từ 99% trở lên.
Ghi chú của người dịch: Bước khử sáp cần tủ đông giữ được −20 đến −40 °C. Khi mất điện, mẻ hàng ấm lên và sáp tan trở lại, nên cần có nguồn điện dự phòng hoặc xếp lịch bước này tránh giờ cắt điện. Hơi ethanol cũng rất dễ bắt lửa. Trong phòng 30–35 °C, ethanol bay hơi nhiều hơn, nên thông gió và phòng cháy càng quan trọng.
Thành phẩm
Các dạng thành phẩm gồm:
- dầu và cồn thuốc (tincture), pha trong dầu MCT (dầu triglyceride chuỗi trung bình, thường làm từ dừa) hoặc dầu hạt gai dầu
- viên nang
- sản phẩm bôi ngoài da
- đồ ăn
Mỗi dạng chịu một bộ quy định khác nhau. Sản phẩm vape không phải là lựa chọn ở Thái Lan, vì Thái cấm nhập khẩu và bán thuốc lá điện tử.
Việc cần làm: trước khi mua bất kỳ thiết bị nào, hãy chọn một dạng thành phẩm, tìm xem quy định nào của Thái áp dụng cho nó, và xác nhận công ty bạn xin được giấy phép cho dạng đó.
4. Kiểm soát chất lượng
Kiểm tra chất lượng diễn ra ở ba điểm: nguyên liệu đầu vào, trong quá trình chế biến, và thành phẩm.
Nguyên liệu – cần xét nghiệm gì trong sinh khối:
- Hồ sơ cannabinoid (CBD, CBDA, THC, THCA). Chỉ số này quyết định cả việc có đúng luật hay không lẫn giá trị của lô hàng khi đem chế biến.
- Độ ẩm.
- Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Chiết xuất làm cô đặc dư lượng, nên một lượng nhỏ trong cây sẽ thành lượng lớn hơn trong dịch chiết. Xem bài Dư lượng thuốc BVTV trên cần sa.
- Kim loại nặng. Gai dầu là cây tích lũy sinh học: nó hút kim loại từ đất vào mô cây. Cây này còn được nghiên cứu để xử lý đất ô nhiễm bằng thực vật (phytoremediation) (Rheay và cộng sự, 2021).
- Vi sinh vật, đáng lo nhất là nấm mốc Aspergillus và Fusarium. Độc tố nấm mốc và rủi ro trong mùa mưa được trình bày trong bài Độc tố nấm mốc trên hoa cần sa.
Trong quá trình chế biến – cần đo gì trên dây chuyền:
- hiệu suất trên mỗi kg sinh khối
- lượng sáp đã loại sau bước khử sáp
- hàm lượng THC trong dịch chưng cất
- độ tinh khiết của isolate
Thành phẩm: cần Phiếu kết quả phân tích (COA – Certificate of Analysis) từ một phòng thí nghiệm độc lập, được công nhận. Phiếu nên gồm hàm lượng hoạt chất, THC, kim loại nặng, thuốc BVTV, vi sinh vật và, khi cần, dư lượng dung môi. Cách đọc phiếu được giải thích trong bài Cách đọc phiếu COA của cần sa.
Ghi chú của người dịch: Vì gai dầu hút kim loại từ đất, hãy xét nghiệm đất ruộng trước khi trồng, nhất là đất gần đường lớn, nhà máy hoặc mỏ cũ. Ở Thái Lan, chỉ dùng thuốc BVTV đã đăng ký với Cục Nông nghiệp (กรมวิชาการเกษตร), đúng theo nhãn. Khi chọn phòng thí nghiệm, hãy xin giấy chứng nhận công nhận của họ và kiểm tra phạm vi công nhận có đủ từng xét nghiệm bạn cần không. Các phòng thí nghiệm ở Thái được bàn trong bài Xét nghiệm hoa cần sa trước khi xuất khẩu: độ ẩm, phòng thí nghiệm Thái và kiểm tra chứng nhận cuối cùng.
Việc cần làm: gửi một mẫu từ vụ thu hoạch đầu tiên đi xét nghiệm cannabinoid, kim loại nặng và thuốc BVTV trước khi ký bất kỳ hợp đồng chế biến nào.
