ฟาร์ม GACP: บันทึกที่ผู้ตรวจจะดูเมื่อตรวจประเมินเพื่อการรับรอง และวิธีขอบอร์ดของฟาร์ม

GOOD_BUDS · กรกฎาคม 24, 2026, 8:41am

หมวดนี้มีไว้สำหรับฟาร์มกัญชาที่ทำงานตามหลักปฏิบัติที่ดีทางการเกษตรและการเก็บเกี่ยว (GACP) GACP คือมาตรฐานสำหรับการปลูก การเก็บเกี่ยว และการตากแห้งพืชสมุนไพร มาตรฐานนี้ต้องการให้ผลผลิตมีคุณภาพสม่ำเสมอ และตรวจย้อนกลับได้ทีละรุ่นการผลิต ฟาร์มจะได้รับการรับรองหรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับเอกสารเป็นหลัก โพสต์นี้รวบรวมบันทึกที่คุณต้องมี สิ่งที่ผู้ตรวจดูในการตรวจ และวิธีขอบอร์ดของฟาร์มคุณเองบนฟอรัมนี้

บันทึก 4 ประเภทที่การรับรองต้องการ

การรับรองต้องใช้บันทึก 4 ประเภท ทุกประเภทต้องเขียนให้ชัดพอที่คนนอกอ่านแล้วทำตามได้ แม้จะผ่านไปหลายปีและไม่มีใครอยู่อธิบายให้ฟัง

ขั้นตอนการปฏิบัติงานมาตรฐาน (Standard Operating Procedure: SOP) คือคำแนะนำทีละขั้นที่เขียนไว้สำหรับงานประจำแต่ละอย่าง เช่น การผสมสารอาหารในถัง หรือการทำความสะอาดห้องตากแห้ง SOP ทำให้คนงานทุกคนทำงานเดียวกันด้วยวิธีเดียวกัน และยังช่วยให้ผู้ตรวจเทียบได้ว่าสิ่งที่คุณวางแผนไว้ตรงกับสิ่งที่ทำจริงหรือไม่
บันทึกการผลิตแต่ละรุ่น (batch record) รุ่นการผลิตคือกลุ่มต้นที่ปลูกและเก็บเกี่ยวพร้อมกันภายใต้หมายเลขรุ่นเดียวกัน บันทึกนี้จดทุกอย่างที่ทำกับรุ่นนั้น ถ้าผลตรวจจากแล็บไม่ผ่าน บันทึกนี้จะบอกได้ว่ารุ่นนั้นได้รับน้ำ ปุ๋ย หรือสารพ่นตัวไหน
บันทึกการฝึกอบรม บันทึกนี้แสดงว่าใครได้รับการฝึกตาม SOP ไหนและเมื่อไร ใช้เป็นหลักฐานว่าคนที่ทำงานนั้นรู้ขั้นตอนจริง
ผลตรวจจากห้องปฏิบัติการ คือรายงานผลแล็บของแต่ละรุ่น ส่วนใหญ่เป็นใบรับรองผลการวิเคราะห์ ให้เก็บแต่ละฉบับแยกตามหมายเลขรุ่น ผลตรวจจะได้ตรงกับต้นที่เก็บตัวอย่างไปตรวจ

ให้เริ่มจากเขียนรายการงานประจำทุกอย่างในฟาร์ม แล้วทำเครื่องหมายไว้ที่งานที่ยังไม่มี SOP เป็นลายลักษณ์อักษร คุณจะรู้ว่าก่อนถึงวันตรวจต้องเขียนเอกสารเพิ่มอีกมากแค่ไหน

สิ่งที่ผู้ตรวจดูจริง

การตรวจนี้เรียกว่าการตรวจประเมิน (audit) ในการตรวจประเมิน ผู้ตรวจจากภายนอกจะอ่านบันทึกของคุณแล้วเทียบกับสภาพจริงในฟาร์ม สิ่งที่ถูกตรวจคือการจดบันทึกของคุณมากกว่าฝีมือการปลูก

ผู้ตรวจจะดู 2 ข้อ ข้อแรก งานแต่ละอย่างที่ทำกับพืชมีขั้นตอนเขียนไว้ก่อนลงมือทำหรือไม่ ข้อสอง งานแต่ละอย่างตรวจย้อนกลับไปถึงหมายเลขรุ่นได้หรือไม่ ฟาร์มที่ต้นแข็งแรงดีจึงยังตรวจไม่ผ่านได้ ถ้าบันทึกขาดหายหรือเขียนย้อนหลัง

เริ่มตั้งแต่สัปดาห์นี้ ถ้างานไหนยังไม่มี SOP ให้เขียน SOP ก่อนลงมือทำ และเขียนหมายเลขรุ่นลงในบันทึกการให้น้ำ การให้ปุ๋ย และการพ่นสารทุกครั้ง แบบนี้ทุกงานที่ทำจะตรวจย้อนกลับไปถึงรุ่นการผลิตที่เกี่ยวข้องได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้ตรวจดู

