Một số bài đăng nói rằng người bị rối loạn lưỡng cực dùng cần sa thì đầu óc minh mẫn hơn. Nhận định này chỉ dựa trên một nghiên cứu nhỏ tại một bệnh viện, và có một cách giải thích đơn giản hơn. Phần lớn các nghiên cứu khác cho thấy ở người bị rối loạn lưỡng cực, dùng cần sa đi kèm với việc bệnh khởi phát sớm hơn, cơn hưng cảm nặng hơn và diễn tiến bệnh xấu hơn. Phần này trình bày các bằng chứng đó và ý nghĩa của chúng đối với cả bệnh trầm cảm. Bài cũng nói bạn nên làm gì nếu chuyện này liên quan tới mình.
Ghi chú của người dịch: Diễn đàn này chủ yếu dành cho người trồng. Bạn bè, người nhà hay khách hàng có thể hỏi bạn liệu cần sa có “giúp” được bệnh trầm cảm hay rối loạn lưỡng cực không. Bài này đưa ra bằng chứng để bạn trả lời trung thực và khuyên họ đi gặp bác sĩ.
Đọc phần này trước. Bài viết không khuyên dùng cần sa cho bệnh trầm cảm hay rối loạn lưỡng cực. Đừng dựa vào bất cứ điều gì trong bài để thay đổi thuốc tâm thần. Ngừng đột ngột thuốc chống trầm cảm hay thuốc ổn định khí sắc (thuốc giữ tâm trạng ổn định) là nguy hiểm.
Ở Thái Lan, hoa cần sa là thảo dược kiểm soát. Chỉ người hành nghề được cấp phép mới được kê đơn hoa, và phải kê trên đơn PT 33. Hãy đặc biệt thận trọng nếu bạn hoặc người thân ruột thịt từng bị loạn thần (mất kết nối với thực tại), rối loạn lưỡng cực hoặc trầm cảm nặng. Xem Chống chỉ định và lưu ý thận trọng.
Nếu lúc này bạn đang thấy khó khăn về tâm trạng, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc người bạn tin tưởng. Đừng hành động theo điều bạn đọc trên diễn đàn. Ở Thái Lan, hãy gọi đường dây nóng của Cục Sức khỏe Tâm thần 1323 (24 giờ). Ở các nước Đông Nam Á khác, hãy gọi số khẩn cấp tại địa phương.
Đây là Phần 2. Phần 1: https://asiannabis.com/t/1414
1. Nhận định: bệnh nhân lưỡng cực dùng cần sa thì tư duy tốt hơn
Rối loạn lưỡng cực loại I là một bệnh về khí sắc (tâm trạng), trong đó người bệnh đã có ít nhất một cơn hưng cảm. Hưng cảm là giai đoạn tâm trạng phấn chấn hoặc cáu kỉnh bất thường. Người bệnh dư năng lượng, rất ít cần ngủ và hay quyết định liều lĩnh. Phần lớn người bị lưỡng cực loại I cũng trải qua những giai đoạn trầm cảm.
Nhận định này xuất phát từ Bệnh viện Zucker Hillside ở New York (Mỹ). Theo đó, bệnh nhân lưỡng cực loại I có dùng cần sa làm tốt hơn những bệnh nhân lưỡng cực loại I khác ở ba nhóm bài kiểm tra:
- sự chú ý;
- tốc độ xử lý, tức não xử lý thông tin nhanh tới đâu;
- trí nhớ làm việc, tức khả năng giữ thông tin trong đầu vài giây trong lúc đang dùng tới nó.
Nghiên cứu đứng sau nhận định này do Braga và cộng sự công bố năm 2012. Đây là nghiên cứu hồi cứu, nghĩa là xem lại hồ sơ của 200 bệnh nhân sẵn có. Trong số đó, 50 người từng bị rối loạn sử dụng cần sa. Đó là kiểu dùng mà người dùng không tự kiểm soát được, dù đã ảnh hưởng tới sức khỏe, công việc hay các mối quan hệ.
Cũng chính 50 bệnh nhân này có tỷ lệ loạn thần trọn đời cao hơn, tức từng có triệu chứng loạn thần vào một lúc nào đó trong đời. Nhóm nghiên cứu coi đây là dấu hiệu bệnh có thể có tiên lượng xấu hơn.
