วัตถุดิบตั้งต้นของ API คือวัตถุดิบ สารมัธยันตร์ หรือสารออกฤทธิ์ ที่เข้าสู่การผลิตสารออกฤทธิ์สำคัญทางยา (API) และกลายเป็นส่วนสำคัญของโครงสร้างโมเลกุลของ API นั้น จุดที่วัตถุดิบนี้เข้าสู่กระบวนการ คือจุดที่หลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (GMP) ทางยาเริ่มมีผลบังคับใช้
ทำไมจุดเริ่มต้นจึงสำคัญ
ICH Q7 ซึ่งเป็นแนวทางสากล กำหนดหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (GMP) สำหรับสารออกฤทธิ์ แนวทางนี้ระบุว่าบริษัทต้องกำหนดและบันทึกเป็นเอกสารถึงจุดที่การผลิต API เริ่มต้น นับจากจุดนั้น GMP มีผลบังคับใช้ ICH Q7 ไม่ครอบคลุมขั้นตอนก่อนวัตถุดิบตั้งต้นที่กำหนดไว้
สำหรับการสังเคราะห์ทางเคมี จุดเริ่มต้นมักชัดเจน สำหรับการสกัดจากพืช ICH Q7 ระบุว่าต้องกำหนดเหตุผลเป็นรายกรณี
วัตถุดิบจากพืชอยู่ตรงไหน
ICH Q7 มีตารางสำหรับสารออกฤทธิ์จากพืช:
- API ที่สกัดจากพืช: การเก็บพืช ตามด้วยการตัดและการสกัดเบื้องต้น แล้วจึงนำวัตถุดิบตั้งต้นของ API เข้าสู่กระบวนการ
- สารสกัดสมุนไพรที่ใช้เป็น API: การเก็บ การตัดและการสกัดเบื้องต้น แล้วจึงสกัดต่อ
- สมุนไพรบดหรือผงที่ใช้เป็น API: การเก็บหรือการเพาะปลูกและเก็บเกี่ยว แล้วจึงตัดหรือบดเป็นผง
แนวทาง GACP ของยุโรปครอบคลุมขั้นตอนก่อนหน้านั้น ได้แก่ การเพาะปลูก การเก็บเกี่ยว และการแปรรูปขั้นต้น ในสหภาพยุโรป สมุนไพรวัตถุดิบ (herbal substance) หรือสิ่งปรุงแต่งจากสมุนไพรที่ใช้เป็น API คือวัตถุดิบตั้งต้นของยา
ในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ฟาร์มไทยที่ขายช่อดอกกัญชาให้ผู้ผลิตยาในต่างประเทศ เป็นผู้ส่งวัตถุดิบที่ต้นห่วงโซ่นี้ เอกสารของผู้ซื้ออาจเรียกวัตถุดิบนี้ว่าวัตถุดิบตั้งต้น สมุนไพรวัตถุดิบ หรือสารออกฤทธิ์ แต่ละชื่อมาพร้อมเอกสารที่ต่างกัน ถามผู้ซื้อว่าใช้ชื่อใดก่อนตกลงข้อกำหนดคุณภาพ (specification)
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่า GACP อย่างเดียวทำให้ช่อดอกเป็น “ระดับยา” กฎ GMP เริ่มที่จุดเริ่มต้นที่ผู้ซื้อกำหนด
- ไม่ถามว่า GMP ของผู้ซื้อเริ่มที่ไหน จุดนั้นเป็นตัวตัดสินว่าผู้ซื้อจะตรวจประเมินบันทึกใดของคุณ
- เปลี่ยนเมล็ดพันธุ์โดยไม่แจ้งผู้ซื้อ แนวทาง GACP ของยุโรประบุว่าการเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์และวัสดุขยายพันธุ์ควรบันทึกเป็นเอกสาร
ขอคำนิยามวัตถุดิบตั้งต้นเป็นลายลักษณ์อักษรจากผู้ซื้อทางการแพทย์ทุกราย แล้วเก็บไว้คู่กับสัญญา
คำที่เกี่ยวข้อง
สารออกฤทธิ์สำคัญทางยา (API) · GACP · GMP · EU-GMP · สมุนไพรวัตถุดิบ (herbal substance) และผลิตภัณฑ์เตรียมจากสมุนไพร (herbal preparation) · บันทึกการผลิตแต่ละรุ่น (batch record) · ผู้มีคุณสมบัติรับรองการปล่อยผ่าน (QP)
อ่านเพิ่มเติมบน Asiannabis
- สารออกฤทธิ์สำคัญทางยา (API) คืออะไร สารช่วยทางเภสัชกรรมคืออะไร และช่อดอกกัญชาจัดอยู่ตรงไหน
- หลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการเพาะปลูกและเก็บเกี่ยว (GACP) สำหรับกัญชา: การเก็บรักษา การตรวจวิเคราะห์ การอนุมัติปล่อย การตรวจประเมิน และกฎของไทย (ตอนที่ 2)
แหล่งอ้างอิง
- ICH Q7, Good Manufacturing Practice Guidance for Active Pharmaceutical Ingredients (US FDA edition, 2016), Scope, Table 1 and Glossary
- European Medicines Agency, Guideline on Good Agricultural and Collection Practice (GACP) for starting materials of herbal origin, EMA/HMPC/246816/2005 Rev. 1 (adopted 9 July 2025)