pH คืออะไร? ความเป็นกรดในบริเวณรากควบคุมการดูดธาตุอาหารอย่างไร

pH คือค่าที่บอกว่าของเหลวเป็นกรดหรือด่างมากแค่ไหน วัดบนสเกล 0 ถึง 14 โดย 7 คือเป็นกลาง สำหรับผู้ปลูก ค่านี้สำคัญเพราะ pH ในบริเวณรากเป็นตัวควบคุมว่าต้นดูดธาตุอาหารแต่ละตัวได้ง่ายแค่ไหน

สเกล pH ทำงานอย่างไร

ตัวเลขยิ่งต่ำยิ่งเป็นกรด ตัวเลขยิ่งสูงยิ่งเป็นด่าง สเกลนี้เป็นแบบลอการิทึม คือเปลี่ยนไปหนึ่งหน่วยเต็มเท่ากับความเป็นกรดเปลี่ยนไปสิบเท่า ดังนั้นการเปลี่ยนจาก 6.0 เป็น 5.0 จึงเป็นการเปลี่ยนแปลงที่มาก ไม่ใช่เล็กน้อย

ธาตุอาหารอาจมีอยู่ในถังแต่รากยังดึงไปใช้ไม่ได้ เมื่อ pH ไม่เหมาะ ธาตุบางตัวจะถูกรากนำไปใช้ได้น้อยลง ขณะที่บางตัวกลับถูกดูดได้มากเกินไป

ค่าเป้าหมายในการปลูกแบบไม่ใช้ดิน

การศึกษาปี 2567 เกี่ยวกับกัญชาทางการแพทย์ใน Frontiers in Plant Science สรุปคำแนะนำทั่วไปสำหรับการปลูกแบบไฮโดรโปนิกส์ไว้ดังนี้:

  • ช่วงที่แนะนำโดยทั่วไปคือ 5.5–6.0
  • ต่ำกว่า 5.5 มีความเสี่ยงที่แมงกานีสจะเป็นพิษต่อพืช
  • สูงกว่า 6.5 ฟอสฟอรัส เหล็ก และแมงกานีสอาจถูกรากนำไปใช้ได้น้อยลง

ในการศึกษานั้น ระบบแบบปล่อยน้ำทิ้ง (drain-to-waste) รักษา pH ไว้ที่ 5.9 ส่วนระบบแบบหมุนเวียนมีค่า pH เลื่อน (pH drift) ไปมาระหว่าง 5.9 ถึง 6.95 ด้วยเหตุนี้ น้ำที่ใช้หมุนเวียนจึงต้องตรวจบ่อยกว่า

ในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

น้ำประปา น้ำบาดาล และน้ำฝนในภูมิภาคนี้ต่างกันมาก ค่าความเป็นด่าง (alkalinity) ของน้ำเป็นตัวกำหนดว่าคุณต้องใช้กรดมากแค่ไหน และ pH จะเลื่อนเร็วเพียงใด ให้ตรวจน้ำต้นทางของคุณหนึ่งครั้งก่อนตั้งกิจวัตร และตรวจอีกครั้งเมื่อเปลี่ยนแหล่งน้ำหรือเมื่อเปลี่ยนฤดู

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • ปรับ pH ก่อนใส่ปุ๋ย ปุ๋ยทำให้ pH เปลี่ยน จึงต้องผสมปุ๋ยก่อน แล้วปรับ pH เป็นขั้นสุดท้าย
  • เชื่อเครื่องวัดที่ยังไม่ได้คาลิเบรต หัววัด pH ค่าเพี้ยนได้ตามเวลา ให้คาลิเบรตด้วยน้ำยาบัฟเฟอร์ใหม่
  • ไล่ตามค่าที่อ่านได้ครั้งเดียว ดูแนวโน้มทั้งในถังและในน้ำไหลออก (runoff) ต่อเนื่องหลายวัน

วัด pH ของสารละลายธาตุอาหารหลังผสมทุกครั้ง และจดบันทึกพร้อมวันที่และค่า EC

คำที่เกี่ยวข้อง

ค่า pH เลื่อน (pH drift) · EC (ค่าการนำไฟฟ้า) · ธาตุอาหารถูกล็อค · สารละลายธาตุอาหาร · น้ำไหลออก (runoff) · การคาลิเบรต · จุลธาตุ (micronutrient)

อ่านเพิ่มเติมบน Asiannabis

แหล่งอ้างอิง