Các bài tổng quan về sau coi mâu thuẫn này là vẫn chưa có lời giải. Số nghiên cứu về vấn đề này còn rất ít. Các nghiên cứu đó cũng không thống nhất được kỹ năng tư duy nào khác nhau giữa bệnh nhân lưỡng cực có dùng và không dùng cần sa, thậm chí không rõ có khác biệt nào hay không.
2. Một cách giải thích đơn giản hơn
Trước khi coi kết quả này là một lợi ích, hãy xét xem còn yếu tố nào khác có thể tạo ra nó. Có một cách giải thích khá đơn giản. Muốn kiếm và dùng cần sa đều đặn, người đó phải đủ khỏe để sinh hoạt bình thường. Họ phải giữ được các mối quen biết, tự lo được tiền bạc và ra khỏi nhà được.
Mức độ nặng nhẹ của bệnh rất khác nhau giữa những người bị rối loạn lưỡng cực. Vì vậy, chuyện “người dùng cần sa làm bài kiểm tra tốt hơn” có thể chỉ cho thấy ai đủ khỏe để dùng cần sa. Nó có thể chẳng nói lên điều gì về tác dụng của cần sa.
Dạng thường gặp của vấn đề này được giới nghiên cứu gọi là “nhiễu do chỉ định” (confounding by indication). Thông thường, bệnh nhân nặng nhất mới được dùng một phương pháp điều trị, nên nhóm được điều trị trông có vẻ tệ hơn. Ở đây thì ngược lại: người khỏe hơn mới đủ sức dùng cần sa, nên nhóm có dùng trông có vẻ tốt hơn. Một phép so sánh chỉ nhìn bệnh nhân tại một thời điểm không thể loại trừ khả năng này.
Việc bạn có thể làm: Nếu ai đó gửi cho bạn nhận định “người dùng cần sa tư duy tốt hơn”, hãy hỏi lại một câu: có phải nhóm dùng cần sa vốn đã khỏe hơn ngay từ đầu? Riêng nghiên cứu đó không trả lời được câu hỏi này.
3. Các nghiên cứu khác về rối loạn lưỡng cực cho thấy gì
Phần lớn các nghiên cứu khác về rối loạn lưỡng cực lại cho kết quả theo hướng ngược lại. Hầu hết là nghiên cứu quan sát. Trong loại nghiên cứu này, nhà nghiên cứu chỉ theo dõi những gì người tham gia vốn đang làm, chứ không chỉ định ai dùng phương pháp điều trị nào.
| Phát hiện | Kết quả các nghiên cứu |
|---|---|
| Tuổi khởi phát | Dùng cần sa đi kèm với việc triệu chứng khí sắc bắt đầu ở tuổi trẻ hơn |
| Triệu chứng hưng cảm | Dùng cần sa đi kèm với triệu chứng hưng cảm nặng hơn ở người bị rối loạn lưỡng cực, và với việc triệu chứng hưng cảm xuất hiện lần đầu |
| Triệu chứng loạn thần | Người dùng cần sa có tỷ lệ từng có triệu chứng loạn thần cao hơn |
| Toan tự tử | Gặp nhiều hơn ở người dùng cần sa |
| Diễn tiến trong hai năm | Tiếp tục dùng đi kèm với tỷ lệ hồi phục và thuyên giảm thấp hơn, tái phát nhiều hơn và khó khăn hơn trong công việc |
Nguồn:
- Pinto và cộng sự, 2019: tổng quan hệ thống và phân tích gộp 53 nghiên cứu. Phân tích gộp là cách gộp kết quả của nhiều nghiên cứu thành một ước tính chung.
- Gibbs và cộng sự, 2015: tổng quan hệ thống và phân tích gộp các nghiên cứu tiến cứu, tức các nghiên cứu theo dõi người tham gia từ hiện tại về sau.
- Zorrilla và cộng sự, 2015: nghiên cứu EMBLEM (xem Mục 4).
Đây là các mối liên quan. Chúng cho biết những yếu tố nào thường đi cùng nhau, chứ không cho biết yếu tố nào gây ra yếu tố nào.
