ห้องปลูกในไทยหลายแห่งไม่มีเครื่องปรับอากาศ ในห้องแบบนี้ ถังสารละลายธาตุอาหารของระบบไฮโดรโปนิกส์มักร้อนถึง 31 °C ทั้งที่เป้าหมายปกติคือ 22 °C เมื่อน้ำร้อนถึง 31 °C รากจะต้องการออกซิเจนมากขึ้น แต่น้ำกลับเก็บออกซิเจนได้น้อยลงประมาณ 15% นอกจากนี้โรครากเน่าจากเชื้อ Pythium ยังลุกลามได้ง่ายขึ้น
ผู้ปลูกมักเลือกแก้ปัญหาด้วย 3 วิธี วิธีแรกคือทำให้สารละลายเย็นลงด้วยเครื่องทำน้ำเย็น (chiller) วิธีที่สองคือเพิ่มการเติมอากาศและใส่แบคทีเรียที่มีประโยชน์ วิธีที่สามคือเปลี่ยนไปปลูกในขุยมะพร้าว (coco)หรือใช้ระบบน้ำหยดที่ปล่อยสารละลายไหลทิ้งหลังใช้ครั้งเดียว บทความตอนที่ 2 นี้จะเปรียบเทียบทั้ง 3 ทางเลือกให้เห็นชัด และตรวจดูว่าตัวเลขผลผลิตจากการทำให้รากเย็นที่คนอ้างกันบ่อยมาจากไหน จากนั้นจะบอกว่าควรวัดอะไรในระบบของคุณเอง แล้วปิดท้ายด้วยคำแนะนำตามขนาดระบบ
บทความนี้คือตอนที่ 2 อ่านตอนที่ 1 ได้ที่: https://asiannabis.com/t/1448
เปรียบเทียบ 3 ทางเลือกให้เห็นชัด
ทบทวนศัพท์สั้น ๆ ก่อน:
- เครื่องทำน้ำเย็นแบบเทอร์โมอิเล็กทริก (Peltier): เครื่องทำความเย็นราคาถูกที่ไม่มีคอมเพรสเซอร์ ทำให้น้ำเย็นกว่าอุณหภูมิห้องได้เพียงไม่กี่องศา
- เครื่องทำน้ำเย็นแบบคอมเพรสเซอร์: ทำงานเหมือนเครื่องปรับอากาศขนาดเล็ก และรักษาอุณหภูมิน้ำให้ต่ำกว่าอุณหภูมิห้องได้มาก
- ระบบให้น้ำแบบไหลทิ้ง (run-to-waste): สารละลายที่ให้แต่ละครั้งจะไหลผ่านกระถางเพียงรอบเดียว และไม่นำกลับมาใช้ซ้ำ
| ต้นทุน | แก้ที่ต้นเหตุหรือไม่ | ใช้กับระบบใหญ่ได้หรือไม่ | จุดที่มักล้มเหลว | |
|---|---|---|---|---|
| เครื่องทำน้ำเย็น | แบบ Peltier ประมาณ 80 ดอลลาร์สหรัฐ (≈2,500–3,000 บาท) ส่วนแบบคอมเพรสเซอร์ประมาณ 8,000 บาทขึ้นไป | แก้ได้ ถ้าเลือกขนาดเครื่องถูกต้อง แต่แบบ Peltier มีกำลังไม่พอเมื่อใช้ในห้องร้อน | ได้ไม่ดี เพราะเครื่องระบายความร้อนออกมาในห้อง | เครื่องเล็กเกินไปเมื่อเทียบกับภาระความร้อน เครื่องเสียเพียงครั้งเดียว ต้นทั้งหมดในรอบปลูกก็ขาดความเย็น และมีน้ำควบแน่นเกาะ |
| เติมอากาศ + แบคทีเรียที่มีประโยชน์ | ต่ำ | ไม่ได้ เพราะยังติดอยู่ที่ปริมาณออกซิเจนที่น้ำอุ่นเก็บได้ | ได้ | เพิ่มออกซิเจนให้เกินค่าสูงสุดที่น้ำ 31 °C เก็บได้ไม่ได้ และยังไม่มีข้อมูลที่อุณหภูมิแบบเขตร้อน |
| เปลี่ยนไปใช้เส้นใยมะพร้าว หรือระบบให้น้ำแบบไหลทิ้ง | ค่าวัสดุปลูก | ตัดปัญหาออกไปได้เลย | ได้ | ไม่ได้ประหยัดน้ำและปุ๋ยจากการใช้สารละลายซ้ำอีกต่อไป และควบคุมระบบได้น้อยลงบ้าง |
สิ่งที่ควรทำ: คัดลอกตารางนี้ไว้ แล้วใส่ราคาที่ผู้ขายเสนอให้คุณและอุณหภูมิห้องที่คุณวัดได้ลงไปก่อนตัดสินใจ ตารางนี้จะช่วยคุณได้จริงก็ต่อเมื่อตัวเลขในนั้นเป็นของคุณเอง
การทำให้บริเวณรากเย็น: ตัวเลขผลผลิตและที่มาของตัวเลข
