บทความเรื่องสารสกัดกัญชาเข้มข้น (concentrate) ส่วนใหญ่เขียนสำหรับคนผลิต บทความนี้เขียนสำหรับคนที่ต้องอ่านฉลาก เนื้อหาจะอธิบายว่าชื่อผลิตภัณฑ์ ฉลาก และใบรับรองผลการวิเคราะห์จากแล็บ บอกอะไรคุณได้บ้างเกี่ยวกับสิ่งที่อยู่ในกระปุกหรือคาร์ทริดจ์จริง ๆ
กลุ่มผู้อ่านคือผู้ป่วย เจ้าหน้าที่ในคลินิกและสถานประกอบการที่มีใบอนุญาต รวมถึงทุกคนที่อยากรู้ว่าชื่อเรียกเหล่านี้หมายถึงอะไร บทความนี้ไม่ใช่คู่มือเลือกซื้อ ในประเทศไทย สารสกัดเข้มข้นที่มี THC ไม่ได้วางขายให้ซื้อได้ทั่วไป (ดูส่วนกฎหมายท้ายบทความ) ส่วนประเทศอื่นเกือบทั้งภูมิภาคถือว่าผิดกฎหมายร้ายแรง
คำเตือนสำหรับผู้อ่านในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ประเทศส่วนใหญ่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น สิงคโปร์ มาเลเซีย อินโดนีเซีย และเวียดนาม ถือว่าการครอบครองหรือนำเข้าสารสกัดกัญชาเข้มข้นเป็นความผิดอาญาร้ายแรงและมีโทษหนักมาก แม้แต่ในประเทศไทย สารสกัดที่มี THC ซึ่งอยู่นอกระบบที่ได้รับอนุญาตก็ถือเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 5 บทความนี้มีไว้เพื่อการศึกษาเท่านั้น และไม่ได้สนับสนุนให้ใครซื้อ พกพา ส่ง หรือนำเข้าสารสกัดเข้มข้น
ชื่อสารสกัดเข้มข้นฟังดูเหมือนเกรดคุณภาพ แต่จริง ๆ แล้วชื่อเหล่านี้บอกอยู่สองเรื่อง คือ เนื้อสัมผัส ของผลิตภัณฑ์ และ กระบวนการ ที่ใช้ผลิต บทความนี้จะสอนให้คุณดูจากฉลากว่าผลิตภัณฑ์นั้นคืออะไรจริง ๆ
เริ่มจากคำถามเดียว: ใช้ตัวทำละลายหรือไม่
ต้องตอบคำถามนี้ก่อน แล้วค่อยไปดูรายละเอียดอื่น วิธีสกัดแต่ละแบบอธิบายไว้ครบใน อธิบายการสกัดกัญชา: เปรียบเทียบวิธีที่ใช้ตัวทำละลายกับวิธีไร้ตัวทำละลาย ส่วนนี้เป็นฉบับย่อ
ผลิตภัณฑ์ ไร้ตัวทำละลาย (solventless) ทำขึ้นด้วยความร้อน แรงกด น้ำเย็นจัด และการกวนเท่านั้น ที่สำคัญมีสองชนิด ชนิดแรกคือ แฮช (hash) ซึ่งเป็นต่อมเรซินที่แยกออกมาจากต้น ต่อมนี้เรียกว่าไตรโคม (trichome) ชนิดที่สองคือ โรซิน (rosin) ซึ่งเป็นเรซินที่บีบออกมาด้วยเครื่องกดร้อน
ผลิตภัณฑ์ที่ ใช้ตัวทำละลาย (solvent-based) ได้แก่ แชทเทอร์ บัดเดอร์ แว็กซ์ (wax) ครัมเบิล (crumble) ซอส (sauce) และดิสทิลเลท ขั้นตอนคือละลายเรซินในตัวทำละลาย แล้วไล่ตัวทำละลายออกภายหลัง ตัวทำละลายที่ใช้มีบิวเทน โพรเพน เอทานอล และ CO₂ (คาร์บอนไดออกไซด์) บิวเทนกับโพรเพนจัดเป็นตัวทำละลายกลุ่ม ไฮโดรคาร์บอน (hydrocarbon) ซึ่งเป็นก๊าซชนิดเดียวกับในไฟแช็กและถังแก๊สหุงต้ม
ไม่มีกลุ่มไหนดีกว่าอีกกลุ่มเสมอไป:
- ผลิตภัณฑ์ไร้ตัวทำละลายไม่มีความเสี่ยงเรื่องตัวทำละลายตกค้าง
