Bài này tóm tắt những gì nghiên cứu cho thấy về cần sa với ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý). Bài cũng chỉ ra những gì mọi nghiên cứu về ADHD, tự kỷ và hội chứng Tourette còn thiếu. Cuối bài là quy định hiện hành tại Thái Lan. Không có phần nào trong bài là khuyến nghị điều trị.
Phần 1 cho thấy các thử nghiệm về hội chứng Tourette đều nhỏ, kết quả không thống nhất và chỉ làm trên người lớn. Thử nghiệm tốt nhất về tự kỷ có 150 trẻ em và người trẻ tham gia. Nghiên cứu này có hai thước đo chính: một cho kết quả âm tính, một cho kết quả dương tính. Hơn nữa, nó đo hành vi chứ không đo bản thân chứng tự kỷ.
Hãy đọc phần này trước.
Bài viết này không phải lời khuyên y tế. Bài không khuyến nghị cho bất kỳ trẻ nào dùng cần sa. Quyết định điều trị cho một trẻ mắc các rối loạn này thuộc về bác sĩ chuyên khoa hiểu rõ trẻ. Đó là bác sĩ nhi, bác sĩ tâm thần nhi hoặc bác sĩ thần kinh nhi (bác sĩ chuyên về bệnh não và thần kinh ở trẻ em).
Chưa ai biết tác động lâu dài của cannabinoid lên bộ não đang phát triển. Cannabinoid là các hoạt chất trong cây cần sa. Ngoài ra, các nghiên cứu lớn trên dân số cho thấy dùng cần sa ở tuổi thiếu niên đi kèm nguy cơ loạn thần cao hơn. Loạn thần là bệnh tâm thần khiến người bệnh mất liên hệ với thực tế.
Bài này không đưa ra liều dùng nào. Hãy dè chừng bất kỳ ai đưa liều cho bạn.
Ghi chú của người dịch: Tại Thái Lan, hoa cần sa là thảo dược kiểm soát. Hoa chỉ được bán khi có đơn PT 33 (ภ.ท.33) do người hành nghề được cấp phép kê. Dùng cho người chưa thành niên là quyết định của bác sĩ chuyên khoa.
Đây là Phần 2. Phần 1: https://asiannabis.com/t/1416
Thuật ngữ nghiên cứu dùng trong phần này
- Thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) và giả dược. Người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm. Một nhóm dùng sản phẩm thật. Nhóm kia dùng giả dược, tức sản phẩm trông giống hệt nhưng không có hoạt chất.
- Thử nghiệm thí điểm (pilot trial). Đây là thử nghiệm nhỏ làm trước, để xem một thử nghiệm lớn hơn có làm được không. Kết quả của nó chỉ là gợi ý, chưa phải bằng chứng.
- Kết cục chính (primary outcome). Đây là thước đo chính, được chọn trước khi thử nghiệm bắt đầu. Nó quyết định sản phẩm có hiệu quả hay không. Kết cục phụ là các thước đo thêm, ít trọng lượng hơn.
- Giá trị p (p-value). Giả sử sản phẩm hoàn toàn không có tác dụng, giá trị p ước tính khả năng một khác biệt lớn như vậy vẫn xuất hiện do ngẫu nhiên. Theo quy ước, khoảng 0,05 trở xuống được coi là “có ý nghĩa thống kê”.
- Phân tích theo ý định điều trị (intention-to-treat). Mọi người tham gia đều được tính vào nhóm đã được phân ban đầu, kể cả người bỏ dở. Cách này cho bức tranh công bằng hơn so với chỉ tính những người theo đến cùng.
- Hiệu chỉnh cho kiểm định nhiều lần. Khi nhà nghiên cứu xem xét nhiều thước đo, vài thước đo sẽ trông tích cực chỉ do may rủi. Hiệu chỉnh là nâng ngưỡng lên để trừ hao chuyện đó. Kết quả không còn đứng vững sau hiệu chỉnh là kết quả yếu.
4. ADHD
ADHD ảnh hưởng tới khả năng tập trung, mức độ hiếu động và khả năng kiềm chế hành vi bốc đồng.
Lập luận về cách cần sa có thể tác động
Một số bài viết vận động cho cần sa cho rằng thiếu dopamine là một trong các nguyên nhân gây ADHD. Dopamine là chất hoá học trong não, liên quan tới sự chú ý và cảm giác được tưởng thưởng. Nếu đúng vậy, điều này giải thích vì sao thuốc kích thích có tác dụng với ADHD, vì chúng làm tăng dopamine.