มีตัวเลข 2 ตัวเรื่องการทำให้บริเวณรากของกัญชาเย็นลงที่ถูกพูดต่อกันอย่างกว้างขวาง คือ “การเจริญเติบโตช่วงทำใบเพิ่มขึ้น 25%” และ “ผลผลิตเพิ่มขึ้นบ่อยครั้งถึง 40%” ตัวเลขทั้งสองปรากฏในเว็บข่าวธุรกิจพืชสวน เช่น HortiDaily และ MMJDaily และมีคนยกไปอ้างเหมือนเป็นข้อเท็จจริงที่พิสูจน์แล้ว
ทีมบรรณาธิการของฟอรัมสืบหาที่มาของตัวเลขทั้งสอง และพบว่าทั้งคู่มาจากบริษัทที่ขายอุปกรณ์
อุณหภูมิบริเวณรากเป็นเรื่องที่มีการศึกษามากในพืชอื่น เช่น ผักกาดหอม มะเขือเทศ พริกหวาน (ปาปริก้า) และแตงกวา แต่ ณ เดือนตุลาคม 2569 ทีมบรรณาธิการยังไม่พบงานทดลองในกัญชาที่ผ่านการตรวจทานโดยผู้ทรงคุณวุฒิ (peer-reviewed) และรายงานตัวเลขผลผลิตจากการคุมอุณหภูมิบริเวณรากเลย
ข้อนี้ไม่ได้แปลว่าการทำให้บริเวณรากเย็นไม่ได้ผล รากที่ร้อนจะหายใจเร็วขึ้น ขณะที่น้ำอุ่นเก็บออกซิเจนได้น้อยลง เมื่อดูประกอบกับผลในพืชอื่น ก็มีเหตุผลมากที่จะเชื่อว่าการทำความเย็นได้ผลกับกัญชาด้วย และน่าจะคุ้มค่าในเขตร้อนมากกว่าที่อื่น ปัญหาอยู่ที่ตัวเลขเท่านั้น เพราะยังไม่มีงานทดลองในกัญชาที่ตีพิมพ์แล้วรองรับเปอร์เซ็นต์ที่คนยกมาอ้าง
ถ้าคุณตั้งงบซื้อเครื่องทำน้ำเย็นเพราะตัวเลข “ผลผลิตเพิ่ม 40%” ก็เท่ากับคุณตั้งงบจากคำโฆษณาของผู้ขาย ควรทำให้บริเวณรากเย็นเพราะมีเหตุผลทางชีววิทยารองรับอย่างหนักแน่น และเพราะถ้าไม่ทำ คุณอาจเสียหายจากโรครากเน่าที่เกิดจาก Pythium ส่วนเปอร์เซ็นต์ที่ลงในนิตยสารธุรกิจไม่ใช่เหตุผลที่ดีพอ
สิ่งที่ควรทำ: เวลาคำนวณว่าเครื่องทำน้ำเย็นจะคืนทุนหรือไม่ อย่านำตัวเลข 25% และ 40% มาคิด ให้ตัดสินใจจาก 2 เรื่อง คือ ความเสียหายจากโรครากเน่าที่คุณเคยเจอจริง และอุณหภูมิที่คุณวัดได้จริงในสารละลายของตัวเอง
สิ่งที่ควรวัดในระบบของคุณเอง
อุณหภูมิในถัง โดยบันทึกตลอด 24 ชั่วโมง ใช้เทอร์โมมิเตอร์แบบบันทึกข้อมูล (data logger) ซึ่งจดอุณหภูมิเองเป็นระยะ ค่าที่ทำให้รากเสียหายคือค่าสูงสุดของวัน และค่านี้มักเกิดหลังช่วงที่ไฟปลูกร้อนที่สุดไปหลายชั่วโมง ถ้าวัดด้วยมือวันละครั้งในเวลาเดิม ก็พลาดค่านี้ได้ง่าย
อุณหภูมิตรงที่รากอยู่ ไม่ใช่วัดแค่ในถัง ให้วัดในกระถางหรือในรางปลูกด้วย ถ้าสารละลายร้อนขึ้นระหว่างทางไปถึงต้น รากก็จะไม่ได้อุณหภูมิตามที่คุณลงทุนซื้อเครื่องทำน้ำเย็นมา
ออกซิเจนละลายน้ำ ถ้ายืมเครื่องวัดได้ ค่านี้คือออกซิเจนที่รากใช้หายใจจริง มีหน่วยเป็น mg/L ทั้งผู้ปลูกที่บ้านและผู้ปลูกเชิงพาณิชย์รายเล็กแทบไม่มีใครวัดค่านี้ ถ้าคุณวัดออกซิเจน 1 สัปดาห์แล้วดูคู่กับบันทึกอุณหภูมิ คุณจะเข้าใจระบบของตัวเองมากกว่าการอ่านข้อถกเถียงในฟอรัม
สีและกลิ่นของราก โดยจดทุกสัปดาห์ วิธีนี้เป็นสัญญาณเตือนล่วงหน้าที่ถูกที่สุดที่คุณมี หัวข้อเรื่องโรครากเน่าที่ลิงก์ไว้ด้านบนแสดงว่ารากที่ติดเชื้อ Pythium มีลักษณะและกลิ่นอย่างไร