4. Phát hiện duy nhất bạn có thể làm theo: ngừng dùng khi đang lên cơn
Có một kết quả hữu ích hơn mọi thứ trong bảng trên, vì bạn có thể làm theo nó. Kết quả này đến từ EMBLEM (European Mania in Bipolar Longitudinal Evaluation of Medication), một nghiên cứu theo dõi dài hạn việc điều trị hưng cảm ở người bị rối loạn lưỡng cực tại châu Âu. EMBLEM là nghiên cứu quan sát, tiến hành ở 14 nước châu Âu. Nghiên cứu này theo dõi trong hai năm những bệnh nhân được điều trị vì một cơn hưng cảm hoặc cơn hỗn hợp. Cơn hỗn hợp là khi người bệnh có triệu chứng hưng cảm và trầm cảm cùng lúc.
Một số bệnh nhân lưỡng cực đã ngừng dùng cần sa ngay trong cơn hưng cảm hoặc cơn hỗn hợp. Trong hai năm sau đó, kết quả về lâm sàng và về chức năng của họ tương tự như ở những bệnh nhân chưa từng dùng cần sa. “Chức năng” ở đây là sinh hoạt hằng ngày, như công việc và các mối quan hệ.
Đây vẫn chỉ là kết quả quan sát. Dù vậy, đây gần như là phát hiện đáng hy vọng nhất trong mảng nghiên cứu này. Phát hiện này cũng cho thấy chiều ngược lại với nhận định về tư duy ở Mục 1.
Việc bạn có thể làm: Nếu bạn bị rối loạn lưỡng cực và đang dùng cần sa, hãy nói rõ với bác sĩ tâm thần rằng bạn dùng loại gì, bao nhiêu và bao lâu một lần. Nhắc tới kết quả EMBLEM và hỏi xem với bạn, việc ngừng cần sa dưới sự hỗ trợ của bác sĩ có hợp lý không. Như vậy bác sĩ có đủ thông tin để đánh giá, còn bạn có một bước tiếp theo cụ thể, dựa trên bằng chứng.
5. Tổng hợp các bằng chứng
Dưới đây là bức tranh đầy đủ, gồm cả những gì Phần 1 đã tìm hiểu.
- Cơ chế là có thật. Tín hiệu cannabinoid tác động lên các tế bào não sản xuất serotonin, một chất truyền tin hóa học mà nhiều thuốc chống trầm cảm nhắm tới. Trên chuột, một cannabinoid tổng hợp ở liều thấp tạo ra tác dụng giống thuốc chống trầm cảm (Bambico và cộng sự, Đại học McGill, Canada, 2007).
- Đường cong liều cũng có thật. Cũng trên những con chuột đó, khi vượt quá một mức liều nhất định thì tác dụng giống chống trầm cảm biến mất, và các tế bào serotonin hoạt động ít đi. Đây là tác dụng hai pha, hay còn gọi là đường cong hình chữ U ngược. Lợi ích tăng dần tới đỉnh rồi giảm xuống, có khi còn thấp hơn lúc chưa dùng. Cảm giác của bạn không cho biết bạn đang ở phía nào của đỉnh.
- Dữ liệu trên người lại theo chiều ngược lại. Trong các nghiên cứu quan sát, dùng cần sa đi kèm với tỷ lệ trầm cảm cao hơn ở mức vừa phải. Tỷ số chênh (odds ratio, trên 1 nghĩa là nhóm dùng cần sa có nguy cơ cao hơn) là 1,29 trong một tổng quan năm 2025 gồm 22 nghiên cứu. Con số này là 1,37 trong một tổng quan năm 2019 ở trẻ vị thành niên. Dùng nhiều có thể làm tình trạng này nặng hơn. Đâu là nguyên nhân, đâu là kết quả thì vẫn chưa rõ.
- Bằng chứng về rối loạn lưỡng cực còn bất lợi hơn. Trong dữ liệu quan sát, dùng cần sa đi kèm với khởi phát sớm hơn, hưng cảm nặng hơn và diễn tiến bệnh xấu hơn. Đối lại chỉ có một phát hiện về tư duy đang bị tranh cãi, mà phát hiện đó lại có một cách giải thích khác rất rõ ràng.