Các bài viết đó cho rằng tiếp theo, cơ thể tự tạo ra cannabinoid để chống lại triệu chứng ADHD. Theo họ, đó là lý do người mắc ADHD kể rằng họ thấy dễ chịu hơn khi dùng cần sa.
Vế đầu là một mô hình khoa học được công nhận. Vế sau là một giả thuyết được trình bày như thể đó đã là lời giải thích. Hệ cannabinoid do chính cơ thể tạo ra gọi là hệ endocannabinoid. Chưa có bằng chứng nào cho thấy hệ này hoạt động như một cơ chế bảo vệ trong ADHD.
Thử nghiệm duy nhất: Cooper và cộng sự, 2017
Cooper và cộng sự đã làm một RCT thí điểm so sánh nabiximols với giả dược trên 30 người lớn mắc ADHD: 15 người dùng nabiximols, 15 người dùng giả dược. Nabiximols là thuốc xịt miệng kê đơn, làm từ chiết xuất cần sa, chứa cả THC lẫn CBD.
- Kết cục chính: không có khác biệt có ý nghĩa trong phân tích theo ý định điều trị. Thước đo là QbTest, một bài kiểm tra trên máy tính về sự chú ý, tính bốc đồng và sự bồn chồn. Nhóm dùng nabiximols nhìn chung đạt điểm tốt hơn, nhưng giá trị p là 0,16.
- Kết cục phụ: mức tăng động/bốc đồng cải thiện (p = 0,03). Khả năng ức chế nhận thức, tức khả năng dừng một phản ứng tự động, cũng cải thiện (p = 0,05). Cả hai chỉ được tính là có ý nghĩa khi chưa hiệu chỉnh.
- Mức giảm chú ý và cảm xúc thất thường (tâm trạng thay đổi nhanh) có xu hướng cải thiện, nhưng không đạt ý nghĩa thống kê. Không kết quả phụ nào còn đứng vững sau khi hiệu chỉnh cho kiểm định nhiều lần.
- Kết luận của nhóm nghiên cứu: kết quả là bằng chứng sơ bộ ủng hộ giả thuyết tự điều trị (self-medication theory) về việc người mắc ADHD dùng cần sa. Họ kêu gọi nghiên cứu thêm về hệ endocannabinoid trong ADHD.
Hãy đọc kỹ nhóm nghiên cứu kết luận điều gì và không kết luận điều gì. Giả thuyết tự điều trị cho rằng người mắc ADHD dùng cần sa vì nó giúp họ thấy dễ chịu hơn. Có bằng chứng ủng hộ giả thuyết này không có nghĩa là có bằng chứng cần sa điều trị ADHD hiệu quả. Thêm nữa, thử nghiệm này cũng chỉ làm trên người lớn.
Lập luận về các thuốc ADHD hiện nay
Các bài vận động đó cũng phê phán cách điều trị ADHD hiện nay. Họ chỉ ra rằng FDA (cơ quan quản lý thuốc của Mỹ) đã phê duyệt methamphetamine cho ADHD dưới tên thương mại Desoxyn. Họ cũng nhắc rằng phụ huynh và giới chuyên môn lo ngại tác dụng phụ của các thuốc kích thích đang được kê rất phổ biến.
Đây là những lo ngại có thật về cách điều trị ADHD. Nhưng không hài lòng với một cách điều trị không phải là bằng chứng cho một cách khác. Lập luận kiểu này cũng xuất hiện ở nhiều nơi khác trong các chiến dịch vận động cần sa y tế.
Hãy coi “cần sa giúp trị ADHD” là điều chưa được chứng minh. Nếu bạn quen một người lớn mắc ADHD đang dùng cần sa, hãy khuyên họ báo cho bác sĩ. Khi đó bác sĩ có thể kiểm tra tương tác với các thuốc khác họ đang dùng.
5. Những gì các nghiên cứu về cả ba rối loạn còn thiếu
Mọi nghiên cứu trong Phần 1 và Phần 2 đều có chung những lỗ hổng. Những lỗ hổng này hệ trọng với trẻ em hơn bất kỳ đối tượng nào khác.
Thời gian. Không đợt điều trị nào kéo dài quá khoảng ba tháng. Trong khi đó, các rối loạn này kéo dài suốt đời. Gia đình cần biết chuyện gì xảy ra sau nhiều năm, nhưng chưa nghiên cứu nào theo dõi người tham gia lâu như vậy.
Độ tuổi. Các thử nghiệm về hội chứng Tourette và ADHD đều làm trên người lớn. Chỉ các thử nghiệm về tự kỷ mới có trẻ em tham gia. Thử nghiệm lớn nhất là Aran 2021, gồm người từ 5–21 tuổi, dùng một sản phẩm riêng có tỷ lệ CBD:THC là 20:1. Không thể áp kết quả của nó cho bất kỳ sản phẩm nào khác.