5. Quy định
5.1 Thái Lan
Hoa. Hoa cần sa là thảo dược kiểm soát theo Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về thảo dược kiểm soát (cần sa) B.E. 2568. Thông báo này ban hành theo Luật Bảo vệ Y học cổ truyền Thái B.E. 2542 và có hiệu lực từ ngày 26/6/2025. Ý nghĩa của nó với người trồng được giải thích trong bài Cần sa là thảo dược kiểm soát ở Thái Lan.
- Hoa chỉ được cấp theo đơn thuốc mẫu PT 33 (ภ.ท.33) do người hành nghề được cấp phép kê. Mỗi đơn tối đa 30 ngày, không được cấp lại. Xem bài Đơn thuốc cần sa PT 33.
- Hoa đem bán hoặc xuất khẩu phải đến từ nơi trồng đạt chứng nhận GACP. GACP (Thực hành tốt trồng trọt và thu hái) là tiêu chuẩn về cách một farm trồng, thu hoạch và ghi chép với cây dược liệu; xem bài Thực hành tốt trồng trọt và thu hái (GACP) cho cần sa.
- Cấm bán và quảng cáo hoa trên mạng. Không được dùng để giải trí.
- Nghiên cứu, xuất khẩu, bán hoặc chế biến thảo dược kiểm soát khi không có giấy phép bị phạt theo Điều 78 của Luật năm 1999: tù tới 1 năm và/hoặc phạt tiền tới 20.000 baht.
- Hoa và dịch chiết được xử lý khác nhau thế nào: xem bài Hoa CBD thô và dịch chiết.
Cấp phép năm 2026. Hai quy định cấp Bộ B.E. 2569 đã siết việc cấp phép:
- Dịch chiết cần sa hoặc gai dầu, hiệu lực 26/4/2026 (xem mục 3)
- Thảo dược kiểm soát (số 2), hiệu lực 30/4/2026, siết tiêu chí cấp phép cho hoa cần sa
Cả hai quy định đều không thay đổi quy tắc về đơn thuốc PT 33.
Thực phẩm. Giới hạn THC và CBD trong thực phẩm do các thông báo của Bộ Y tế Công cộng quy định:
- Số 425 B.E. 2564, áp dụng cho hạt gai dầu, dầu hạt, protein hạt và thực phẩm có chứa chúng; sửa đổi bởi Số 437 B.E. 2565
- Số 427 B.E. 2564, áp dụng cho thực phẩm có chứa các bộ phận của cây cần sa hoặc gai dầu
Giới hạn khác nhau tùy loại sản phẩm và khẩu phần, và có quy định riêng về nhãn. Hãy kiểm tra văn bản hiện hành của Thai FDA trước khi xây dựng công thức. Ghi nhãn được trình bày trong bài Ghi nhãn sản phẩm cần sa ở Thái Lan.
Mỹ phẩm. Thành phần từ gai dầu được phép dùng trong khuôn khổ quy định mỹ phẩm của Thai FDA. Bất kỳ lời quảng cáo nào rằng sản phẩm chữa bệnh đều phải đăng ký thuốc.
Xuất khẩu. Thông báo B.E. 2568 quản lý hoa với tư cách thảo dược kiểm soát. Nó không phải giấy phép xuất khẩu; muốn xuất khẩu cần một giấy phép riêng. Những sản phẩm gai dầu nào được phép rời Thái Lan được trình bày trong bài Gai dầu: thực sự được mang gì ra khỏi Thái Lan.
Dự thảo luật. Luật Kiểm soát Cần sa vẫn là dự thảo, chưa phải luật. Nội các thông qua dự thảo ngày 22/9/2026 và đã chuyển sang Hạ viện. Xem bài Dự thảo Luật Kiểm soát Cần sa.
5.2 Liên minh châu Âu
Tình trạng thực phẩm mới (novel food). Thực phẩm mới là thực phẩm chưa được ăn phổ biến ở EU trước tháng 5/1997, nên phải được phê duyệt an toàn trước khi bán. Nhóm này chịu điều chỉnh của Quy định (EU) 2015/2283. Tháng 1/2019, Danh mục thực phẩm mới của EU được cập nhật:
- Dịch chiết cần sa và cannabinoid, kể cả loại tổng hợp và sản phẩm có bổ sung chúng, là thực phẩm mới và cần được cấp phép.
