จีโนไทป์คือองค์ประกอบทางพันธุกรรมของต้นพืช หรือชุดยีนที่มันมีอยู่ ส่วนฟีโนไทป์คือสิ่งที่คุณสังเกตและวัดได้ เช่น ความสูง รูปทรงใบ ระยะเวลาออกดอก กลิ่น และปริมาณแคนนาบินอยด์ ฟีโนไทป์เกิดจากจีโนไทป์ที่ทำงานร่วมกับสภาพแวดล้อม
ทั้งสองสัมพันธ์กันอย่างไร
สถาบันวิจัยจีโนมมนุษย์แห่งชาติของสหรัฐฯ อธิบายว่าฟีโนไทป์ถูกกำหนดทั้งโดยจีโนไทป์และสภาพแวดล้อม และโดยทั่วไปทั้งสองไม่ได้เชื่อมกันแบบหนึ่งต่อหนึ่ง ลักษณะบางอย่างขึ้นกับสภาพแวดล้อมมากกว่ายีน
สำหรับผู้ปลูก เรื่องนี้มีความหมายในทางปฏิบัติสองข้อ:
- จีโนไทป์เดียวกัน ผลต่างกัน กิ่งโคลนจากต้นแม่พันธุ์ต้นเดียวมีจีโนไทป์เดียวกัน แต่หากปลูกในห้องร้อนกับห้องเย็น ก็ยังต่างกันได้ทั้งความสูง ผลผลิต และกลิ่น
- เมล็ดซองเดียวกัน จีโนไทป์ต่างกัน เมล็ดจากซองเดียวกันเป็นพี่น้องกัน ไม่ใช่สำเนา เมล็ดแต่ละเมล็ดอาจได้ยีนของพ่อแม่ผสมกันคนละแบบ ต้นจากซองเดียวกันจึงอาจหน้าตาและกลิ่นต่างกัน ผู้ปลูกเรียกความแตกต่างเหล่านี้ว่า “ฟีโน”
ทำไมผู้ปลูกจึงค้นหาฟีโนไทป์
เพราะเมล็ดแตกต่างกัน ผู้ปลูกจึงมักเพาะเมล็ดของพันธุ์ปลูก (cultivar) เดียวกันหลายเมล็ด ปลูกเทียบกันข้าง ๆ แล้วเก็บต้นที่ดีที่สุดไว้เป็นต้นแม่พันธุ์ นี่คือการคัดเลือกฟีโนไทป์ (phenohunting) เมื่อเลือกต้นได้แล้ว การโคลนจะคงจีโนไทป์ของมันไว้ งานวิจัยปี 2553 ใน Planta Medica พบว่าต้นที่ปลูกจากกิ่งปักชำและจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อมีโปรไฟล์แคนนาบินอยด์ใกล้เคียงกับต้นแม่พันธุ์
ในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ต้นที่ให้ผลดีในอากาศเย็นและแห้งอาจแสดงฟีโนไทป์ต่างออกไปในความร้อนและความชื้นของไทย ให้ตัดสินต้นที่คัดไว้ภายใต้สภาพที่คุณจะปลูกจริง ไม่ใช่จากภาพถ่ายจากประเทศอื่น
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เลือกต้นแม่พันธุ์จากการปลูกเพียงรอบเดียว ทดสอบซ้ำอีกครั้งด้วยกิ่งโคลนก่อนจะลงทั้งห้อง
- โทษพันธุกรรมสำหรับปัญหาจากสภาพแวดล้อม ตรวจสภาพอากาศ การให้ปุ๋ย และแสงก่อนจะทิ้งต้น
- เทียบต้นที่ปลูกคนละจุด ให้ต้นที่คัดไว้อยู่ในห้องและสภาพเดียวกัน
เมื่อทดสอบหลายเมล็ดของพันธุ์ปลูกเดียวกัน ให้ใส่หมายเลขแต่ละต้น และบันทึกความสูง ระยะเวลาออกดอก และกลิ่นไว้ในตารางเดียวกัน
คำที่เกี่ยวข้อง
การคัดเลือกฟีโนไทป์ (phenohunting) · กิ่งโคลน · ต้นแม่พันธุ์ · พันธุ์ปลูก (cultivar) · ยีนเด่นและยีนด้อย · ลูกผสมรุ่น F1 · เคโมวาร์ (chemovar)
อ่านเพิ่มเติมบน Asiannabis
- ถอดรหัสพันธุกรรมกัญชา: จีโนไทป์ ฟีโนไทป์ F1 และ F2 บนฉลากเมล็ด (ตอนที่ 1)
- การคัดเลือกฟีโนไทป์: ควรเพาะกี่เมล็ด และส่วนไหนมาจากพันธุกรรม (ตอนที่ 1)