GACP ครอบคลุมงานในฟาร์มและการแปรรูปขั้นต้น ส่วน GMP ครอบคลุมการผลิตสินค้า

GACP ครอบคลุมงานในฟาร์มไปจนถึงการตากแห้ง โดยนับการตากแห้งรวมอยู่ด้วย ส่วนขั้นตอนการผลิตสินค้าอยู่ภายใต้อีกมาตรฐานหนึ่ง คือหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (GMP) ซึ่งครอบคลุมการผลิตและการจัดการผลิตภัณฑ์

ในประเทศไทย ใบรับรอง GACP จากกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก (กรมการแพทย์แผนไทยฯ) ครอบคลุมการเพาะปลูก การเก็บเกี่ยว และการแปรรูปขั้นต้น การตรวจประเมินยังดูบันทึกการบรรจุและฉลากบนผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปด้วย เอกสารของกรมฯ ไม่ได้พูดถึงการทริมหรือการบ่ม (curing) คุณจึงควรถามหน่วยรับรองว่าการตรวจประเมินครอบคลุมสองขั้นตอนนี้หรือไม่

ถ้าแยกสองมาตรฐานนี้ไม่ออก การตรวจประเมินครั้งแรกอาจออกมาไม่ดี ความสับสนเกิดได้ 2 แบบ แบบแรก ฟาร์มเตรียมบันทึกของขั้นตอนหลังการตากแห้งที่การตรวจ GACP ไม่ได้ครอบคลุม แต่บันทึกที่ต้องใช้จริงกลับไม่มี แบบที่สอง ฟาร์มคิดไปเองว่าใบรับรอง GACP ครอบคลุมงานหลังการตากแห้งด้วย

ให้ระบุขั้นตอนการตากแห้งไว้ในบันทึกให้ชัด เขียนรายการงานทุกอย่าง แล้วระบุว่างานนั้นอยู่ก่อนหรือหลังการตากแห้ง สำหรับงานหลังการตากแห้ง ให้หาคำตอบก่อนวันตรวจว่าแต่ละงานใช้มาตรฐานไหน คุณจะได้เตรียมบันทึกให้ตรงกับการตรวจแต่ละแบบ

หมายเหตุผู้แปล: GACP ในประเทศไทย

ใครเป็นผู้รับรอง ฟาร์มกัญชาในกรุงเทพฯ ได้รับการประเมิน GACP จากกรมการแพทย์แผนไทยฯ ส่วนฟาร์มในจังหวัดอื่นได้รับการประเมินจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด คุณต้องยื่นแบบคำขอขึ้นทะเบียนของกรมฯ พร้อมคู่มือ SOP และเอกสารประกอบ จากนั้นเจ้าหน้าที่จะมาตรวจฟาร์มและบันทึก แล้วกรมฯ จะตัดสินว่าให้การรับรองหรือไม่ เงื่อนไขที่กรมฯ ประกาศไว้ไม่ได้ระบุค่าธรรมเนียมการรับรอง ถ้าเจ้าหน้าที่เก็บตัวอย่างไปตรวจที่ห้องปฏิบัติการ ส่วนใหญ่ฟาร์มต้องจ่ายค่าตรวจเอง ให้ยื่นคำขอผ่านช่องทางทางการของกรมฯ เท่านั้น เพราะกรมฯ เตือนว่าเว็บไซต์ gacpth.com ไม่ใช่เว็บไซต์ของกรม ก่อนเริ่ม ให้ขอรายการตรวจ (checklist) และอัตราค่าใช้จ่ายฉบับล่าสุดจากหน่วยรับรอง คุณจะได้รู้แน่ชัดว่าต้องเตรียมบันทึกอะไรบ้าง

กฎหมายเรื่องช่อดอก ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ประกาศนี้ออกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน 2568 ช่อดอกขายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 และจ่ายได้ไม่เกินปริมาณสำหรับใช้ 30 วัน ห้ามโฆษณาช่อดอกและห้ามขายช่อดอกทางออนไลน์

เกณฑ์ใบอนุญาตที่เข้มขึ้น กฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2569 กฎกระทรวงนี้ทำให้เกณฑ์ใบอนุญาตเกี่ยวกับช่อดอกกัญชาเข้มงวดขึ้น แนวทางของกรมการแพทย์แผนไทยฯ เรื่องกฎใหม่ระบุว่า ช่อดอกต้องมีใบรับรองคุณภาพก่อนจึงจะยื่นขอใบอนุญาตจำหน่ายได้ ใบรับรองนี้ได้มา 2 ทาง ทางแรกคือการได้รับรอง GACP อีกทางคือใบรับรองผลการวิเคราะห์จากห้องปฏิบัติการเอกชน ให้อ่านตัวบทฉบับปัจจุบันก่อนวางแผนเอกสารของฟาร์ม ส่วนเรื่องใบอนุญาตไหนครอบคลุมอะไร ดูได้ที่ใบอนุญาตและการปฏิบัติตามกฎหมายในไทย

