Dầu Rick Simpson (RSO) là một loại chiết xuất cần sa toàn cây, màu sẫm, đậm đặc, được làm bằng dung môi. Nhiều người tin rằng nó chữa được ung thư. Chưa có thử nghiệm ngẫu nhiên nào kiểm tra loại dầu này. Số ít nghiên cứu trên người về cannabinoid trong điều trị ung thư đều dùng thuốc dược phẩm, không dùng loại dầu này. Phần này nói về lý do các câu chuyện khỏi bệnh dễ gây hiểu lầm, những tác hại đã được ghi nhận, việc kiểm nghiệm tại phòng thí nghiệm, luật ở Thái Lan và những việc bệnh nhân hoặc người chăm sóc có thể làm.
Đây là Phần 2. Phần 1: https://asiannabis.com/t/1314
1. Vì sao chuyện kể cá nhân dễ gây hiểu lầm ở chủ đề này
Những câu chuyện bạn đọc trên mạng đã đi qua bốn “bộ lọc”.
- Ai là người đăng bài. Người khỏi bệnh thì viết bài kể lại. Người đã mất thì không viết được. Những gì còn lại trên mạng trông giống một tỷ lệ thành công, nhưng thực ra không phải.
- Điều trị khác cùng lúc. Nhiều câu chuyện kể về những người đồng thời được phẫu thuật, hoá trị hoặc xạ trị. NCI (Viện Ung thư Quốc gia Mỹ) dẫn một nghiên cứu trên 13.180 bệnh nhân ung thư, trong đó 33% dùng cần sa sau khi được chẩn đoán.
- Khối u tự teo nhỏ. Chuyện này hiếm. Nhưng trong hàng triệu bệnh nhân thì vẫn xảy ra, và người gặp may sẽ cho rằng nhờ thứ họ đang dùng lúc đó.
- Không theo dõi về sau. Câu chuyện thường được viết vào lúc người bệnh đang hy vọng. Còn kết quả điều trị ung thư phải đo bằng nhiều năm.
Việc bạn có thể làm: khi đọc một câu chuyện, hãy hỏi bốn câu: người đó còn được điều trị gì khác, bài viết cách đây bao lâu, có bài cập nhật về sau không, và bao nhiêu người đã thử cùng cách đó mà không đăng bài.
2. Những tác hại đã được ghi nhận
Trì hoãn hoặc từ chối điều trị ung thư chuẩn
Đây là tác hại nghiêm trọng nhất, và có số liệu rõ ràng. Nhóm tác giả Johnson, Park, Gross và Yu đã công bố hai nghiên cứu năm 2018.
Trên tạp chí Journal of the National Cancer Institute, họ so sánh 281 bệnh nhân mắc ung thư còn chữa được, dùng y học thay thế thay cho điều trị chuẩn, với 560 bệnh nhân tương tự được điều trị chuẩn. Họ đo tỷ số nguy cơ (hazard ratio), cho biết trong cùng một khoảng thời gian, tử vong xảy ra ở nhóm này nhiều hơn nhóm kia bao nhiêu lần. Nhóm dùng y học thay thế tử vong nhiều gấp 2,50 lần tính chung. Với ung thư vú là 5,68 lần, ung thư phổi 2,17 lần và ung thư đại trực tràng 4,57 lần.
Trên tạp chí JAMA Oncology, cùng nhóm này nghiên cứu những bệnh nhân dùng y học bổ sung song song với điều trị chuẩn. Tỷ lệ sống sau 5 năm là 82,2%, so với 86,6% ở nhóm còn lại. Các tác giả thấy số ca tử vong tăng thêm là do những bệnh nhân này từ chối một phần điều trị chuẩn thường xuyên hơn nhiều.
Tương tác với thuốc điều trị ung thư
Năm 2020, Antoniou, Bodkin và Ho tổng hợp các tương tác thuốc của cannabinoid trên tạp chí Canadian Medical Association Journal. Gan phân giải nhiều loại thuốc nhờ một họ enzyme gọi là cytochrome P450 (CYP). THC và CBD đều được phân giải bởi enzyme CYP3A4; riêng THC còn được phân giải bởi CYP2C9. CBD làm chậm các enzyme CYP2C19 và CYP3A4/5, nên những thuốc khác phụ thuộc vào các enzyme này có thể tích tụ trong máu. Các kết quả đã được ghi nhận gồm:
- với thuốc chống đông máu warfarin: chỉ số INR (xét nghiệm máu đo tốc độ đông máu chậm đến mức nào) tăng, nguy cơ chảy máu cao hơn;
- một chất chuyển hoá của clobazam (thuốc trị động kinh) tăng gấp ba;
- nồng độ tacrolimus (thuốc ức chế miễn dịch) trong máu tăng gấp ba.
