กระดาษกัญชงคือกระดาษที่ทำจากเยื่อของต้นกัญชงทั้งหมดหรือบางส่วน ส่วนใหญ่ใช้เส้นใยเปลือก (bast fiber) ที่ยาวจากลำต้น มีการทดลองใช้ทำกระดาษชนิดพิเศษ เช่น กระดาษกรอง และใช้ร่วมกับเยื่อไม้
จากลำต้นสู่แผ่นกระดาษ
กระดาษคือแผ่นที่เกิดจากเส้นใยพืชประสานกัน การทำกระดาษเริ่มจากแยกเส้นใยออกจากส่วนอื่นของพืชด้วยการทำเยื่อ (pulping) ซึ่งมักทำโดยต้มกับสารเคมี จากนั้นนำเยื่อไปล้าง ตี แล้วขึ้นรูปเป็นแผ่น
ลำต้นกัญชงมีวัสดุสองแบบ คือเส้นใยเปลือกที่ชั้นนอก และแกนเนื้อไม้ หรือแกนลำต้น (hurd) งานวิจัยด้านล่างใช้เส้นใยเปลือก ขณะนี้ยังมีการศึกษาการใช้เอนไซม์กำจัดลิกนินและเพกตินก่อนทำเยื่อด้วย
งานวิจัยจากประเทศไทย
นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ในกรุงเทพฯ ร่วมกับพันธมิตรในสหรัฐอเมริกาและจีน ทดสอบเส้นใยเปลือกของกัญชงพันธุ์ RPF1 เพื่อทำกระดาษกรอง (2567) ผลที่ได้คือ
- เส้นใยยาวเฉลี่ย 5.76 mm และกว้าง 32.53 µm
- เส้นใยมีผนังเซลล์หนาและแข็ง
- องค์ประกอบทางเคมีคล้ายเส้นใยเปลือกชนิดอื่นและเส้นใยไม้เนื้ออ่อน
- การทำเยื่อด้วยกระบวนการโซดาให้ผลผลิตเยื่อ 51.36–52.56%
ผู้วิจัยสรุปว่า เส้นใยเปลือกกัญชงใช้ทำกระดาษกรองที่มีคุณสมบัติอยู่ในเกณฑ์ยอมรับได้ เมื่อผสมกับเยื่อไม้เนื้ออ่อน
คณะกรรมาธิการยุโรป (European Commission) ก็ระบุว่ากระดาษกัญชงเป็นทางเลือกที่ยั่งยืนกว่ากระดาษที่ทำจากเยื่อไม้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เล่าเรื่องประวัติศาสตร์ที่ไม่จริงต่อ ๆ กัน คำกล่าวอ้างว่าเอกสารสำคัญที่มีชื่อเสียงพิมพ์บนกัญชงมักไม่เป็นความจริง ให้ตรวจสอบจากแหล่งข้อมูลปฐมภูมิก่อน
- คิดว่าทุกส่วนของลำต้นให้เยื่อแบบเดียวกัน ถามโรงงานว่าต้องการส่วนไหนและคุณภาพระดับใด
- ปลูกโดยยังไม่มีผู้ซื้อ โรงงานเยื่อกระดาษต้องการปริมาณที่สม่ำเสมอ และเส้นใยที่มีคุณภาพตามข้อกำหนด
ก่อนปลูกกัญชงเพื่อทำกระดาษ ให้ถามผู้ผลิตเยื่อหรือกระดาษว่าจะรับซื้อเส้นใยที่ยาวเท่าใด สะอาดแค่ไหน และปริมาณเท่าใด
คำที่เกี่ยวข้อง
เส้นใยเปลือก (bast fibre) · แกนลำต้น (hurd/shive) กัญชง · การแช่หมักเส้นใย (retting) · การลอกเปลือก (decortication) · ผ้ากัญชง · กัญชง