- ผู้ผลิตที่มีฝีมือและมีอุปกรณ์ครบ สามารถทำสารสกัดแบบใช้ตัวทำละลายให้สะอาดมากได้
- สารสกัดไฮโดรคาร์บอนจากสถานประกอบการที่มีใบอนุญาตและไล่ตัวทำละลายออกอย่างถูกวิธี ปลอดภัยกว่าโรซินคุณภาพต่ำที่กดในห้องไม่มีการระบายอากาศ
การรู้ว่าผลิตภัณฑ์อยู่กลุ่มไหนช่วยบอกว่าต้องตั้งคำถามอะไร แต่ยังไม่ได้ให้คำตอบ สิ่งที่ควรทำ: ดูบนฉลากก่อนว่ามีคำว่า “solventless” (ไร้ตัวทำละลาย) หรือมีชื่อตัวทำละลายหรือไม่ ถ้าผลิตด้วยตัวทำละลาย ใบรับรองผลแล็บต้องมีผลตรวจตัวทำละลายตกค้าง (ดูรายการตรวจด้านล่าง)
ชื่อเรียกทีละชื่อ
“Live” (ไลฟ์) เช่นในไลฟ์เรซิน (live resin) หรือไลฟ์โรซิน (live rosin) หมายถึงต้นกัญชาถูก แช่แข็งตอนยังสด ทันทีที่เก็บเกี่ยว โดยไม่ผ่านการตากแห้งและการบ่ม (cure) ก่อน สารให้กลิ่นที่มีโมเลกุลเล็กและเบาที่สุดเรียกว่า โมโนเทอร์ปีน (monoterpene) สารกลุ่มนี้จะระเหยไปตอนตากแห้งและบ่ม การแช่แข็งต้นสดจึงเก็บกลิ่นไว้ได้ใกล้เคียงกลิ่นของต้นที่ยังสดอยู่มากกว่า คำว่า “live” บอกแค่ วัตถุดิบตั้งต้น ไม่ได้บอกอะไรเลยเรื่องกระบวนการหรือคุณภาพ อ่านเรื่องเทอร์ปีนเพิ่มเติมได้ที่ เทอร์ปีนในกัญชา: คืออะไร เหลือเท่าไรหลังการตากแห้ง และคำกล่าวอ้างเรื่องฤทธิ์ข้อใดมีหลักฐานรองรับ
โรซิน เป็นผลิตภัณฑ์ไร้ตัวทำละลาย ทำโดยใช้ความร้อนและแรงกดบีบเรซินออกมา วิธีทำอธิบายไว้ใน โรซิน (rosin): การสกัดแบบไร้ตัวทำละลายด้วยความร้อนและแรงกด
ไลฟ์โรซิน โดยทั่วไปหมายถึงโรซินที่กดจากแฮชน้ำเย็นจัด (ice-water hash) และแฮชนั้นต้องทำจากต้นที่แช่แข็งสด ไลฟ์โรซินใช้แรงงานมากกว่าสารสกัดเข้มข้นแทบทุกชนิด เรื่องแฮชน้ำแข็งอธิบายไว้ใน แฮชน้ำเย็นจัด (Ice Water Hash) หรือบับเบิ้ลแฮช: สถานะทางกฎหมายในไทย ทำไมความเย็นทำให้เรซินหลุด ถุงกรองไมครอน และวัตถุดิบสดแช่แข็ง (ตอนที่ 1 จาก 2)
ไลฟ์เรซิ่น โดยทั่วไปทำจากต้นที่แช่แข็งสด และสกัดด้วยตัวทำละลาย ในภาษาอังกฤษ “resin” กับ “rosin” ต่างกันแค่ตัวอักษรเดียว แต่สองชนิดนี้ผลิตด้วยวิธีตรงข้ามกัน คือชนิดหนึ่งใช้ตัวทำละลาย อีกชนิดไม่ใช้ เรื่องนี้เป็นความสับสนที่พบบ่อยที่สุดในวงการ และผู้ขายบางรายก็ไม่ได้แก้ความเข้าใจผิดนี้ สิ่งที่ควรทำ: เมื่อเห็นคำว่า “live resin” หรือ “live rosin” ให้หาบนฉลากว่ามีคำว่า “solventless” หรือมีชื่อตัวทำละลายหรือไม่ อย่าตัดสินจากชื่อผลิตภัณฑ์เพียงอย่างเดียว
แชทเทอร์ (shatter) คือสารสกัดแบบใช้ตัวทำละลายที่แข็งตัวเป็นแผ่นใสคล้ายแก้วและเปราะ เนื้อสัมผัสแบบนี้มาจากวิธี ไล่ตัวทำละลาย (purge) และวิธีจัดการสารสกัดหลังจากนั้น การไล่ตัวทำละลายคือการให้ความร้อนอ่อน ๆ ซึ่งมักทำในสุญญากาศ เพื่อไล่ตัวทำละลายที่ยังเหลืออยู่ แชทเทอร์เป็นชื่อเนื้อสัมผัส ไม่ใช่เกรดความบริสุทธิ์ แม้จะมักถูกขายเหมือนเป็นเกรดก็ตาม
