การผสมพันธุ์แบบคัดเลือกคืออะไร? การเลือกว่าต้นใดจะเป็นพ่อแม่ของรุ่นถัดไป

การผสมพันธุ์แบบคัดเลือกคือกระบวนการเลือกต้นที่มีลักษณะทางพันธุกรรมที่ต้องการมาเป็นพ่อแม่ ผสมข้ามกัน แล้วคัดเลือกซ้ำหลายรุ่น เมื่อเวลาผ่านไป ลักษณะที่ต้องการจะพบบ่อยขึ้นและแน่นอนขึ้นในสายพันธุ์ กัญชาที่ปลูกเกือบทุกพันธุ์เป็นผลของการผสมพันธุ์แบบคัดเลือก ไม่ว่าจะโดยเกษตรกรหรือนักปรับปรุงพันธุ์มืออาชีพ

ทำงานอย่างไร

  1. กำหนดเป้าหมาย: เช่น ความต้านทานโรค ระยะเวลาออกดอก โปรไฟล์แคนนาบินอยด์ หรือผลผลิต
  2. หาความแปรปรวน: ปลูกและประเมินต้นจำนวนมาก
  3. เลือกพ่อแม่: เลือกต้นที่ตรงเป้าหมายที่สุด
  4. ผสมข้ามและปลูกลูก
  5. ทำซ้ำ หลายรุ่น โดยบันทึกพ่อแม่ทุกต้น

ตัวอย่างจากงานวิจัยกัญชา

ความต้านทานโรคเป็นเป้าหมายที่พบบ่อย งานวิจัยปี 2569 ใน Plant Disease คัดกรองกัญชง 81 รายการในปี 2566 และ 105 รายการในปี 2567 ต่อโรคจุดใบเซปทอเรียในแปลงทดลอง ความรุนแรงของโรคสุดท้ายอยู่ระหว่างแทบไม่มีจนถึง 36% เก้ารายการแสดงความรุนแรงต่ำอย่างสม่ำเสมอและน่าจะต้านทาน ทำให้นักปรับปรุงพันธุ์มีพ่อแม่สำหรับพันธุ์ปลูกที่ต้านทาน

ลักษณะเดี่ยวตรึงได้เร็วด้วยเครื่องมือที่เหมาะสม งานวิจัยปี 2568 ใน Plants ใช้การควบคุมการออกดอก การผสมเกสรด้วยมือ และการแบ็คครอส (BX) ซ้ำ เพื่อตรึงลักษณะลำต้นสีเหลืองแบบด้อยในกัญชง ลักษณะนี้คงที่ 100% ภายในรอบที่ห้า ภายใน 12 เดือน

การคัดเลือกยังใช้ทำเมล็ดที่สม่ำเสมอด้วย งานวิจัยปี 2569 ใน Horticulture Research สร้างสายพันธุ์แท้ด้วยวิธีสืบทอดเมล็ดเดี่ยว แล้วผสมเป็นลูกผสม F1 ที่สม่ำเสมอและแข็งแรงกว่า

ทำไมบันทึกจึงสำคัญ

การคัดเลือกได้ผลก็ต่อเมื่อคุณรู้ว่าต้นไหนเป็นต้นไหน ป้ายชื่อ ประวัติสายพันธุ์ ภาพถ่าย และผลแล็บช่วยให้นักปรับปรุงพันธุ์สืบย้อนลักษณะไปถึงแหล่งที่มา และไม่ทำผิดซ้ำ

ในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

การคัดเลือกภายใต้สภาพท้องถิ่น เช่น ความร้อน ความชื้น และวันสั้น อาจได้สายพันธุ์ที่ปรับตัวเข้ากับภูมิภาคได้ดีกว่าสายพันธุ์นำเข้า สายพันธุ์ดั้งเดิม (landrace) ในท้องถิ่นเป็นแหล่งความแปรปรวนที่มีค่าสำหรับงานนี้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คัดเลือกจากต้นน้อยเกินไป ความแปรปรวนที่มีประโยชน์หายไปได้ง่าย
  • เปลี่ยนเป้าหมายทุกรุ่น ความก้าวหน้าต้องการการคัดเลือกที่สม่ำเสมอ
  • ไม่เก็บประวัติสายพันธุ์ สืบย้อนหรือทำซ้ำลักษณะไม่ได้

ก่อนการผสมครั้งถัดไป ให้เขียนเป้าหมายการผสมพันธุ์และลักษณะสามอย่างที่คุณจะให้คะแนนในลูกทุกต้น

คำที่เกี่ยวข้อง

การคัดเลือกฟีโนไทป์ (phenohunting) · แบ็คครอส (BX) · สายพันธุ์แท้ผสมในสาย (IBL) · ลูกผสมรุ่น F1 · สายพันธุ์ดั้งเดิม (landrace) · ยีนเด่นและยีนด้อย

อ่านเพิ่มเติมบน Asiannabis

แหล่งอ้างอิง