- Hạt gai dầu, dầu hạt, bột hạt gai dầu và hạt đã tách béo đã có lịch sử tiêu dùng ở EU nên không phải thực phẩm mới. Tuy vậy, quy định của từng nước vẫn có thể áp dụng.
Quan điểm của EFSA năm 2026. EFSA là Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu, đơn vị đưa ra ý kiến khoa học để EU dựa vào khi phê duyệt thực phẩm.
- Ngày 9/2/2026, EFSA đặt mức tiêu thụ an toàn tạm thời là 0,0275 mg trên mỗi kg thể trọng mỗi ngày. Với người lớn 70 kg, mức này khoảng 2 mg mỗi ngày. Mức này áp dụng cho CBD có độ tinh khiết từ 98% trở lên trong thực phẩm bổ sung.
- EFSA cho biết chưa thể xác lập độ an toàn với người dưới 25 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, và người đang dùng thuốc.
- Tháng 9/2026, EFSA đưa ra ý kiến tích cực đầu tiên cho một hồ sơ xin cấp phép CBD là thực phẩm mới (CBD tổng hợp, tối đa 2 mg mỗi ngày).
- Muốn bán ra thị trường vẫn cần quyết định của Ủy ban châu Âu.
Mỹ phẩm. Mỹ phẩm chịu điều chỉnh của Quy định Mỹ phẩm EU, không theo quy định thực phẩm mới. Sản phẩm có dầu hạt gai dầu và sản phẩm có CBD vẫn phải kiểm tra tuân thủ riêng.
5.3 Các nước khác ở Đông Nam Á
- Singapore: Cục Phòng chống Ma túy Trung ương (CNB) cho biết nhập khẩu, xuất khẩu, tàng trữ, bán hoặc sử dụng sản phẩm chứa chất ma túy bị kiểm soát, dù chỉ ở dạng vết, đều là phạm tội. Cơ quan Thực phẩm Singapore (SFA) không cho mang thực phẩm có hạt gai dầu vào để dùng cá nhân.
- Malaysia và Indonesia: Cần sa bị kiểm soát theo luật ma túy quốc gia: Đạo luật Ma túy nguy hiểm 1952 của Malaysia và Luật số 35/2009 về ma túy của Indonesia. Hãy hỏi luật sư địa phương về tình trạng của sản phẩm từ hạt và sợi.
- Việt Nam: Hạt và sợi gai dầu có được mua bán, nhưng chưa xác nhận được con đường đăng ký rõ ràng cho sản phẩm CBD. Hãy hỏi luật sư địa phương.
5.4 Chứng từ thương mại
- Sợi và lõi thân (hurd) thường cần giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật (văn bản chính thức xác nhận nguyên liệu thực vật không mang sâu bệnh) và đôi khi cần bản khai hàm lượng THC.
- Mã hải quan. Hải quan phân loại hàng hóa bằng mã HS (Hệ thống hài hòa). Hạt gai dầu thường được xếp vào HS 1207.99 và dầu hạt gai dầu vào HS 1515.90. Hãy xác nhận dòng thuế của từng nước với đại lý hải quan, vì sai mã có thể khiến hàng bị chậm, bị kiểm tra hoặc bị từ chối.
- Dịch chiết. Hãy xin ý kiến pháp lý cho từng nước đến trước khi cam kết sản lượng. Ghi vào hợp đồng các điều khoản xử lý khi quy định thay đổi: lô hàng hợp pháp lúc ký hợp đồng có thể gặp hạn chế mới khi tới nơi.
Việc cần làm: trước khi ký hợp đồng xuất khẩu, hãy nhờ đại lý hải quan cho biết chính xác dòng thuế và danh sách chứng từ cho nước đến đó, và yêu cầu trả lời bằng văn bản.
6. Cơ hội ở Thái Lan và Đông Nam Á
Chuỗi cung ứng gai dầu trong khu vực còn ở giai đoạn đầu. Các cơ hội thực tế gồm:
- Chế biến có giấy phép: năng lực chiết xuất và tinh chế có phép cho sinh khối trồng trong nước. Thái Lan có trồng một ít gai dầu, chủ yếu ở miền Bắc.
- Sợi và lõi thân: tách vỏ lấy sợi (decortication) và chế biến lõi thân cho xây dựng và các ứng dụng kỹ thuật.
