Kem và dầu cù là có cần sa được bán để trị đau, ngứa và nhiều bệnh về da. Bài này đối chiếu các lời quảng cáo đó với kết quả thử nghiệm trên người. Bài cũng trả lời ba câu hỏi. Kem bôi có gây say hay làm bạn dương tính khi xét nghiệm ma tuý không? Nhãn sản phẩm đúng tới đâu? Thành phần nào gây dị ứng da? Cuối bài có bảng tóm tắt bằng chứng và 5 điều cần kiểm tra trước khi bạn mua, tự làm hay giới thiệu một sản phẩm.
Bạn cần nhớ hai điều từ Phần 1 để hiểu các phần bên dưới. Thứ nhất, lớp ngoài cùng của da là lớp sừng (stratum corneum), gồm các tế bào đã chết. Lớp này là một hàng rào rất chắc. Cannabinoid rất ưa dầu, nên phần lớn bị giữ lại trong lớp chết này mà không tới được tế bào sống.
Thứ hai, sản phẩm “bôi tại chỗ” (topical) được làm để tác dụng trong da hoặc ngay dưới da. Lượng vào máu rất ít hoặc không có. Sản phẩm “thấm qua da” (transdermal) thì được làm để đi vào máu. Muốn gọi là transdermal, sản phẩm phải có số liệu về tốc độ thấm và nồng độ trong máu.
Đây là Phần 2. Phần 1: https://asiannabis.com/t/1310
1. Đau và viêm tại chỗ
Giảm đau là công dụng được quảng cáo nhiều nhất của sản phẩm bôi có cần sa. Thế nhưng bằng chứng cho công dụng này lại thuộc loại yếu nhất.
Đau khớp. Năm 2024, tạp chí Scientific Reports đăng một thử nghiệm nhãn mở, tức người tham gia biết mình đang dùng gì. Có 15 người hoàn thành thử nghiệm. Họ bôi gel cannabidiol (CBD) thấm qua da nồng độ 4% trong 4 tuần. Mức đau giảm khoảng 2 điểm trên thang 10 điểm, và lực nắm tay tăng lên.
Cả hai cải thiện đều mất đi trong giai đoạn ngừng dùng (washout), tức khoảng thời gian sau khi thôi bôi gel. Nếu chỉ do người dùng kỳ vọng thì khó giải thích được diễn biến này. Chính nhóm nghiên cứu đã nêu các hạn chế: không có nhóm dùng giả dược, số người ít, và ai cũng biết mình dùng gì.
Năm 2022, Journal of Hand Surgery đăng một thử nghiệm ngẫu nhiên về viêm khớp ở gốc ngón cái (thumb basal joint arthritis). Thử nghiệm này cũng ghi nhận có lợi, nhưng chỉ có 18 người tham gia.
Đau thần kinh. Năm 2020, nhóm Xu, Cullen, Tang và Fang đăng một thử nghiệm ngẫu nhiên, có nhóm dùng giả dược, trên Current Pharmaceutical Biotechnology. Có 29 người bị bệnh thần kinh ngoại biên (tổn thương dây thần kinh) ở chân và bàn chân tham gia. Trong 4 tuần, 15 người bôi dầu CBD, còn 14 người bôi giả dược. Ở nhóm dùng CBD, cơn đau dữ dội và đau nhói giảm rõ rệt. Cảm giác lạnh và ngứa cũng giảm.
Nhìn chung, các kết quả đi đúng hướng và tác dụng phụ đều nhẹ. Nhưng số người tham gia quá ít để kết luận chắc chắn. Ngoài ra, một số yếu tố khác trong lúc bôi cũng tự làm điểm đau giảm. Đó là dầu nền, việc xoa bóp khi thoa và các chất tạo cảm giác mát hoặc nóng trên da (counterirritant).
Ghi chú của người dịch: Nhiều loại dầu cù là bán ở Thái, kể cả dầu cù là thảo dược truyền thống (ยาหม่อง), vốn đã có menthol hay long não (camphor). Đây là các chất tạo cảm giác mát hoặc nóng. Nếu dầu cù là cần sa cũng có các chất này, bạn sẽ không biết thành phần nào đang làm bớt đau.