Năm 2020, Bar-Sela và cộng sự công bố một nghiên cứu trên tạp chí Cancers. Họ theo dõi 102 bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn đang dùng liệu pháp miễn dịch (thuốc giúp hệ miễn dịch tấn công khối u). 34 người dùng thêm cần sa có thời gian trung vị trước khi ung thư phát triển trở lại ngắn hơn: 3,4 tháng so với 13,1 tháng. Thời gian sống trung vị của họ cũng ngắn hơn: 6,4 tháng so với 28,5 tháng. Đây là nghiên cứu quan sát, nên những khác biệt khác giữa hai nhóm có thể giải thích một phần kết quả. Dù vậy, đây vẫn là lý do rõ ràng để báo cho đội ngũ điều trị.
Nhiễm bẩn, càng đậm hơn sau chiết xuất
Chiết xuất làm cô đặc mọi thứ có trên cây. Năm 2020, Montoya và cộng sự tổng hợp vấn đề này trên tạp chí Frontiers in Pharmacology:
- 84% mẫu cần sa được phân tích có tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, có mẫu chứa tới 24 hoá chất khác nhau;
- nấm mốc Aspergillus và Fusarium tạo ra độc tố nấm (mycotoxin);
- bài tổng hợp nêu trường hợp một bệnh nhân ung thư phổi dùng cần sa trong lúc hoá trị và đã tử vong do nhiễm nấm Aspergillus xâm lấn ở phổi, 19 ngày sau khi được chẩn đoán;
- cây cần sa hút và tích trữ nhiều cadmium, chì và thuỷ ngân từ đất;
- 69% trong 84 sản phẩm CBD được kiểm tra bị ghi nhãn sai.
Năm 2015, Ruchlemer và cộng sự nêu một điểm liên quan trên tạp chí Supportive Care in Cancer. Vi sinh vật bám trên lá và hoa cần sa có thể gây nhiễm trùng phổi ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch, chủ yếu qua nấm mốc hít vào.
Ghi chú của người dịch: mùa mưa và độ ẩm cao ở Thái Lan tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển trên hoa cần sa trong lúc trồng, sấy và bảo quản. Hoa nhìn sạch vẫn có thể mang Aspergillus. Các topic trên diễn đàn Độc tố nấm trên hoa cần sa và Tồn dư thuốc bảo vệ thực vật trên cần sa giải thích rủi ro và cách kiểm nghiệm.
Việc bạn có thể làm: đưa cho bác sĩ điều trị hoặc dược sĩ bệnh viện một danh sách viết tay mọi sản phẩm cần sa đang dùng, kèm liều lượng. Dùng topic Tương tác thuốc với cần sa: danh sách mang theo khi gặp bác sĩ làm danh mục kiểm tra.
3. Kiểm nghiệm và Chứng nhận Phân tích
Chứng nhận Phân tích (COA) là báo cáo do một phòng thí nghiệm được cấp phép phát hành cho một lô hàng cụ thể. Ví dụ về một tiêu chuẩn chặt chẽ: Cục Quản lý Cần sa bang California (Mỹ) yêu cầu mỗi lô phải kiểm nghiệm tới chín nhóm chỉ tiêu, gồm cannabinoid, dung môi tồn dư, thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, vi sinh vật và độc tố nấm. Với một sản phẩm cô đặc, sáu nhóm quan trọng nhất là:
| Nhóm chỉ tiêu | Vì sao quan trọng với sản phẩm cô đặc |
|---|---|
| Cannabinoid và terpene | Hàm lượng quyết định việc dùng quá liều dễ hay khó |
| Dung môi tồn dư | Mối nguy chính của chiết xuất bằng dung môi; không kiểm nghiệm thì không thấy được |
| Thuốc bảo vệ thực vật | Chiết xuất làm cô đặc tồn dư chứ không loại bỏ |
| Kim loại nặng | Cây hút từ đất, rồi chiết xuất làm cô đặc thêm |
| Vi sinh vật | Nguy hiểm trực tiếp cho bệnh nhân suy giảm miễn dịch |
| Độc tố nấm | Không bị nhiệt phá huỷ, không bay đi khi cô cạn |
Một chai dầu không nhãn đặc biệt rủi ro với bệnh nhân suy giảm miễn dịch. Không vấn đề nào ở trên có thể phát hiện bằng mắt, mũi hay lưỡi.