- Cung cấp nguyên liệu: nguyên liệu thực phẩm từ hạt gai dầu (protein, dầu) cho các nhà sản xuất thực phẩm sức khỏe trong nước.
- Xét nghiệm: phòng thí nghiệm được công nhận để đáp ứng yêu cầu COA ở mục 4.
Ghi chú của người dịch: Mỗi cơ hội trên là một dịch vụ phục vụ các doanh nghiệp gai dầu khác. Nếu bạn là người trồng, câu hỏi đầu tiên không phải cơ hội nào lớn nhất, mà là dịch vụ nào trong số này đã có sẵn gần farm của bạn. Dịch vụ đó quyết định bạn thực sự bán được vào hướng nào.
Tóm tắt và danh sách kiểm tra
Chế biến gai dầu không phải một ngành, mà là nhiều ngành song song dùng chung một nguồn nguyên liệu. Sợi, hạt và dịch chiết CBD mỗi thứ cần vốn, giấy phép, kiểm soát chất lượng và người mua riêng. Doanh nghiệp gai dầu ở Đông Nam Á trụ được lâu khi bắt đầu với một sản phẩm rõ ràng và một thị trường đã biết, chứ không phải với kế hoạch làm mọi thứ từ gai dầu.
Trước khi trồng hoặc đầu tư:
- Chọn một sản phẩm, và nêu rõ ai mua, máy chế biến nào và giấy phép nào.
- Với dịch chiết, xác nhận công ty bạn đủ điều kiện đứng tên giấy phép dịch chiết của Thái theo quy định B.E. 2569.
- Xét nghiệm kim loại nặng trong đất ruộng, và xét nghiệm cannabinoid cùng thuốc BVTV trong vụ thu hoạch đầu tiên.
- Kiểm tra quy định về thực phẩm, mỹ phẩm hoặc xuất khẩu áp dụng cho thành phẩm của bạn.
- Bắt đầu bằng một lô trồng thử nhỏ và một thỏa thuận bằng văn bản với một người mua.
Bạn đã đưa gai dầu đi theo hướng nào trong số này ở Thái Lan hay trong khu vực chưa, hay đang vướng một câu hỏi về giấy phép hoặc xét nghiệm? Hãy trả lời ngay bên dưới topic này để những người trồng khác cùng giải đáp.
Tài liệu tham khảo (Phần 2)
- Central Narcotics Bureau, Singapore. FAQs about hemp and CBD oil products. https://www.cnb.gov.sg/educational-resources/myths-and-facts-about-drugs/cannabis/faqs-about-hemp-and-cbd-oil-products
- EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), Turck, D., et al. (2026). Update of the statement on safety of cannabidiol as a novel food. EFSA Journal, 24(2). https://doi.org/10.2903/j.efsa.2026.9862
- European Parliament and Council. Regulation (EU) 2015/2283 on novel foods. Official Journal of the European Union, L 327, 11.12.2015. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2015/2283/oj
- Fike, J. (2016). Industrial hemp: renewed opportunities for an ancient crop. Critical Reviews in Plant Sciences, 35(5–6), 406–424.
- Bộ Y tế Công cộng Thái Lan. Thông báo số 427 B.E. 2564: Thực phẩm có chứa bộ phận của cây cần sa hoặc gai dầu. https://ockt.dtam.moph.go.th/images/กฎหมาย/34._พรบ_อาหาร_ฉ427.PDF
- Bộ Y tế Công cộng Thái Lan. Thông báo số 425 B.E. 2564: Hạt gai dầu, dầu hạt gai dầu, protein hạt gai dầu và thực phẩm có chứa hạt gai dầu (sửa đổi bởi Số 437 B.E. 2565). Công báo Hoàng gia Thái Lan.
- Bộ Y tế Công cộng Thái Lan. Thông báo về thảo dược kiểm soát (cần sa) B.E. 2568 (ký ngày 23/6/2025; đăng Công báo Hoàng gia Thái Lan ngày 25/6/2025; hiệu lực từ 26/6/2025).
- Rheay, H. T., Omondi, E. C., & Brewer, C. E. (2021). Potential of hemp (Cannabis sativa L.) for paired phytoremediation and bioenergy production. GCB Bioenergy, 13(4), 525–536.
- Schluttenhofer, C., & Yuan, L. (2017). Challenges towards revitalizing hemp: a multifaceted crop. Trends in Plant Science, 22(11), 917–929.