Điều gì được cải thiện. Trong mọi thử nghiệm, thứ được cải thiện là hành vi hoặc triệu chứng, không phải bản thân rối loạn. Cannabinoid không chữa tự kỷ, ADHD hay hội chứng Tourette.
Bộ não đang phát triển. Chưa nghiên cứu nào đủ dài để trả lời câu hỏi gia đình cần nhất: “Về lâu dài, thứ này có an toàn cho con tôi không?” Câu trả lời thật lòng là chưa ai biết.
Làm mù (blinding). Nếu sản phẩm gây ra tác dụng mà người dùng cảm nhận được, người tham gia có thể đoán ra mình dùng hàng thật. Điều đó làm yếu thiết kế mù đôi, tức thiết kế mà cả người tham gia lẫn nhà nghiên cứu đều không biết ai dùng gì. Năm 2023, Abi-Jaoude và cộng sự làm một thử nghiệm thí điểm về Tourette trên 12 người lớn. Phần lớn trong số họ đoán đúng mình có được dùng cần sa hay không. Vấn đề này nặng nhất ở các thử nghiệm mà phụ huynh hoặc người chăm sóc là người báo cáo kết quả.
Trước khi tin hay chia sẻ một nghiên cứu về chủ đề này, hãy kiểm tra năm điều. Thời gian điều trị là bao lâu? Người tham gia bao nhiêu tuổi? Chính xác thì điều gì được cải thiện? Có theo dõi dài hạn không? Người tham gia có đoán được mình dùng gì không? Khi đăng link, hãy ghi câu trả lời ngay bên cạnh để người đọc khác cũng tự đánh giá được nghiên cứu.
6. Vì sao chủ đề này cần được bàn cẩn trọng, chứ không nên né tránh
Các gia đình tìm hiểu chuyện này thường đã cân nhắc rất nhiều. Nhiều nhà đang phải đối mặt với tình trạng trẻ tự làm đau mình hoặc hung hăng ở mức nặng. Có nhà thì nỗi khổ sở của trẻ đè nặng lên cả gia đình. Phần lớn đã thử qua các cách điều trị tiêu chuẩn.
Các cách điều trị hiện có cũng có tác dụng phụ nghiêm trọng. Điều này đặc biệt đúng với thuốc chống loạn thần dùng cho các vấn đề hành vi nặng. Đây là nhóm thuốc mạnh, ban đầu được phát triển để trị loạn thần. Những người vận động nói đúng khi nêu ra điểm này.
Gạt bỏ các gia đình này không phải là thái độ trung lập. Chỉ đưa kết quả tích cực để động viên họ cũng không trung lập.
Quan điểm đứng vững được chỉ có một và rất hẹp. Mọi việc sử dụng đều do bác sĩ chuyên khoa quyết định, trong một cơ sở chuyên khoa, cho từng trẻ cụ thể. Việc đó cần một triệu chứng mục tiêu rõ ràng, một thời gian dùng thử cố định, một quy tắc ngừng đã thống nhất trước, và theo dõi sát. Nó không nên bắt đầu từ một bài đăng trên diễn đàn. Không ai được lấy sản phẩm cho trẻ khi không có đơn thuốc.
Nếu một gia đình nhờ bạn giúp, hãy hướng họ tới một cơ sở chuyên khoa. Chia sẻ bốn điểm trên (triệu chứng mục tiêu, thời gian dùng thử, quy tắc ngừng, theo dõi) dưới dạng câu hỏi để họ hỏi bác sĩ chuyên khoa. Đừng cung cấp hay giới thiệu sản phẩm nào.
7. Quy định và hệ thống y tế tại Thái Lan
Ghi chú của người dịch: phần này nói về luật Thái và các bước làm thực tế tại Thái Lan.
- Hoa là thảo dược kiểm soát. Hoa cần sa là thảo dược kiểm soát theo Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về Thảo dược kiểm soát (Cần sa), B.E. 2568 (Phật lịch 2568, tức năm 2025). Thông báo này ban hành theo Đạo luật Bảo vệ Y học Cổ truyền Thái B.E. 2542 (1999), có hiệu lực từ ngày 26/6/2025.
- Chỉ bán theo đơn. Hoa chỉ được bán khi có đơn PT 33 do người hành nghề được cấp phép kê. Mỗi đơn kê tối đa cho 30 ngày.
- Cấm quảng cáo và bán online. Quảng cáo hoa và bán hoa qua mạng đều bị cấm. Hoa được chào bán cho bạn qua mạng hay qua quảng cáo là hàng bán trái phép.