บัดเดอร์ (budder) แบดเดอร์ (badder) แว็กซ์ และครัมเบิล เป็นสารสกัดแบบใช้ตัวทำละลายชนิดเดียวกัน แต่ระหว่างไล่ตัวทำละลายมีการกวนหรือตีจนตกผลึก จึงได้เนื้อครีมขุ่นนิ่ม ๆ หรือเนื้อแห้งร่วน ชื่อพวกนี้ก็บอกแค่เนื้อสัมผัส ไม่ได้บอกเกรด แชทเทอร์กับบัดเดอร์อาจมาจากต้นชุดเดียวกันและรุ่นการผลิตเดียวกันก็ได้
ดิสทิลเลท (distillate) คือสารสกัดที่ผ่านการกลั่นเพื่อแยกแคนนาบินอยด์ออกมา โดยทั่วไปได้ THC 85–95% หรือสูงกว่า การกลั่นแยกเอาสารอื่นออกไปเกือบหมด รวมทั้งเทอร์ปีนด้วย ถ้าดิสทิลเลทมีรสหรือกลิ่น แปลว่ามีการ เติมเทอร์ปีนกลับเข้าไป หลังกลั่น คาร์ทริดจ์สูบไอส่วนใหญ่ใช้ดิสทิลเลทเป็นฐาน คาร์ทริดจ์คือภาชนะเล็ก ๆ ที่บรรจุน้ำมันมาแล้ว ใช้หมุนต่อเข้ากับตัวทำความร้อนที่ใช้แบตเตอรี่ อ่านเรื่องคาร์ทริดจ์ได้ที่ คาร์ทริดจ์สูบไอ (Vape Cartridge): วิธีอ่านฉลาก หลักฐานเรื่องภาวะปอดบาดเจ็บ EVALI และวิธีสังเกตของปลอม
ดิสทิลเลทแบบ “live” หรือ “live resin distillate” คือดิสทิลเลทที่เติมเทอร์ปีนกลับเข้าไป โดยเทอร์ปีนนั้นได้มาจากต้นที่แช่แข็งสด ผลิตภัณฑ์แบบนี้มีอยู่จริง แต่ส่วนแคนนาบินอยด์ยังเป็นดิสทิลเลทเหมือนเดิม ส่วนที่ “live” มีเพียงเทอร์ปีนที่เติมเข้าไปเท่านั้น สิ่งที่ควรทำ: ดูบนฉลากว่าเทอร์ปีนที่เติมเข้าไปมาจากแหล่งไหน
ซอส (sauce) HTFSE และไดมอนด์ (diamonds) ทำโดยแยกสารสกัดออกเป็นสองส่วน แล้วนำกลับมาผสมกันใหม่ “ไดมอนด์” คือผลึกแคนนาบินอยด์ ส่วน “ซอส” คือของเหลวที่มีเทอร์ปีนสูง HTFSE ย่อมาจาก “high-terpene full-spectrum extract” (สารสกัดฟูลสเปกตรัมที่มีเทอร์ปีนสูง) และเป็นอีกชื่อหนึ่งของส่วนซอส
เทอร์ปีนหายไปไหน
ส่วนนี้อธิบายความแตกต่างระหว่างผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดได้เกือบทั้งหมด การเข้าใจสาเหตุจะง่ายกว่าการท่องจำว่าชนิดไหนดีกว่าชนิดไหน
เทอร์ปีนระเหยง่าย เราจึงได้กลิ่น และด้วยเหตุผลเดียวกันนี้ เทอร์ปีนจึงสลายตัวง่ายด้วย สิ่งที่ทำลายเทอร์ปีนมีสองอย่าง คือ ความร้อน และ ระยะเวลาที่สัมผัสอากาศ
เรียงคร่าว ๆ จากแบบที่เก็บเทอร์ปีนไว้ได้มากที่สุดไปหาน้อยที่สุด ดังนี้:
- วัตถุดิบสดแช่แข็ง เก็บเทอร์ปีนไว้ได้มากกว่าวัตถุดิบที่ตากแห้งและบ่มแล้ว
- การผลิตที่อุณหภูมิต่ำ เก็บไว้ได้มากกว่าการผลิตที่อุณหภูมิสูง
- การกลั่นแยกเทอร์ปีนออกไปเกือบหมด นี่คือจุดประสงค์ของการกลั่น ไม่ใช่ข้อบกพร่อง
จึงสรุปเป็นหลักง่าย ๆ ได้ว่า ไลฟ์โรซินและไลฟ์เรซิ่นทำขึ้นเพื่อเก็บกลิ่นของต้นไว้ ส่วนดิสทิลเลททำขึ้นเพื่อให้แคนนาบินอยด์ ไม่มีชนิดไหนบกพร่อง แต่ละชนิดทำมาเพื่อใช้งานต่างกัน ถึงจะเติมเทอร์ปีนอะไรกลับเข้าไป ดิสทิลเลทก็สร้างกลิ่นทั้งหมดของพันธุ์ปลูก (cultivar) หนึ่ง ๆ ขึ้นมาใหม่ไม่ได้ พันธุ์ปลูกในที่นี้หมายถึงสายพันธุ์ที่มีชื่อเรียกเฉพาะ
มีจุดหนึ่งที่คนเข้าใจผิดกันมาก เปอร์เซ็นต์ THC ที่สูงบนฉลากสารสกัดเข้มข้นแทบไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับส่วนอื่นของผลิตภัณฑ์เลย ดิสทิลเลทมักตรวจได้ THC สูงกว่าไลฟ์โรซิน เพียงเพราะสารอื่นถูกแยกออกไปหมดแล้ว
หมายเหตุผู้แปล: ความร้อนและอากาศยังคงทำลายเทอร์ปีนต่อไปแม้ผลิตเสร็จแล้ว ในไทย อุณหภูมิห้อง 30–35 °C เป็นเรื่องปกติ และเมื่อไฟดับ แอร์ก็หยุดทำงาน สารสกัดเข้มข้นที่วางไว้ในห้องร้อน ในรถ หรือในตู้โชว์ร้าน จะเสียเทอร์ปีนเร็วขึ้น และเนื้อสัมผัสอาจเปลี่ยนไป ถ้าคุณเป็นเจ้าหน้าที่ของสถานประกอบการที่มีใบอนุญาต หรือเป็นผู้ป่วยที่ได้รับผลิตภัณฑ์มาอย่างถูกกฎหมาย ให้เก็บแบบปิดสนิท ไม่ให้โดนแสง ในที่เย็น และทำตามวิธีเก็บที่ระบุบนฉลากหรือที่ผู้จัดจำหน่ายแจ้งไว้ เปิดภาชนะเฉพาะตอนจำเป็นและเปิดให้สั้นที่สุด
สิ่งที่ควรทำ: ตัดสินใจก่อนว่าคุณต้องการอะไรจากผลิตภัณฑ์ ระหว่างกลิ่นของต้น กับปริมาณแคนนาบินอยด์ที่วัดได้แน่นอน จากนั้นจึงอ่านฉลากโดยเทียบกับจุดประสงค์นั้น ไม่ใช่เทียบจากตัวเลข THC
สรุปผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด
| ผลิตภัณฑ์ | วัตถุดิบตั้งต้น | กระบวนการ | เทอร์ปีนที่เหลืออยู่ | ผลตรวจหลักที่ต้องดูในใบรับรอง |
|---|---|---|---|---|
| แฮชน้ำเย็นจัด (ice-water hash) | ช่อดอกและเศษทริม (เศษใบที่ตัดแต่งออก) แบบสดแช่แข็ง หรือแบบตากแห้งและบ่มแล้ว | ใช้น้ำแข็งและการกวน กรองผ่านตะแกรง แล้วทำให้แห้ง | สูง โดยเฉพาะเมื่อใช้วัตถุดิบสดแช่แข็ง | จุลินทรีย์และไมโคทอกซิน; สารกำจัดศัตรูพืช |
| ไลฟ์โรซิน | วัตถุดิบสดแช่แข็ง ส่วนใหญ่ผ่านขั้นทำแฮชน้ำเย็นจัดก่อน | ความร้อนอุณหภูมิต่ำและแรงกด | สูง | จุลินทรีย์และไมโคทอกซิน; สารกำจัดศัตรูพืช; % เทอร์ปีน |
| ฟลาวเวอร์โรซิน (flower rosin) | ช่อดอกที่ตากแห้งและบ่มแล้ว | ความร้อนและแรงกด | ปานกลาง | สารกำจัดศัตรูพืช; จุลินทรีย์ |
| ไลฟ์เรซิ่น | วัตถุดิบสดแช่แข็ง | ตัวทำละลายไฮโดรคาร์บอน แล้วไล่ตัวทำละลายออก | สูง ถ้าไล่ตัวทำละลายที่อุณหภูมิต่ำ | สารตัวทำละลายตกค้าง; % เทอร์ปีน |
| แชทเทอร์ / บัดเดอร์ / แว็กซ์ / ครัมเบิล | ส่วนใหญ่เป็นวัตถุดิบที่ตากแห้งและบ่มแล้ว | ตัวทำละลายไฮโดรคาร์บอน ไล่ตัวทำละลายออก แล้วจัดการให้ได้เนื้อสัมผัสที่ต้องการ | ต่ำถึงปานกลาง | สารตัวทำละลายตกค้าง; สารกำจัดศัตรูพืช |
| ซอส / HTFSE / ไดมอนด์ | มักเป็นวัตถุดิบสดแช่แข็ง | สกัดด้วยตัวทำละลาย แล้วตกผลึกและแยกส่วน | สูงในส่วนซอส | สารตัวทำละลายตกค้าง; % เทอร์ปีน |
| ดิสทิลเลท (รวมถึงดิสทิลเลทแบบ “live”) | สารสกัดดิบจากวัตถุดิบชนิดใดก็ได้ | การกลั่น; อาจเติมเทอร์ปีนกลับเข้าไป | แทบไม่เหลือ ยกเว้นเติมกลับเข้าไป | สารตัวทำละลายตกค้าง; โลหะหนักถ้าอยู่ในคาร์ทริดจ์; แหล่งที่มาของเทอร์ปีน |
“สารตัวทำละลายตกค้าง” (residual solvents) คือตัวทำละลายที่ยังเหลืออยู่ในผลิตภัณฑ์หลังไล่ออกแล้ว “ไมโคทอกซิน” (mycotoxins) คือสารพิษที่เชื้อราสร้างขึ้น อ่านรายละเอียดได้ที่ ไมโคทอกซินบนช่อดอกกัญชา: Aspergillus อะฟลาทอกซิน โอคราทอกซิน เอ และความเสี่ยงช่วงฤดูฝนในประเทศไทย
สิ่งที่ควรทำ: หาแถวของผลิตภัณฑ์ที่คุณถืออยู่ จดผลตรวจในคอลัมน์สุดท้าย แล้วดูว่าใบรับรองผลการวิเคราะห์มีผลตรวจนั้นหรือไม่
สัญญาณของผลิตภัณฑ์ที่ดี
ดูในกระปุก
- สี สีทองอ่อนถึงสีอำพันอ่อนมักบ่งบอกว่าวัตถุดิบดีและผลิตอย่างระมัดระวัง ถ้าสีน้ำตาลเข้มมากหรือดำ มักแปลว่าวัตถุดิบเสื่อมสภาพ ร้อนเกินไประหว่างผลิต หรือมีเศษพืชหลุดเข้ามาในสารสกัด แต่สีเป็นแค่เบาะแสอ่อน ๆ ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ เพราะผลิตภัณฑ์ที่ดีจริงบางตัวก็มีสีเข้มกว่า
- เนื้อสัมผัสตรงกับชื่อ ถ้าแชทเทอร์นิ่มและมีของเหลวซึมออกมา หรือบัดเดอร์แยกชั้นจนมีของเหลวขังอยู่ ส่วนใหญ่แปลว่าเก็บไม่ดีหรือไล่ตัวทำละลายไม่หมด
- กลิ่น ผลิตภัณฑ์ไร้ตัวทำละลายควรมีกลิ่นเหมือนช่อดอกแบบเข้มข้น ถ้าผลิตภัณฑ์ที่ใช้ตัวทำละลายมีกลิ่นสารเคมี กลิ่นฉุน หรือกลิ่นเหมือนน้ำมันไฟแช็ก ถือเป็นสัญญาณเตือนร้ายแรงว่ายังไล่ตัวทำละลายออกไม่หมด
- ไม่มีเศษพืชให้เห็น ถ้าสารสกัดออกสีเขียว แปลว่ามีคลอโรฟิลล์ซึ่งเป็นสีเขียวของใบหลุดเข้ามาด้วย
ดูบนฉลาก
- เลขรุ่นการผลิตและวันที่เก็บเกี่ยวหรือวันผลิต ถ้าไม่มีวันที่ คุณจะไม่รู้ว่าผลิตภัณฑ์อายุเท่าไรแล้ว
- ระบุวัตถุดิบตั้งต้น เช่น “fresh frozen” (สดแช่แข็ง) “cured flower” (ช่อดอกที่บ่มแล้ว) หรือ “trim” (เศษทริม) ถ้าไม่ระบุ ให้ถือว่าเป็นแบบที่แย่ที่สุดไว้ก่อน
- มีข้อมูลแคนนาบินอยด์ครบทุกตัว ไม่ใช่แค่ตัวเลข THC ตัวเดียว ค่า THC รวมเพียงค่าเดียวเป็นตัวเลขที่มีประโยชน์น้อยที่สุดบนฉลาก
- มีเปอร์เซ็นต์เทอร์ปีน ในกรณีที่ผลิตภัณฑ์อ้างว่ามีเทอร์ปีนสูง ผลิตภัณฑ์ที่ขายว่าเป็นแบบ “live” แต่ไม่มีตัวเลขเทอร์ปีน คือการกล่าวอ้างที่ไม่มีใครวัดจริง
ดูในใบรับรองผลการวิเคราะห์
ใบรับรองผลการวิเคราะห์ (Certificate of Analysis หรือ COA) คือรายงานผลจากแล็บของรุ่นการผลิตนั้น ๆ บทความ วิธีอ่านใบรับรองผลการวิเคราะห์ (COA) ของกัญชา อธิบายไว้ครบ ด้านล่างเป็นรายการตรวจแบบย่อ:
- เลขรุ่นการผลิตใน COA ตรงกับกระปุกหรือคาร์ทริดจ์
- มีผลตรวจ สารตัวทำละลายตกค้าง สำหรับทุกผลิตภัณฑ์ที่ผลิตด้วยตัวทำละลาย
- มีผลตรวจ สารกำจัดศัตรูพืช สารตกค้างในช่อดอกอาจเข้มข้นขึ้นเมื่ออยู่ในสารสกัด จะเข้มข้นขึ้นมากแค่ไหนขึ้นกับชนิดของสารและกระบวนการผลิต ดังนั้นช่อดอกที่สารตกค้างไม่เกินค่าจำกัด อาจให้สารสกัดที่เกินค่าจำกัดได้ อ่านเพิ่มเติมที่ สารพิษตกค้างจากสารกำจัดศัตรูพืชในกัญชา: ทำไมจึงสำคัญ ค่าจำกัดในแต่ละตลาด และสารที่ตรวจไม่ผ่านบ่อยที่สุด
- มีผลตรวจ โลหะหนัก โดยเฉพาะในคาร์ทริดจ์
- มีผลตรวจ จุลินทรีย์และไมโคทอกซิน
หมายเหตุผู้แปล: ในประเทศไทย ผู้ป่วยจะได้รับสารสกัดที่มี THC ผ่านช่องทางการแพทย์ที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น (ดูส่วนกฎหมาย) สิ่งที่ผู้ป่วยทำได้จริงคือขอ COA ของรุ่นการผลิตที่ได้รับ จากคลินิกที่สั่งจ่ายหรือจากผู้จัดจำหน่ายที่มีใบอนุญาต ถ้าคุณทำงานในสถานประกอบการที่มีใบอนุญาตและต้องส่งตรวจเอง ให้ถามแล็บว่าตรวจสารสกัดเข้มข้นตามรายการข้างต้นได้รายการใดบ้าง และได้รับการรับรองมาตรฐานสำหรับการตรวจเหล่านั้นหรือไม่ ห้ามส่งสารสกัดเข้มข้นที่มี THC ทางไปรษณีย์หรือขนส่งเอกชนด้วยตัวเองเด็ดขาด เพราะนอกระบบที่ได้รับอนุญาต การทำแบบนั้นถือเป็นการครอบครองและส่งยาเสพติดให้โทษประเภท 5
สิ่งที่ควรทำ: ก่อนรับผลิตภัณฑ์ ให้ไล่ตรวจรายการทั้งสามชุดข้างต้น (กระปุก ฉลาก ใบรับรอง) ทีละข้อ ถ้าขาดข้อไหน ให้ขอข้อมูลส่วนนั้นเป็นลายลักษณ์อักษร
สัญญาณของผลิตภัณฑ์ที่ไม่ดี
- ไม่มี COA หรือมี COA แต่ไม่มีเลขรุ่นการผลิตที่โยงกับผลิตภัณฑ์ตรงหน้าคุณ COA ทั่วไปที่แสดงบนเว็บไซต์ไม่ใช่ผลตรวจของผลิตภัณฑ์ชิ้นที่คุณถืออยู่
- COA รายงานแคนนาบินอยด์ แต่ไม่มีผลตรวจสารตัวทำละลายตกค้าง ทั้งที่ผลิตภัณฑ์ผลิตด้วยตัวทำละลาย ตัวทำละลายตกค้างคือเหตุผลหลักที่ต้องตรวจผลิตภัณฑ์ประเภทนี้
- อ้างเรื่องเทอร์ปีนแต่ไม่มีข้อมูลเทอร์ปีน
- ดิสทิลเลทที่เขียนว่า “live” โดยไม่มีคำอธิบาย อย่างดีที่สุดก็แปลว่ามีการเติมเทอร์ปีนจากต้นสดแช่แข็งกลับเข้าไปในดิสทิลเลท (ดูด้านบน) ถ้าฉลากไม่ได้บอกไว้ ถือว่าทำให้เข้าใจผิด
- คาร์ทริดจ์ที่ไม่มีข้อมูลเรื่องตัวอุปกรณ์ งานวิจัยพบว่านิกเกิล โครเมียม ตะกั่ว และทองแดงละลายออกจากชิ้นส่วนโลหะของคาร์ทริดจ์เข้าไปในน้ำมันและในไอ ยิ่งใช้งานที่อุณหภูมิสูง ก็ยิ่งปล่อยออกมามาก (การทบทวนขอบเขตงานวิจัย (scoping review), The Scientific World Journal, 2025) สิ่งนี้มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น
- ราคาไม่สมเหตุสมผล ไลฟ์โรซินมีต้นทุนผลิตสูง การสกัดด้วยน้ำเย็นจัดจากต้นสดแช่แข็งได้ผลผลิตน้อยและใช้แรงงานมาก ผลิตภัณฑ์ราคาถูกที่ติดฉลาก “live rosin” จึงมีโอกาสสูงมากว่าไม่ใช่ไลฟ์โรซินจริง
- ผลิตภัณฑ์ทั้งไลน์มีสีเหมือนกันหมด สารสกัดจริงจากต่างพันธุ์ปลูกและต่างรุ่นการผลิตจะมีสีต่างกัน ถ้าทุกตัวในไลน์มีสีทองเฉดเดียวกันหมด มักเป็นดิสทิลเลทที่ผสมเทอร์ปีนสูตรต่าง ๆ
สิ่งที่ควรทำ: ถ้าผลิตภัณฑ์มีสัญญาณข้อใดข้อหนึ่งข้างต้น อย่าใช้จนกว่าจะได้ข้อมูลที่ขาดครบ ถ้ามีคนเสนอขายนอกระบบที่ได้รับอนุญาต ให้ดูส่วนถัดไป เพราะนั่นเป็นปัญหาใหญ่กว่าเรื่องคุณภาพ
สถานะทางกฎหมายในประเทศไทย
ช่อดอก ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตาม ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ซึ่งออกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน 2568 ช่อดอกจ่ายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 จากผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาต ใบสั่งจ่ายแต่ละใบครอบคลุมได้ไม่เกิน 30 วัน ห้ามขายช่อดอกทางออนไลน์และห้ามโฆษณา และไม่อนุญาตให้ใช้เพื่อสันทนาการ รายละเอียดเรื่องใบสั่งจ่ายอยู่ใน ใบสั่งจ่ายกัญชาตามแบบ ภ.ท.33 (PT 33) ในประเทศไทย: ใครออกได้ ใช้อย่างไร และครอบคลุมอะไรบ้าง
สารสกัดเข้มข้นอยู่ใต้กฎหมายอีกฉบับ สารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% โดยน้ำหนัก ถือเป็น ยาเสพติดให้โทษประเภท 5 ความแตกต่างระหว่างสองประเภทนี้อธิบายไว้ใน สมุนไพรควบคุมกับยาเสพติดให้โทษประเภท 5: เกณฑ์ THC 0.2% และ 1.0% ของไทย และวิธีตรวจตัวอย่าง
สารสกัดเหล่านี้อยู่ภายใต้ กฎกระทรวงว่าด้วยการขออนุญาตและการอนุญาตผลิต นำเข้า ส่งออก จำหน่าย หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 เฉพาะสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชง พ.ศ. 2569 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2569 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 26 เมษายน 2569 ใบอนุญาตสำหรับสารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% ออกให้ได้เพียงสามกลุ่มเท่านั้น:
- นิติบุคคลไทย (บริษัทจดทะเบียนและองค์กรลักษณะเดียวกัน) ที่ไม่ใช่ “คนต่างด้าว” ตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542
- หน่วยงานของรัฐ
- สภากาชาดไทย
ใบอนุญาตออกให้เพื่อวัตถุประสงค์สี่อย่างเท่านั้น ได้แก่ (1) การใช้ทางการแพทย์ (2) การวิเคราะห์ การศึกษา หรือการวิจัยทางการแพทย์หรือทางวิทยาศาสตร์ (3) การใช้ในอุตสาหกรรม และ (4) การใช้ในราชการเพื่อป้องกันและปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด
ในทางปฏิบัติหมายความว่า:
- ใบอนุญาตร้านสมุนไพรควบคุม (ช่อดอก) ไม่อนุญาตให้ขายสารสกัดเข้มข้น เช่น โรซิน แชทเทอร์ บัดเดอร์ หรือดิสทิลเลท
- ผู้ป่วยได้รับสารสกัดที่มี THC ผ่านช่องทางการแพทย์ที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น คือต้องมีใบสั่งจ่ายจากผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาต และรับผลิตภัณฑ์ผ่านช่องทางการแพทย์ที่ได้รับอนุญาต
- สารสกัดเข้มข้นที่มี THC ซึ่งขายหน้าร้าน ขายออนไลน์ หรือไม่มีเอกสาร อยู่นอกระบบกฎหมาย ปัญหานี้ใหญ่กว่าเรื่องคุณภาพมาก
พระราชบัญญัติควบคุมกัญชายังเป็นแค่ร่าง คณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างนี้เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2569 และส่งต่อให้สภาผู้แทนราษฎรแล้ว แต่ยังไม่มีผลเป็นกฎหมาย อ่านรายละเอียดของกฎหมายปี 2569 เพิ่มเติมได้ที่ กฎกระทรวง 2 ฉบับของไทย พ.ศ. 2569 (2026): อะไรเปลี่ยนไปเมื่อเมษายน 2569 สำหรับใบอนุญาตสารสกัดและช่อดอกกัญชา และ กฎกัญชาของไทย พ.ศ. 2565 ถึง 2569: จากบัญชียาเสพติดสู่สมุนไพรควบคุม (ตอนที่ 1 จาก 2)
หมายเหตุผู้แปล: ยังมีกฎกระทรวงอีกฉบับ คือ กฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 30 เมษายน 2569 และทำให้เกณฑ์ใบอนุญาตช่อดอกกัญชาเข้มงวดขึ้น ถ้าคุณทำงานที่ร้านหรือคลินิก ให้เก็บเอกสารใบอนุญาตไว้ใกล้มือ และตรวจดูให้แน่ใจว่าใบอนุญาตของคุณครอบคลุมอะไรบ้าง ก่อนจะดำเนินการใด ๆ เกี่ยวกับสารสกัด
สิ่งที่ควรทำ: ก่อนรับสารสกัดเข้มข้นที่มี THC ในประเทศไทย ให้ตรวจสามข้อ คือ มีใบสั่งจ่ายจากผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาต จ่ายผ่านช่องทางการแพทย์ที่ได้รับอนุญาต และมี COA ของรุ่นการผลิตนั้นแนบมาด้วย
บทความนี้ว่าด้วยการอ่านฉลากและใบรับรองผลการวิเคราะห์ ถ้าอยากรู้ว่าสารสกัดเข้มข้นผลิตอย่างไร ดูหัวข้อเรื่องการสกัดที่ลิงก์ไว้ข้างต้น และ การสกัดกัญชาด้วยเอทานอล: เอทานอลเย็นหรืออุณหภูมิห้อง วินเทอไรเซชัน การนำตัวทำละลายกลับคืน สารตัวทำละลายตกค้าง และความปลอดภัยด้านอัคคีภัย คำถามเรื่องกระบวนการผลิตให้โพสต์ในหมวด Extraction & Concentrates (การสกัดและสารสกัดเข้มข้น) ถ้าคุณมีฉลากหรือ COA ที่อ่านไม่เข้าใจ โพสต์ถามไว้ใต้หัวข้อนี้ได้เลย จะปิดชื่อแบรนด์และข้อมูลรุ่นการผลิตไว้ก่อนก็ได้