Ghi chú của người dịch: ở Thái Lan, hãy hỏi phòng thí nghiệm xem họ có được công nhận cho từng chỉ tiêu bạn cần không, nhất là dung môi tồn dư và độc tố nấm. Kiểm tra số lô trên báo cáo có khớp với sản phẩm không. Đề nghị xem chứng nhận ISO/IEC 17025 của phòng thí nghiệm và kiểm tra phạm vi công nhận có bao gồm các chỉ tiêu này trên chiết xuất cần sa hay không.
Việc bạn có thể làm: không dùng bất kỳ loại dầu cần sa nào không có Chứng nhận Phân tích cho đúng lô của nó, bao gồm ít nhất sáu chỉ tiêu ở trên.
4. Luật ở Thái Lan
Hoa cần sa được đưa ra khỏi danh mục ma tuý của Thái Lan vào tháng 6/2022. Nhưng chiết xuất chứa trên 0,2% THC vẫn nằm trong danh mục ma tuý loại 5. Chiết xuất toàn cây dạng cô đặc vượt xa ngưỡng này.
Hiện nay hoa được kiểm soát bằng một văn bản riêng. Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về Thảo dược kiểm soát (Cần sa), B.E. 2568 được ký ngày 23/6/2025, đăng Công báo Hoàng gia ngày 25/6/2025 và có hiệu lực ngày hôm sau, 26/6/2025. Văn bản này ban hành theo Luật Bảo vệ Y học Cổ truyền Thái B.E. 2542 (1999). Nó quy định hoa cần sa (ช่อดอกกัญชา) là thảo dược kiểm soát. Hoa chỉ được bán cho mục đích y tế, theo đơn kê mẫu PT 33 (ภ.ท.33) của người hành nghề được công nhận, mỗi đơn không quá 30 ngày. Cấm quảng cáo và bán hoa trực tuyến.
Chiết xuất do một quy định khác điều chỉnh. Quy chế Bộ về Chiết xuất Cần sa hoặc Gai dầu B.E. 2569 có hiệu lực từ ngày 26/4/2026. Quy chế chỉ cấp phép chiết xuất trên 0,2% THC cho pháp nhân Thái không thuộc diện “nước ngoài” theo Luật Kinh doanh của Người nước ngoài B.E. 2542, cho cơ quan nhà nước và Hội Chữ thập đỏ Thái Lan. Topic Hai Quy chế Bộ B.E. 2569 của Thái Lan giải thích cả hai quy định năm 2026.
Không quy định nào trong hai văn bản trên cho phép chiết xuất cô đặc tự làm hoặc mua qua đường không chính thức. Chính sách đã thay đổi nhiều lần từ năm 2022, nên hãy kiểm tra quy định hiện hành trước khi làm.
Ghi chú của người dịch: có thêm ba điểm đã được kiểm chứng.
- Quy chế Bộ về Thảo dược kiểm soát (số 2) B.E. 2569 có hiệu lực ngày 30/4/2026, siết chặt thêm điều kiện cấp phép cho hoa cần sa.
- Chế biến thảo dược kiểm soát mà không có giấy phép là vi phạm Điều 46 của Luật năm 1999. Theo Điều 78, mức phạt là tù tới 1 năm, phạt tiền tới 20.000 baht, hoặc cả hai.
- Dự thảo Luật Kiểm soát Cần sa chưa thành luật. Nội các đã duyệt dự thảo ngày 22/9/2026 và chuyển sang Hạ viện.
Việc bạn có thể làm: trước khi mua hoặc nhận bất kỳ loại dầu cần sa nào ở Thái Lan, hãy hỏi ai làm ra nó và theo giấy phép nào. Nếu câu trả lời là “tự làm” hoặc “của người quen”, sản phẩm đó không có cơ sở pháp lý và không được kiểm soát chất lượng.
5. Bệnh nhân hoặc người chăm sóc thực sự có thể làm gì
Báo cho đội ngũ điều trị. Bác sĩ ung thư không tìm cách kiểm soát bệnh nhân dùng gì. Họ chỉ muốn tránh bị bất ngờ vì một tương tác thuốc, một ca nhiễm trùng hay một kết quả xét nghiệm gan mà họ không giải thích được.
Hỏi về tương tác thuốc. Kể tên từng sản phẩm cannabinoid đang dùng. Hỏi xem nó có ảnh hưởng tới thuốc chống đông máu, liệu pháp miễn dịch, hoặc thuốc nào được phân giải bởi các enzyme CYP nêu ở phần tương tác thuốc phía trên không. Nếu bác sĩ ung thư không chắc, hãy hỏi dược sĩ bệnh viện. Sản phẩm được kê đơn có hàm lượng rõ ràng, lô đã kiểm nghiệm và có người chuyên môn chịu trách nhiệm. Một lọ không nhãn thì không có gì trong số đó.