- Hai quy định năm 2026 siết chặt việc cấp phép. Bạn có thể đọc về cả hai trong bài Hai Quy định cấp Bộ B.E. 2569 của Thái Lan. Quy định cấp Bộ về Chiết xuất cần sa hoặc gai dầu B.E. 2569 có hiệu lực từ ngày 26/4/2026. Giấy phép cho chiết xuất chứa trên 0,2% THC chỉ cấp cho ba loại chủ thể. Đó là pháp nhân Thái không bị coi là “nước ngoài” theo Đạo luật Kinh doanh của Người nước ngoài B.E. 2542, cơ quan nhà nước, và Hội Chữ thập đỏ Thái Lan. Quy định cấp Bộ về Thảo dược kiểm soát (số 2) B.E. 2569 có hiệu lực từ ngày 30/4/2026, siết chặt tiêu chí cấp phép đối với hoa.
- Luật mới vẫn là dự thảo. Nội các đã thông qua Dự thảo Đạo luật Kiểm soát Cần sa ngày 22/9/2026 và gửi lên Hạ viện. Dự thảo này chưa thành luật. Theo báo chí, dự thảo sẽ bổ sung lệnh cấm rõ ràng việc bán cho người dưới 20 tuổi.
- Lợi ích tốt nhất của trẻ. Khi có trẻ em liên quan, mọi quyết định đều phải đặt lợi ích tốt nhất của trẻ lên hàng đầu, kể cả quyết định về cần sa.
Ghi chú của người dịch: người trồng trên diễn đàn này có thể được họ hàng hay hàng xóm hỏi xin hoa hoặc dầu tự làm cho một đứa trẻ. Theo Điều 78 của Đạo luật năm 1999, bán thảo dược kiểm soát khi không có giấy phép có thể bị phạt tù tới 1 năm, phạt tiền tới 20.000 baht, hoặc cả hai. Dầu tự làm cũng không có kết quả xét nghiệm hàm lượng THC. Chưa thử nghiệm nào kể trên từng thử loại sản phẩm tương tự. Hãy từ chối, và khuyên gia đình quay lại gặp bác sĩ của trẻ.
Ghi chú của người dịch: nếu bạn là phụ huynh ở Thái Lan, hãy bắt đầu từ bác sĩ đang khám cho con bạn. Hãy xin giấy chuyển tới bác sĩ tâm thần nhi hoặc bác sĩ thần kinh nhi. Trước buổi khám, hãy ghi nhật ký triệu chứng chính trong hai tuần: bao lâu xảy ra một lần, nặng tới mức nào, điều gì làm nó xuất hiện. Nhật ký này cho bác sĩ chuyên khoa một mốc ban đầu để so sánh mọi thay đổi về sau.
Một đề nghị cho topic này
Vui lòng không đăng câu chuyện về từng trẻ cụ thể trong topic này. Thay vào đó, những chia sẻ dưới đây sẽ hữu ích hơn.
Bạn có thể là bác sĩ hoặc nhân viên y tế ở Thái Lan hay nơi khác trong khu vực, làm việc với các rối loạn này. Nếu vậy, hãy kể quy trình chuyển khám diễn ra thực tế ra sao khi một gia đình hỏi về cần sa. Có bác sĩ chuyên khoa nào để chuyển tới không, và sau đó chuyện gì diễn ra? Đó là câu hỏi về hệ thống y tế, không phải về một đứa trẻ nào. Câu trả lời của bạn có thể giúp các gia đình khác tìm đúng nơi cần đến.
Bài viết này thuộc loạt bài giáo dục về cần sa y tế của Asiannabis Community. Đây là thông tin chung, không phải lời khuyên y tế. Bài không khuyến nghị dùng cần sa cho trẻ em. Hiện chưa ai biết tác động lâu dài của cannabinoid lên bộ não đang phát triển.
Tài liệu tham khảo cho Phần 2
- Cooper và cộng sự, 2017: thử nghiệm thí điểm ngẫu nhiên, có đối chứng giả dược, về nabiximols trên 30 người lớn mắc ADHD. European Neuropsychopharmacology.
- Abi-Jaoude và cộng sự. Cannabis and Cannabinoid Research, 2023.
- Aran và cộng sự. Molecular Autism, 2021.
- Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về Thảo dược kiểm soát (Cần sa), B.E. 2568; Quy định cấp Bộ về Chiết xuất cần sa hoặc gai dầu B.E. 2569; Quy định cấp Bộ về Thảo dược kiểm soát (số 2) B.E. 2569; Đạo luật Bảo vệ Y học Cổ truyền Thái B.E. 2542, Điều 78.