ค่าไฟของเครื่องทำน้ำเย็นในระบบของคุณเอง บทความนี้ไม่ได้ให้ตัวเลขค่าทำความเย็นต่อกรัม เพราะ ณ เดือนตุลาคม 2569 ทีมบรรณาธิการยังไม่พบตัวเลขที่น่าเชื่อถือซึ่งคำนวณจากอัตราค่าไฟของไทยเทียบกับผลผลิตกัญชาเป็นกรัม ถ้าค่าไฟจะเป็นตัวตัดสินว่าคุณจะเลือกระบบไหน ให้ใช้มิเตอร์วัดไฟแบบเสียบปลั๊กวัดหน่วยไฟ (kWh) ของเครื่องทำน้ำเย็นตลอด 1 รอบปลูก แล้วคูณด้วยอัตราค่าไฟที่คุณจ่าย
หมายเหตุผู้แปล: บันทึกอุณหภูมิต่อไปจนผ่านช่วงเดือนที่ร้อนที่สุดของปี เพราะช่วงนั้นถังจะร้อนที่สุดและเครื่องทำน้ำเย็นต้องทำงานหนักที่สุด ถ้าดูแค่ตัวเลขจากเดือนที่อากาศเย็น คุณจะคิดว่าเครื่องเก่งกว่าความเป็นจริง
คำแนะนำตามขนาดระบบ
ระบบที่ใช้สารละลายปริมาณน้อย ให้ลองวิธีราคาถูกจากตอนที่ 1 ก่อน คือ หุ้มฉนวนและบังแดดให้ถัง เพิ่มปริมาณน้ำ เปิดไฟปลูกตอนกลางคืน และใช้ถังกับสายที่ทึบแสง ถ้ายังไม่พอจึงเพิ่มเครื่องทำน้ำเย็น และต้องเลือกให้ถูกประเภท เครื่อง Peltier ราคาถูกรักษา 22 °C ในห้องที่ร้อน 35 °C ไม่ได้ ให้เลือกขนาดเครื่องตามภาระความร้อน และเผื่อใจไว้ว่าต้องใช้แบบคอมเพรสเซอร์ เว้นแต่ห้องนั้นติดเครื่องปรับอากาศอยู่แล้ว ก่อนจะฝากรากไว้กับเครื่อง ให้ทดสอบเครื่องจริงก่อน
ระบบที่ใช้สารละลายปริมาณมาก ให้คำนวณต้นทุนการทำความเย็นทั้งหมด ได้แก่ ตัวเครื่องทำน้ำเย็น ความร้อนที่เครื่องปล่อยออกมาในห้อง และค่าเครื่องปรับอากาศที่ต้องเพิ่มเพื่อระบายความร้อนนั้นออก แล้วเทียบยอดรวมกับต้นทุนการเปลี่ยนไปใช้เส้นใยมะพร้าว ทีมบรรณาธิการคาดว่า เมื่อเทียบแล้ว ขุยมะพร้าวจะเป็นฝ่ายที่คุ้มกว่าในหลายกรณี บ่อยกว่าที่คำแนะนำจากประเทศเขตอบอุ่นมักบอกไว้ การเลือกเส้นใยมะพร้าวด้วยเหตุผลนี้จึงเป็นการตัดสินใจที่ถูกต้อง ไม่ได้แปลว่าคุณทำไฮโดรโปนิกส์ไม่เป็น
ไม่ว่าระบบจะใหญ่หรือเล็ก ให้เติมอากาศควบคู่ไปด้วย และเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งระหว่างใส่แบคทีเรียที่มีประโยชน์กับทำให้ถังปลอดเชื้อ ห้ามใช้ทั้งสองวิธีในถังเดียวกัน ตอนที่ 1 อธิบายความแตกต่างไว้แล้ว การเติมอากาศร่วมกับแบคทีเรียที่มีประโยชน์หรือการทำให้ถังปลอดเชื้อ เป็นชั้นป้องกันที่ช่วยให้รากอยู่รอด เมื่อเครื่องทำน้ำเย็นหรือระบบทำความเย็นเสีย
หมายเหตุผู้แปล: ในไทยควรเตรียมรับมือไฟดับด้วย ปั๊มลมที่มีแบตเตอรี่สำรองหรือเครื่องสำรองไฟ (UPS) จะช่วยให้รากยังได้ออกซิเจนเมื่อเครื่องทำน้ำเย็นและปั๊มน้ำหยุดทำงาน ผลิตภัณฑ์สำหรับรากหรือสารออกซิไดซ์ (oxidiser) ทุกชนิดที่เติมลงถัง ควรขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตรแล้ว และต้องใช้ตามที่ฉลากระบุ ขอเลขทะเบียนได้จากผู้จัดจำหน่ายอย่างเป็นทางการในประเทศไทย หัวข้อในฟอรัมเรื่องสารที่พ่นได้ตามกฎหมายอธิบายกฎเหล่านี้ไว้