- Chưa có bằng chứng về điều trị. Chưa có loạt thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng nào cho thấy cần sa điều trị được một trong hai bệnh. Trong loại thử nghiệm này, ai được nhận phương pháp điều trị là do chọn ngẫu nhiên, giống như bốc thăm.
Vì vậy, người đọc trung thực sẽ không có câu trả lời nào dễ nghe. Đó lại là kết luận đúng với những gì đang có. Cả câu “cần sa giúp chữa trầm cảm” lẫn câu “cần sa gây trầm cảm” đều quá đơn giản so với những gì khoa học đã biết. Tranh cãi gay gắt hơn cũng không giải quyết được câu hỏi này. Chỉ những thử nghiệm mà đến nay chưa ai làm mới trả lời được.
Việc bạn có thể làm: Khi có người hỏi cần sa có giúp được bệnh trầm cảm hay rối loạn lưỡng cực không, hãy trả lời ngắn gọn và chính xác. Hãy nói rằng chưa có thử nghiệm có đối chứng nào cho thấy cần sa điều trị được một trong hai bệnh. Nói thêm rằng dùng nhiều đi kèm với kết quả xấu hơn, và họ nên gặp bác sĩ trước.
6. Nếu chuyện này liên quan tới chính bạn
Tiền sử của bạn là quan trọng nhất
Nếu bạn hoặc người trong gia đình từng bị loạn thần, rối loạn lưỡng cực hay trầm cảm nặng, đó là lý do lớn nhất để thận trọng với cần sa y tế. Phải thận trọng như vậy vì THC, hoạt chất gây phê chính trong cần sa, có thể khởi phát triệu chứng loạn thần. THC cũng có thể làm tâm trạng mất ổn định ở những người dễ bị ảnh hưởng. Lưu ý này áp dụng cả khi cần sa được kê đơn lẫn khi không có đơn.
Đừng tự ý ngừng thuốc
Đừng ngừng thuốc bạn đang dùng. Ngừng thuốc chống trầm cảm và thuốc ổn định khí sắc có thể gây hội chứng cai thuốc. Với người bị rối loạn lưỡng cực, ngừng thuốc ổn định khí sắc có thể làm khởi phát một cơn bệnh mới.
Trao đổi với bác sĩ tâm thần về cần sa là việc hợp lý. Tự ý thay đổi thuốc đang dùng thì không.
Đặt lịch khám tâm thần ở Thái Lan
Ghi chú của người dịch: Hãy bắt đầu từ bệnh viện hoặc trạm y tế nơi bạn đăng ký chế độ bảo hiểm y tế. Hãy xin lịch khám chuyên khoa tâm thần hoặc xin giấy chuyển tuyến. Bệnh viện công lớn thường có phòng khám tâm thần hoặc phòng khám sức khỏe tâm thần, còn bệnh viện nhỏ hơn có thể chuyển tuyến cho bạn. Bạn cũng có thể gọi đường dây nóng 1323 để được tư vấn sức khỏe tâm thần miễn phí, 24 giờ mỗi ngày.
Nói gì với bác sĩ về chuyện dùng cần sa
Ghi chú của người dịch: Khi đi khám, nhiều bệnh nhân khai mức dùng cần sa ít hơn thực tế. Bác sĩ chỉ đánh giá được tương tác thuốc và ảnh hưởng tới tâm trạng khi có đủ thông tin. Trước buổi khám, hãy ghi lại:
- bạn dùng loại gì (hoa, dầu, đồ ăn có cần sa) và dùng bằng cách nào (hút, hóa hơi, nuốt);
- hàm lượng THC và cannabidiol (CBD), nếu bạn biết qua nhãn sản phẩm hoặc phiếu kết quả phân tích;
- dùng bao nhiêu, bao lâu một lần và đã dùng được bao lâu;
- vì sao bạn bắt đầu dùng, và từ đó tới nay tâm trạng, giấc ngủ của bạn thay đổi ra sao;
- mọi loại thuốc và thực phẩm bổ sung bạn đang dùng. Xem Tương tác giữa cần sa và thuốc: danh sách mang theo khi đi khám.
Hãy hỏi thẳng bác sĩ nghĩ gì và vì sao lại nghĩ vậy. Lý do bác sĩ đưa ra cũng quan trọng như câu trả lời.