Việc nên làm: Nếu thử dầu bôi cho đau khớp hay đau cơ, hãy chấm điểm đau từ 0 đến 10 mỗi ngày trong 2 tuần. Ghi thêm hôm đó bạn có xoa bóp chỗ đau hay không. Nhờ vậy bạn biết tác dụng có kéo dài không, và có phải chỉ nhờ xoa bóp hay không.
2. Ngứa
Với ngứa, cơ sở khoa học vững nhất. Cảm giác ngứa truyền theo sợi C. Đây là loại sợi thần kinh mảnh, không có lớp vỏ bọc (myelin). Đầu tận cùng của sợi C nằm ở phần trên của lớp trung bì và vươn lên tới lớp biểu bì. Vì vậy, đây là đích nằm nông nhất trong da.
Một phân tử thấm kém vẫn có nhiều khả năng chạm tới các sợi này nhất. Thụ thể cannabinoid có trên các sợi C. Thụ thể này cũng có trên tế bào mast (dưỡng bào) và tế bào sừng (keratinocyte) nằm xung quanh.
Palmitoylethanolamide (PEA) là một phân tử chất béo do cơ thể tự tạo ra. Chất này có liên quan tới hệ cannabinoid nhưng không trực tiếp kích hoạt thụ thể cannabinoid. Hai nghiên cứu ban đầu, không có nhóm đối chứng, đã thử kem PEA:
- Nhóm Ständer, Reinhardt và Luger (tạp chí Der Hautarzt, 2006) điều trị cho 22 bệnh nhân bị sẩn ngứa (prurigo, tức các nốt sần gây ngứa) hoặc ngứa mạn tính. Có 14/22 người đáp ứng, và mức ngứa của họ giảm trung bình 86,4%.
- Szepietowski và cộng sự (2005) dùng một loại kem tương tự cho 21 bệnh nhân chạy thận nhân tạo bị ngứa do urê huyết (uraemic pruritus, tức ngứa do suy thận). Có 38% số người hết ngứa hoàn toàn.
Sau đó mới có một thử nghiệm có đối chứng, do nhóm Viße, Blome, Phan, Augustin và Ständer công bố trên Acta Dermato-Venereologica. Họ chia ngẫu nhiên 100 người bị ngứa mạn tính do khô da vào hai nhóm. Một nhóm dùng lotion có PEA. Nhóm kia dùng lotion nền (vehicle), tức cùng loại lotion đó nhưng không có PEA.
Cả hai nhóm đều đỡ ngứa nhiều. Nhóm có PEA tốt hơn một chút (30,1% so với 24,2%), nhưng chênh lệch này không có ý nghĩa thống kê.
Cả lĩnh vực này thường diễn ra theo đúng kiểu đó. Nghiên cứu không có nhóm so sánh thường cho ra con số ấn tượng. Khi có thêm nhóm dùng lotion nền, phần lớn tác dụng hoá ra lại đến từ chính lớp kem nền.
Việc nên làm: Khi một sản phẩm quảng cáo là giảm ngứa, hãy tìm thử nghiệm so sánh nó với cùng loại kem nền nhưng không có hoạt chất. Nếu chưa có thử nghiệm như vậy, bạn nên hiểu rằng phần lớn tác dụng có thể chỉ nhờ dưỡng ẩm.
3. Gây say và xét nghiệm ma tuý
Kem, dầu cù là hay sáp bôi (salve) thông thường, thoa trên da lành, không làm bạn say. Một nghiên cứu năm 2017 trên Forensic Science International ghi luôn kết luận vào tiêu đề bài. Sản phẩm bôi có chứa tetrahydrocannabinol (THC) không thể làm xét nghiệm cannabinoid trong máu hay nước tiểu ra dương tính.
Có 3 trường hợp ngoại lệ thật sự.
- Sản phẩm thấm qua da đúng nghĩa thì có đi vào máu. Trong thử nghiệm năm 2024 về thoái hoá khớp bàn tay, CBD và các chất chuyển hoá của nó có trong nước tiểu của tất cả người tham gia. Như vậy chưa phải là dương tính khi xét nghiệm cần sa. Xét nghiệm ma tuý thông thường tìm THC-COOH (chất chuyển hoá của THC), không tìm CBD. Còn sản phẩm thấm qua da có chứa cả THC thì lại là chuyện khác.