Tách riêng hai câu hỏi. Cannabinoid có giúp giảm buồn nôn, cải thiện ăn uống, giấc ngủ hay giảm đau không — đó là câu hỏi hợp lý để bàn với đội ngũ điều trị. Còn có nên dùng một chiết xuất cô đặc không qua quản lý để thay thế hoặc trì hoãn điều trị ung thư không — đó là câu hỏi khác hẳn. Các nghiên cứu về tỷ lệ sống nêu ở trên cho thấy thay thế hoặc trì hoãn điều trị dẫn tới nhiều ca tử vong hơn. NCCIH (Trung tâm Y học Bổ sung và Tích hợp Quốc gia Mỹ) đưa ra lời khuyên đơn giản: đừng lấy cần sa hay cannabinoid làm lý do để hoãn đi khám khi có vấn đề sức khoẻ.
Ghi chú của người dịch: ở Thái Lan, các con đường hợp pháp gồm phòng khám cần sa y tế có giấy phép, người kê đơn được phép viết đơn PT 33, và dược sĩ tại bệnh viện của bạn. Tổ chức Dược phẩm Chính phủ (GPO) đã sản xuất dầu cần sa nhỏ giọt chuẩn hoá với ba công thức (trội THC, trội CBD và tỷ lệ THC:CBD 1:1) để dùng trong bệnh viện, ví dụ như thuốc hỗ trợ khi buồn nôn, nôn do hoá trị, và cho giấc ngủ, ăn uống, giảm đau ở bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối. Hãy hỏi dược sĩ bệnh viện hiện có những sản phẩm nào. Các topic Cần sa y tế: đơn kê PT 33 và Khi bệnh nhân từ chối điều trị ung thư để dùng cần sa có thêm chi tiết.
Chia sẻ trải nghiệm của bạn bên dưới. Nếu bạn đang sống chung với bệnh nặng, hoặc chăm sóc người bệnh, và đã tìm hiểu về loại dầu này, hãy trả lời ngay dưới topic: bạn đã được nói gì, được hứa hẹn gì, và thực tế đã xảy ra như thế nào. Những câu chuyện thật, kể cả những chuyện có kết cục không tốt, là điều hữu ích nhất cộng đồng này có thể dành cho một người đang tìm kiếm thông tin lúc nửa đêm. Một chủ đề trên diễn đàn không phải ý kiến y khoa thứ hai, và không gì ở đây thay được bác sĩ, điều dưỡng và dược sĩ đang theo dõi trường hợp của bạn. Hãy cho họ biết bạn đang dùng gì.
Tài liệu tham khảo
- Trung tâm Y học Bổ sung và Tích hợp Quốc gia Mỹ (NCCIH): tác hại của cần sa và lời khuyên.
- Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI): bản tóm tắt chuyên môn về cần sa và cannabinoid trong chăm sóc ung thư.
- Johnson S.B., Park H.S., Gross C.P., Yu J.B. Alternative medicine and survival. Journal of the National Cancer Institute, 2018.
- Johnson S.B., Park H.S., Gross C.P., Yu J.B. Complementary medicine, refusal of conventional treatment and survival. JAMA Oncology, 2018.
- Antoniou T., Bodkin J., Ho J.M. Drug interactions with cannabinoids. Canadian Medical Association Journal, 2020.
- Bar-Sela G. và cộng sự. Cannabis use and immunotherapy outcomes in advanced cancer. Cancers, 2020.
- Montoya Z., Conroy M., Vanden Heuvel B.D., Pauli C.S., Park S.-H. Cannabis contaminants limit pharmacological use of cannabidiol. Frontiers in Pharmacology, 2020.
- Ruchlemer R. và cộng sự. Inhaled cannabis and infection risk in cancer patients. Supportive Care in Cancer, 2015.
- Cục Quản lý Cần sa bang California (California Department of Cannabis Control): yêu cầu kiểm nghiệm tại phòng thí nghiệm.
- Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về Thảo dược kiểm soát (Cần sa), B.E. 2568; Quy chế Bộ về Chiết xuất Cần sa hoặc Gai dầu B.E. 2569.
Bài viết thuộc loạt bài giáo dục của Asiannabis Community về chiết xuất và xử lý sau thu hoạch. Đây là thông tin chung, không phải lời khuyên y khoa. Bài chỉ nhằm mục đích giáo dục ở những nơi pháp luật cho phép chế biến cần sa.