Đơn thuốc và sản phẩm ở Thái Lan
Ở Thái Lan, quyết định này thuộc về người kê đơn. Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về thảo dược kiểm soát (cần sa), B.E. 2568 (Phật lịch 2568, tức năm 2025) được ban hành theo Luật Bảo vệ Y học cổ truyền Thái Lan B.E. 2542. Thông báo này có hiệu lực từ ngày 26/6/2025. Theo đó, hoa cần sa chỉ được bán khi có đơn PT 33. Mỗi đơn kê tối đa lượng dùng cho 30 ngày.
Thông báo này cũng cấm quảng cáo hoa cần sa và cấm bán hoa qua mạng.
Ghi chú của người dịch: Hoa cần sa được rao bán qua mạng là đang bán trái với lệnh cấm đó. Cũng chưa có người kê đơn nào xem sản phẩm đó có hợp với tiền sử bệnh của bạn hay không. Nếu được kê đơn hoa, hãy hỏi hàm lượng THC của lô hàng. Với sản phẩm THC cao, bạn dễ dùng quá liều hơn.
Nếu bạn đang nghĩ tới việc làm hại bản thân
Đừng một mình đối mặt với chuyện này hay tìm lời giải trên diễn đàn. Ở Thái Lan, hãy gọi đường dây nóng của Cục Sức khỏe Tâm thần 1323 (24 giờ). Ở các nước Đông Nam Á khác, hãy gọi số khẩn cấp tại địa phương. Bạn cũng có thể liên hệ với bác sĩ hoặc một người thân ngay trong hôm nay.
Nếu bạn đang sống chung với bệnh trầm cảm hoặc rối loạn lưỡng cực và đã trao đổi với bác sĩ tâm thần về cần sa, hãy chia sẻ ngay dưới topic này: bác sĩ đã nói gì và giải thích ra sao. Biết những buổi trao đổi như vậy thực tế diễn ra thế nào ở Thái Lan và trong khu vực sẽ hữu ích hơn thêm một vòng tranh luận chung chung.
Tài liệu tham khảo
- Bambico FR, Katz N, Debonnel G, Gobbi G. Cannabinoids elicit antidepressant-like behavior and activate serotonergic neurons through the medial prefrontal cortex. J Neurosci. 2007;27(43):11700–11711. doi:10.1523/JNEUROSCI.1636-07.2007
- Churchill V, Sutton Chubb C, Popova L, Spears CA, Pigott T. The association between cannabis and depression: an updated systematic review and meta-analysis. Psychol Med. 2025;55:e44. doi:10.1017/S0033291724003143
- Gobbi G, Atkin T, Zytynski T, et al. Association of cannabis use in adolescence and risk of depression, anxiety, and suicidality in young adulthood: a systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry. 2019;76(4):426–434. doi:10.1001/jamapsychiatry.2018.4500
- Braga RJ, Burdick KE, DeRosse P, Malhotra AK. Cognitive and clinical outcomes associated with cannabis use in patients with bipolar I disorder. Psychiatry Res. 2012;200(2–3):242–245. doi:10.1016/j.psychres.2012.05.025
- Zorrilla I, Aguado J, Haro JM, et al. Cannabis and bipolar disorder: does quitting cannabis use during manic/mixed episode improve clinical/functional outcomes? Acta Psychiatr Scand. 2015;131(2):100–110. doi:10.1111/acps.12366
- Pinto JV, Medeiros LS, Santana da Rosa G, et al. The prevalence and clinical correlates of cannabis use and cannabis use disorder among patients with bipolar disorder: a systematic review with meta-analysis and meta-regression. Neurosci Biobehav Rev. 2019;101:78–84. doi:10.1016/j.neubiorev.2019.04.004
- Gibbs M, Winsper C, Marwaha S, Gilbert E, Broome M, Singh SP. Cannabis use and mania symptoms: a systematic review and meta-analysis. J Affect Disord. 2015;171:39–47. doi:10.1016/j.jad.2014.09.016
Thông tin giáo dục chung, không phải lời khuyên y tế. Không có nội dung nào trong bài khuyên dùng cần sa cho bất kỳ bệnh tâm thần nào.