สารพ่น ใช้เฉพาะสารกำจัดศัตรูพืชที่ขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตร และใช้ตามที่ฉลากระบุเท่านั้น จดชื่อผลิตภัณฑ์และเลขทะเบียนลงในบันทึกการพ่นสาร ผู้ตรวจจะได้ตรวจสอบได้ว่าการพ่นแต่ละครั้งถูกกฎหมาย อ่านเพิ่มเติมได้ที่สารที่พ่นบนกัญชาได้ตามกฎหมายภายใต้ GACP ของไทย

ความร้อน ความชื้น และไฟดับ ช่วงหน้าฝน แผ่นบันทึกกระดาษที่เก็บไว้ในห้องตากแห้งซึ่งมีความชื้นสูงอาจเปียกและขึ้นรา ให้ถ่ายรูปแผ่นบันทึกที่กรอกเสร็จแล้วทุกแผ่นภายในวันเดียวกัน แล้วเก็บสำเนาไว้นอกฟาร์ม ถ้าแผ่นจริงเสียหาย สำเนานี้จะยังเก็บประวัติของรุ่นการผลิตนั้นไว้ได้

ฟาร์มเล็กและผู้ปลูกที่บ้าน การขอรับรองเต็มรูปแบบเป็นงานของฟาร์มที่มีใบอนุญาต แต่ผู้ปลูกรายเล็กก็ฝึกนิสัยแบบเดียวกันได้กับรุ่นเล็กๆ หนึ่งรุ่น ให้ตั้งหมายเลขรุ่น เขียน SOP สั้นๆ สำหรับการให้น้ำและให้ปุ๋ย แล้วจดทุกงานที่ทำตลอดหนึ่งรอบการปลูก พอถึงวันเก็บเกี่ยว คุณจะรู้ว่าในฟาร์มของคุณ การจดบันทึกให้ดีต้องใช้เวลาเท่าไร

ถามเรื่องการรับรองก่อนวันตรวจประเมิน

บอร์ดนี้มีไว้ให้ถามเรื่องการรับรองก่อนการตรวจประเมิน ไม่ใช่หลังตรวจไปแล้ว เวลาโพสต์ ให้บอกว่าคุณไม่แน่ใจเรื่องบันทึกไหนหรือขั้นตอนไหน ถ้าทำได้ ให้แนบรูปแผ่นบันทึกเปล่าโดยลบชื่อและเลขใบอนุญาตออก ฟาร์มอื่นจะได้ชี้ให้ตรงบรรทัดที่ต้องแก้

การขอบอร์ดสำหรับฟาร์มของคุณ

ฟาร์มที่ผ่านการตรวจสอบแล้วแต่ละแห่งมีบอร์ดย่อยของตัวเองในหมวดนี้ได้ ฟาร์มใช้บอร์ดนี้ลงข้อมูลแนะนำฟาร์ม วิธีการปลูก ผลการเก็บเกี่ยว และข่าวอัปเดตด้านการปฏิบัติตามข้อกำหนด (compliance) ซึ่งในที่นี้หมายถึงการทำตามกฎหมายและมาตรฐาน เช่น เงื่อนไขใบอนุญาตที่ออกใหม่ หรือผลการตรวจประเมิน

ถ้าต้องการให้ฟาร์มของคุณมีบอร์ดในหมวดนี้ ให้ส่งอีเมลไปที่ asiannabisthailand@gmail.com เพื่อขอหมวดย่อย (sub-category) ทีมผู้ดูแลจะตรวจสอบว่าฟาร์มของคุณมีอยู่จริงและมีใบอนุญาต แล้วจึงสร้างบอร์ดย่อยให้ ในบอร์ดของคุณเอง คุณพูดถึงฟาร์มของตัวเองได้

แต่ในบอร์ดนั้นก็ยังต้องทำตามกฎหมายไทย เพราะกฎหมายห้ามโฆษณาและห้ามขายช่อดอกทางออนไลน์ ผลการเก็บเกี่ยวจึงต้องแชร์เป็นข้อมูลการปลูกเท่านั้น ห้ามแชร์เป็นข้อเสนอขาย

เริ่มต้นที่นี่

ลงทะเบียนฟาร์มของคุณบน Asiannabis: ฟาร์มในไทยที่มีใบอนุญาตสมัครขอบอร์ดฟาร์มได้อย่างไร

อ่านเพิ่มเติมในส่วนอื่นของฟอรัม (ทั้งสองบทความอยู่ในหมวดกัญชาทางการแพทย์):

ถ้าคุณกำลังเตรียมรับการตรวจประเมิน GACP หรือเคยผ่านการตรวจมาแล้ว โพสต์คำถามหรือเล่าประสบการณ์ไว้ด้านล่าง ฟาร์มอื่นจะได้เรียนรู้ไปด้วย