แชร์ตัวเลขของคุณด้านล่าง
ช่วยโพสต์ข้อมูลเหล่านี้ในหัวข้อนี้:
- อุณหภูมิถังที่คุณคุมได้จริง
- ประเภทเครื่องทำน้ำเย็นที่ใช้ (Peltier หรือคอมเพรสเซอร์)
- ปริมาตรถังของคุณ
ถ้าคุณเคยปลูกสายพันธุ์เดียวกันทั้งในระบบรากแช่สารละลาย (deep water culture) และในเส้นใยมะพร้าวในห้องปลูกที่ไทย ช่วยโพสต์ผลเปรียบเทียบด้วย ทุกวันนี้คำตอบของคำถาม “ทำไฮโดรโปนิกส์ในไทยคุ้มไหม” ยังมาจากความเห็นส่วนตัวเป็นหลัก กับกระทู้ต่างประเทศอีกเพียงกระทู้เดียว ตัวเลขจริงจากผู้ปลูกในพื้นที่จะช่วยให้ทุกคนเลือกระบบได้ดีขึ้น
อ่านเพิ่มเติมในฟอรัม: บทความเปรียบเทียบระบบไฮโดรโปนิกส์ ระบบรากแช่สารละลาย (DWC) ระบบสารละลายไหลเป็นฟิล์มบาง (NFT) และระบบน้ำหยด รวมถึงหัวข้อเรื่องโรครากเน่า วัสดุปลูก และบริเวณรากที่ลิงก์ไว้ด้านบน
เอกสารอ้างอิง
- Rollitup, “DWC Indoor in Tropical Environment”: https://www.rollitup.org/t/dwc-indoor-in-tropical-environment.1071727/
- HortiDaily, “Cooling roots provides 25% vegetative growth increase in cannabis”: https://www.hortidaily.com/article/6045392/cooling-roots-provides-25-vegetative-growth-increase-in-cannabis/
- MMJDaily, “Root zone cooling technology provides often 40% more cannabis yield in high-tech greenhouse”: https://www.mmjdaily.com/article/9272292/root-zone-cooling-technology-provides-often-40-more-cannabis-yield-in-high-tech-greenhouse/
- USGS, DOTABLES (ตารางค่าการละลายของออกซิเจนในน้ำ): https://www.usgs.gov/tools/dotables
- FAO, ค่าการละลายของออกซิเจนในน้ำจืดที่ความดัน 760 mm Hg (ค่าของ EIFAC ปี 1986): https://www.fao.org/4/ac183e/ac183e04.htm
บทความนี้เป็นข้อมูลทางเทคนิคด้านการปลูกเพื่อการศึกษาเท่านั้น เขียนสำหรับผู้อ่านที่ดำเนินการอย่างถูกกฎหมายในพื้นที่ของตน และไม่ได้สนับสนุนให้ปลูกในพื้นที่ที่ผิดกฎหมาย แต่ละประเทศมีกฎหมายควบคุมกัญชาต่างกัน ในประเทศไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ประกาศนี้ออกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน 2568 ช่อดอกขายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33จากผู้ประกอบวิชาชีพที่มีสิทธิ์สั่งจ่าย และสั่งจ่ายได้ไม่เกิน 30 วัน ห้ามโฆษณาช่อดอกและห้ามขายช่อดอกทางออนไลน์ การวิจัย การส่งออก การขาย และการแปรรูปช่อดอกกัญชาต้องได้รับใบอนุญาต ส่วนร่างพระราชบัญญัติควบคุมกัญชา พ.ศ. … ยังไม่มีผลเป็นกฎหมาย คณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างนี้เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2569 และส่งต่อให้สภาผู้แทนราษฎรแล้ว เนื้อหาในบทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย