Phần lớn thiệt hại do nhện gây ra trên cần sa đến từ ba loài: nhện hai chấm (two-spotted spider mite), nhện trắng (broad mite) và nhện rỉ sắt (russet mite). Topic này giúp bạn nắm ba việc cần biết để xử lý chúng.
- Cách nhận ra bạn đang gặp loài nào, để không tốn tiền mua thuốc trị sai đối tượng.
- Vòng đời của nhện quyết định thời điểm bạn phun thuốc.
- Những cách sinh học và hoá học thật sự dùng được trên cây mà người ta sẽ hút hoặc hoá hơi để hít.
Bước 1: Xác định đúng loài nhện
Bạn cần xác định loài trước, vì ba loài này hoạt động khác nhau. Chúng phá những bộ phận khác nhau trên cây. Chúng cũng không dễ thấy như nhau.
| Nhện hai chấm | Nhện trắng và nhện rỉ sắt | |
|---|---|---|
| Kích thước | Thấy được bằng kính lúp cầm tay rẻ tiền | Nhỏ hơn nhiều; khó thấy bằng kính lúp cầm tay thông thường; muốn xác định thì tốt nhất dùng kính hiển vi |
| Tổn thương xuất hiện ở đâu | Lá già | Nhện trắng: chồi non và nụ hoa. Nhện rỉ sắt: thường bắt đầu ở lá dưới và thân |
| Dấu hiệu nhìn thấy | Lá lốm đốm (các chấm nhạt li ti ở chỗ nhện đã chích hút) và tơ mảnh | Nhện trắng: chồi non xoắn, cứng lại; đầu lá bóng hoặc quăn. Nhện rỉ sắt: lá và thân chuyển màu đồng như gỉ sắt; mép lá cong lên |
| Hay bị nhầm với | — | Vấn đề dinh dưỡng hoặc sốc nhiệt |
Nhện trắng và nhện rỉ sắt hay bị bỏ sót vì vết hại trông giống lỗi phân bón hoặc do nóng. Bạn có thể đi chỉnh công thức dinh dưỡng hoặc máy lạnh. Trong lúc đó, nhện vẫn tiếp tục lan.
Việc cần làm:
- Dùng kính lúp 10x–20x soi lá già để tìm vết lốm đốm và tơ. Cách này giúp bạn phát hiện nhện hai chấm trước khi tơ giăng rộng.
- Nếu chồi non xoắn, đầu lá bóng hoặc quăn, hay lá và thân chuyển màu đồng, hãy soi đỉnh sinh trưởng và lá bị hại ở độ phóng đại lớn hơn nhiều trước khi đổi công thức phân. Kính hiển vi là cách chắc chắn nhất để xác định nhện trắng và nhện rỉ sắt. Làm vậy để biết có đúng là do nhện không, tránh chữa một bệnh thiếu dinh dưỡng mà cây không hề mắc.
Ghi chú của người dịch: Trong phòng trồng ở Thái nóng 30–35 °C, đầu chồi xoắn rất dễ bị đổ cho trời nóng. Hãy soi đỉnh sinh trưởng dưới kính phóng đại trước khi kết luận là do nhiệt. Kính lúp thường hay không cho thấy rõ nhện trắng hoặc nhện rỉ sắt. Ống kính kẹp điện thoại hoặc kính hiển vi USB thì thấy được. Muốn biết các thành viên khác đang dùng loại nào, hãy hỏi trong mục Thiết bị và vật tư. Nếu vẫn chưa chắc, hãy đăng ảnh cận cảnh rõ nét trong mục Phòng khám cây trồng và ghi rõ độ phóng đại bạn đã dùng.
Bước 2: Phun theo đợt, vì trứng sống sót qua hầu hết các lần phun
Phần lớn thuốc trị nhện là thuốc tiếp xúc. Thuốc tiếp xúc chỉ diệt những con nhện bị dính thuốc trực tiếp và gần như không lưu tác dụng trên lá. Đa số loại này không diệt được trứng nhện.
Vì vậy, một lần phun diệt được nhện trưởng thành, nhưng sau đó trứng nở thành một lứa mới. Do đó, số ngày giữa các lần phun quan trọng hơn việc bạn chọn sản phẩm nào.
Việc cần làm:
- Lên kế hoạch phun nhiều lần theo đợt, không phun một lần rồi thôi. Canh lần phun sau sao cho trúng lứa nhện mới nở sau lần trước, khi chúng chưa đủ lớn để đẻ trứng. Khi trời nóng và khô, nhện hai chấm có thể hoàn thành vòng đời trong khoảng 7 ngày, nên khoảng cách giữa hai lần phun phải ngắn hơn thế. Nếu nhãn sản phẩm có ghi khoảng cách phun, hãy làm theo nhãn.
- Đánh dấu vài lá bị nhiễm. Trước mỗi lần phun, đếm số nhện còn sống trên các lá đó và ghi lại ngày của từng lần phun. Việc này cho bạn thấy số nhện giảm đều giữa các lần phun hay lại tăng lên.
- Nếu số nhện tăng lại vài ngày sau khi phun, nghĩa là trứng đã nở. Hãy rút ngắn khoảng cách phun hoặc phun thêm một lần, trong giới hạn nhãn cho phép.
Ghi chú của người dịch: Trời càng nóng, nhện phát triển càng nhanh. Khoảng cách phun hợp với một phòng trồng mát ở châu Âu có thể quá dài cho phòng 32 °C ở Thái. Hãy đếm nhện như hướng dẫn ở trên. Số liệu đếm sẽ cho bạn biết khoảng cách phun đã đủ ngắn với điều kiện của riêng bạn hay chưa.
Bước 3: Chỉnh khí hậu phòng trồng, vì nhện sinh sôi nhanh nhất trong không khí nóng, khô, đứng gió
Nhện sinh sôi nhanh nhất khi không khí ấm, khô và không lưu thông. Nếu phòng trồng cứ giữ như vậy, nhện sẽ quay lại giữa các lần phun. Vì thế, muốn dứt nhện thường phải chỉnh cả khí hậu phòng.
Việc cần làm:
- Đo nhiệt độ và độ ẩm ngang tầm tán cây, cả ngày lẫn đêm, trong một tuần. Việc này cho bạn biết những giờ nào phòng nóng nhất và khô nhất.
- Tăng gió cho tới khi lá ở mọi chỗ trong tán đều khẽ lay, kể cả các góc phòng. Làm vậy để xoá những chỗ không khí đứng yên, nơi nhện tăng số lượng nhanh nhất.
- Khi có thể, hãy giảm bớt tình trạng nóng và khô trong phòng. Nhưng đừng nâng độ ẩm giai đoạn ra hoa cao tới mức làm tăng nguy cơ nấm mốc. Để hiểu nhiệt độ và độ ẩm tác động qua lại thế nào, hãy đọc Chênh lệch áp suất hơi nước (VPD).
Ghi chú của người dịch: Điều kiện ở Thái gây khó theo cả hai hướng. Vào những tháng nóng khô trước mùa mưa, cây ngoài trời và trong nhà kính nằm đúng trong loại không khí nhện ưa nhất. Trong phòng kín, máy lạnh làm khô không khí quanh năm. Khi cúp điện, quạt ngừng chạy và phòng nóng lên, nên nhện có ngay không khí nóng và đứng gió. Mùa mưa thì không khí vốn đã ẩm. Đừng đẩy độ ẩm cao thêm vào cuối giai đoạn ra hoa, vì như vậy dễ bị thối hoa (Botrytis) và phấn trắng. Hãy đối chiếu nhật ký khí hậu với giai đoạn của vụ trước khi thay đổi bất cứ điều gì.
Bước 4: Chọn cách dùng được trên cây sẽ được hít vào
Có hai nhóm biện pháp:
- Phòng trừ sinh học: dùng sinh vật sống để chống nhện, ví dụ nhện bắt mồi (loài nhện chuyên ăn nhện hại).
- Biện pháp hoá học: gồm thuốc trừ nhện (acaricide, sản phẩm làm ra riêng để diệt nhện) và dung dịch rửa lá.
Hoa cần sa được đốt hoặc làm nóng rồi hít vào. Vì vậy, bất cứ thứ gì sản phẩm để lại trên hoa đều quan trọng hơn so với nhiều loại cây lương thực. Câu hỏi không chỉ là “có diệt được nhện không?” mà còn là “có được dùng trên cây này, ở giai đoạn này, mà không để lại dư lượng trên hoa không?”.
