ผลไม่เป็นไปตามข้อกำหนด (out-of-specification หรือ OOS) คือผลตรวจใดก็ตามที่อยู่นอกข้อกำหนดหรือเกณฑ์การยอมรับที่ตั้งไว้สำหรับผลิตภัณฑ์ ภายใต้ GMP ผล OOS ทุกครั้งต้องได้รับการสอบสวนเพื่อหาสาเหตุ จะใช้ผลตรวจครั้งใหม่มาแทนที่เฉย ๆ ไม่ได้
แนวทางกำหนดไว้อย่างไร
องค์การอาหารและยาสหรัฐอเมริกา (US FDA) มีแนวทางเรื่องผล OOS ฉบับปรับปรุงปี 2565 แนวทางนี้ครอบคลุมผลทุกค่าที่อยู่นอกขีดจำกัดที่ผู้ผลิต แฟ้มข้อมูลผลิตภัณฑ์ หรือตำรายาทางการกำหนดไว้ และแบ่งการสอบสวนเป็นสองระยะ:
- ระยะที่ 1 การสอบสวนในห้องแล็บ เป็นความผิดพลาดของห้องแล็บหรือไม่ เช่น เครื่องมือขัดข้องหรือเจือจางผิด การตรวจซ้ำอาจเป็นส่วนหนึ่งของระยะนี้ โดยใช้ตัวอย่างเดิมที่เป็นเนื้อเดียวกัน และมักให้นักวิเคราะห์คนที่สองที่มีคุณสมบัติเท่ากันเป็นผู้ตรวจ
- ระยะที่ 2 การสอบสวนเต็มรูปแบบ ถ้าไม่พบความผิดพลาดของห้องแล็บ การสอบสวนจะขยายไปที่การผลิต ได้แก่ รุ่นการผลิตนั้น กระบวนการผลิต และรุ่นการผลิตอื่นที่อาจได้รับผลกระทบ
แนวทาง GMP สากลสำหรับสารออกฤทธิ์สำคัญทางยา (API) คือ ICH Q7 ก็กำหนดให้สอบสวนผล OOS ทุกครั้งและบันทึกไว้ตามวิธีปฏิบัติที่เขียนเป็นลายลักษณ์อักษร ICH Q7 ยังระบุว่าห้ามนำรุ่นการผลิตที่เป็น OOS ไปผสมกับรุ่นอื่นเพื่อให้ผ่านข้อกำหนด
“การตรวจจนกว่าจะผ่าน” (testing into compliance)
แนวทางของ FDA ระบุถึงวิธีปฏิบัติหนึ่งที่ถือว่ายอมรับไม่ได้ คือการตรวจซ้ำไปเรื่อย ๆ จนได้ผลที่ผ่าน แล้วไม่สนใจผลที่ไม่ผ่านโดยไม่มีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ แนวทางยังเตือนเรื่องค่าเฉลี่ยด้วย ถ้าผลในชุดเดียวกันบางค่าไม่ผ่านและบางค่าผ่าน ค่าที่ผ่านก็ไม่ได้มีโอกาสเป็นค่าจริงมากกว่า ค่าเฉลี่ยควรถือเป็น OOS แม้จะอยู่ในขีดจำกัดก็ตาม
ในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ผู้ซื้อเพื่อส่งออกที่ทำงานภายใต้ GMP อาจถามว่าคุณจัดการกับผลตรวจที่ไม่ผ่านอย่างไร การส่งตัวอย่างใหม่ไปห้องแล็บใหม่จนกว่าจะมีแห่งหนึ่งให้ผลผ่าน แล้วทิ้งผลที่เหลือ คือสิ่งที่ FDA เรียกว่าการตรวจจนกว่าจะผ่าน ให้เก็บผลทุกครั้งไว้ รวมถึงผลที่ไม่ผ่านด้วย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ลบหรือซ่อนผลตรวจครั้งแรก ผลทุกครั้งต้องเก็บไว้ในแฟ้ม
- นำรุ่นการผลิตที่ไม่ผ่านไปผสมกับรุ่นที่ดี ICH Q7 ไม่อนุญาตให้ทำ
- ตรวจซ้ำโดยไม่มีแผนเป็นลายลักษณ์อักษร ตัดสินใจล่วงหน้าว่าตรวจซ้ำได้กี่ครั้งและใครเป็นผู้ตรวจ
เขียนวิธีปฏิบัติเรื่อง OOS ความยาวหนึ่งหน้าไว้ตั้งแต่ตอนนี้ ระบุว่าต้องแจ้งใคร ต้องตรวจสอบอะไรก่อน และตรวจซ้ำได้กี่ครั้ง แล้วทำตามนั้นในครั้งต่อไปที่ผลตรวจไม่ผ่าน
คำที่เกี่ยวข้อง
การเบี่ยงเบนและ CAPA · การแก้ไขรุ่นที่ไม่ผ่าน (remediation) · ค่าจำกัดที่ต้องดำเนินการ (action limit) · ความครบถ้วนถูกต้องของข้อมูล (ALCOA) · การควบคุมคุณภาพ (QC) · บันทึกการผลิตแต่ละรุ่น (batch record) · ใบรับรองผลการวิเคราะห์ (COA)