การตอนกิ่งคือวิธีขยายพันธุ์ต้นแบบโคลนโดยทำให้กิ่งออกรากขณะที่ยังติดอยู่กับต้นแม่ ทำแผลที่ลำต้นช่วงหนึ่งแล้วห่อด้วยวัสดุชื้น เมื่อรากเกิดภายในห่อ จึงตัดกิ่งออกและปลูกลงกระถางเป็นต้นใหม่ เป็นเทคนิคเก่าแก่สำหรับไม้ผลและไม้พุ่มประดับ และผู้ปลูกกัญชาบางคนใช้แทนกิ่งปักชำ
ทำอย่างไร
- เลือกกิ่งที่แข็งแรงและแน่น
- ทำแผลที่ลำต้นช่วงสั้นๆ เช่น ขูดผิวชั้นนอกหรือกรีดตื้นๆ เพื่อกระตุ้นการเกิดราก
- มักทาฮอร์โมนเร่งรากที่แผล
- ห่อแผลด้วยวัสดุชื้น เช่น ข้าวตอกฤๅษี (สแฟกนัมมอส) หรือขุยมะพร้าว แล้วหุ้มด้วยพลาสติกเพื่อเก็บความชื้น
- เมื่อเห็นรากผ่านห่อ ให้ตัดกิ่งใต้รากแล้วนำไปปลูก
เพราะกิ่งยังได้รับน้ำและน้ำตาลจากต้นแม่ มันจึงไม่แสดงอาการเหี่ยวระหว่างออกราก ต่างจากกิ่งปักชำ
ทำไมแผลและฮอร์โมนจึงช่วย
รากเกิดขึ้นในจุดที่สัญญาณการเจริญเติบโตของพืชเอง โดยเฉพาะออกซิน สะสมใกล้แผล การเติมออกซินช่วยเสริมสัญญาณนั้นได้ งานวิจัยปี 2564 ใน PLOS ONE เกี่ยวกับกิ่งปักชำกัญชงพบว่าฮอร์โมนเร่งรากเพิ่มการออกรากได้ 15 ถึง 18 เท่าเมื่อเทียบกับการไม่ใช้ฮอร์โมน กัญชาที่ตอนกิ่งยังไม่ได้รับการศึกษาแบบเดียวกัน ผลนี้จากกิ่งปักชำจึงเป็นเพียงแนวทาง
การตอนกิ่งกับกิ่งปักชำ
กิ่งปักชำทำได้เร็วกว่าเมื่อต้องการจำนวนมาก นั่นคือเหตุผลที่เรือนเพาะชำเชิงพาณิชย์พึ่งพามัน โปรโตคอลปี 2568 ใน Bio-protocol อธิบายการปักชำกิ่งว่าเป็นวิธีต้นทุนต่ำในการผลิตต้นกัญชาที่พันธุกรรมเหมือนกัน การตอนกิ่งเหมาะกับต้นจำนวนน้อย หรือกิ่งที่มีค่าซึ่งไม่อาจเสียไป
ในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ความร้อนทำให้กิ่งปักชำแห้งเร็ว ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่ผู้ปลูกลองตอนกิ่ง ให้ห่อไว้ในที่ร่ม และตรวจว่าวัสดุข้างในยังชื้นอยู่
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ปล่อยให้ห่อแห้ง รากจะไม่เกิดในวัสดุที่แห้ง
- ตัดกิ่งออกเร็วเกินไป ให้รอจนเห็นรากที่แข็งแรงหลายราก
- เลือกกิ่งจากต้นที่ป่วย โรคและไวรอยด์ถูกคัดลอกไปด้วย
ถ้าลองตอนกิ่ง ให้จดวันที่ห่อแต่ละกิ่งและตรวจรากทุกสัปดาห์ เพื่อเรียนรู้ว่าบนต้นของคุณใช้เวลานานเท่าไร
คำที่เกี่ยวข้อง
กิ่งโคลน · ฮอร์โมนเร่งราก · ออกซิน · ต้นแม่พันธุ์ · ไวรอยด์ HLVd (hop latent viroid) · การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ
อ่านเพิ่มเติมบน Asiannabis
แหล่งอ้างอิง
- Campbell S.M., Anderson S.L., Brym Z.T., Pearson B.J. (2021). Evaluation of substrate composition and exogenous hormone application on vegetative propagule rooting success of essential oil hemp. PLOS ONE
- D’Ippolito S. et al. (2025). Vegetative propagation of Cannabis sativa and resin obtained from its female inflorescences. Bio-protocol