Việc cần làm:
- Đọc nhãn trước khi mua. Kiểm tra nhãn có ghi dùng cho loại cây và giai đoạn sinh trưởng của bạn không, khoảng cách giữa các lần phun, và phải ngưng phun bao lâu trước thu hoạch. Việc này cho bạn biết có dùng được sản phẩm hay không, và dùng được tới tuần thứ mấy.
- Xử lý nhện ngay từ giai đoạn phát triển thân lá (veg) bất cứ khi nào có thể. Khi cây đã ra hoa, bạn còn rất ít lựa chọn.
- Nếu bạn bán hoặc xuất khẩu hoa, hãy gửi mẫu kiểm tra dư lượng. Xem dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên cần sa để biết phòng thí nghiệm kiểm tra những gì và vì sao một lô đã nhiễm thường không cứu được.
Ghi chú của người dịch: Tại Thái Lan, chỉ dùng thuốc bảo vệ thực vật đã đăng ký với Cục Nông nghiệp Thái Lan (กรมวิชาการเกษตร), và dùng đúng theo nhãn. Hiện chưa có danh sách soạn sẵn các sản phẩm được phép dùng cho cần sa. Hãy đọc Được phép phun gì lên cần sa theo GACP Thái Lan (tiêu chuẩn thực hành tốt trong trồng trọt và thu hái) trước khi chọn. Tự kiểm tra tình trạng đăng ký của từng sản phẩm, kể cả những sản phẩm được đánh giá trong các topic dẫn link bên dưới.
Ghi chú của người dịch: Trong cái nóng ở Thái, nhện bắt mồi hoạt động khác đi. Bài so sánh hai loài nhện bắt mồi ở 30–32 °C này cho thấy việc chọn loài quan trọng tới mức nào. Hãy kiểm tra loài bạn muốn dùng có thật sự được bán ở Thái không, rồi mới lên kế hoạch dựa vào nó. Về cách kết hợp thiên địch, chế phẩm vi sinh và luân phiên thuốc phun, xem Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), phần 2. Muốn biết mua thiên địch ở đâu, hãy hỏi nhà phân phối được hãng uỷ quyền của sản phẩm tại Thái, hoặc hỏi các thành viên trong topic đó.
Bước 5: Chặn nhện khi đưa cây giâm cành (clone) vào phòng
Ghi chú của người dịch: Cây giâm cành (clone) và cây mẹ lấy từ farm khác là đường phổ biến để nhện lọt vào phòng trồng. Nhện trắng và nhện rỉ sắt đặc biệt dễ lọt vào, vì không soi phóng đại mạnh thì bạn không thấy chúng. Chính những cây này còn có thể mang theo viroid tiềm ẩn trên cây hoa bia (HLVd), và có thể không đúng giống như người bán hứa. Hãy để mọi cây mới ở khu riêng ít nhất hai tuần trước khi đưa vào phòng chính, lâu hơn nếu phát hiện bất kỳ loài sâu hại nào. Trong thời gian đó, soi lá và đỉnh sinh trưởng dưới kính phóng đại. Nhờ vậy, bạn phát hiện nhện trước khi chúng lan vào vụ trồng. Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), phần 1 hướng dẫn cách lập khu cách ly và ghi chép kết quả kiểm tra định kỳ.
Đọc tiếp
- Hướng dẫn về nhện đỏ và bọ trĩ đã dẫn link ở đầu topic này (topic 1236): cách nhận biết, vòng đời và phòng trừ sinh học.
- Đánh giá: MiteTech Bio Acaricide (SV Biotech, Thái Lan)
- Đánh giá: Dr. Schimmel S.M.T Plant and Leaf Wash
Đặt câu hỏi về nhện ngay dưới topic này
Hãy đăng câu hỏi bằng cách trả lời ngay dưới topic này. Kèm theo các thông tin sau:
- Ảnh mặt dưới lá và chồi non.
- Độ phóng đại bạn đã dùng.
- Nhiệt độ và độ ẩm ban ngày và ban đêm.
- Bạn đã phun gì và vào những ngày nào.
Có đủ các thông tin này, các thành viên khác có thể giúp bạn xác định loài nhện và kiểm tra khoảng cách phun.