- Niêm mạc không có lớp sừng. Khi đưa sản phẩm vào miệng, âm đạo hay hậu môn, hàng rào này bị bỏ qua hoàn toàn.
- Da bị tổn thương có hàng rào yếu. Da trầy xước hay đang viêm cho nhiều chất thấm qua hơn. Người phải bôi trên vùng rộng nhất thường lại có da tổn thương, nên họ là nhóm hấp thụ nhiều nhất.
Ghi chú của người dịch: Nơi làm việc của bạn có thể xét nghiệm nước tiểu tìm ma tuý, hoặc công việc của bạn là lái xe hay vận hành máy móc. Khi đó, hãy coi mọi sản phẩm có khả năng thấm vào cơ thể và có thể chứa THC là một rủi ro.
Việc nên làm: Nếu có thể bị xét nghiệm ma tuý, bạn chỉ nên dùng sản phẩm có phiếu kết quả phòng thí nghiệm đúng số lô, ghi THC dưới ngưỡng phát hiện. Không bôi sản phẩm cần sa lên da trầy xước hay niêm mạc. Như vậy bạn tránh được cả 3 con đường thật sự đưa THC vào cơ thể.
4. Trong hũ thực sự có gì
Nhãn ghi có đúng không
Số liệu đáng tin nhất đến từ nghiên cứu của Spindle và cộng sự, đăng trên JAMA Network Open năm 2022. Nhóm nghiên cứu do Đại học Johns Hopkins (Mỹ) dẫn đầu đã phân tích 105 sản phẩm bôi làm từ gai dầu (hemp), mua online và tại cửa hàng. Kết quả ở các sản phẩm có ghi hàm lượng CBD như sau:
- 18% ghi cao hơn thực tế: lượng CBD thật thấp hơn mức quảng cáo trên 10%.
- 58% ghi thấp hơn thực tế: lượng CBD thật nhiều hơn mức ghi trên nhãn.
- Chỉ 24% ghi đúng, tức lệch không quá 10% so với nhãn.
Có 35% tổng số sản phẩm chứa THC. Trong số này, 11% có nhãn ghi “không có THC”. 51% khác không hề nhắc tới THC.
Dầu hạt gai dầu không phải là CBD
Người mua hay nhầm nhất ở bảng thành phần. Dầu hạt gai dầu được ghi trên nhãn mỹ phẩm là Cannabis sativa seed oil. Dầu này ép từ hạt và dưỡng ẩm tốt. Nhưng nó gần như không có cannabinoid.
Lý do là cannabinoid được tạo ra trong các tuyến nhựa (trichome tuyến) trên hoa, chứ không phải trong hạt. Nếu dầu hạt có chút cannabinoid thì đó chỉ là phần sót lại trong lúc chế biến.
Chiết xuất CBD được lấy từ phần cây mọc trên mặt đất. Đây là một nguyên liệu khác hẳn và đắt hơn. Một hũ kem có thể in hình lá cần sa và được bán là kem cần sa, nhưng bên trong chỉ có dầu hạt.
| Bạn thấy gì trên nhãn | Nghĩa là gì | Cần kiểm tra gì |
|---|---|---|
| Cannabis sativa seed oil | Chất dưỡng ẩm từ hạt, lượng cannabinoid không đáng kể | Nhãn có ghi riêng một cannabinoid nào không |
| Hemp extract, full-spectrum (chiết xuất gai dầu phổ đầy đủ) | Cách gọi mơ hồ, có thể không có CBD | Hàm lượng tính bằng miligam và phiếu kết quả phòng thí nghiệm |
| “500 mg”, không kèm thông tin gì khác | Tổng lượng trong cả hũ, không phải nồng độ | 500 mg trong hũ 500 g chỉ là 0,1% |
| “Không có THC” (Tetrahydrocannabinol-free) | Chỉ là lời tuyên bố, không phải kết quả đo | Ngưỡng phát hiện ghi trong phiếu kết quả |
Cách đọc giấy chứng nhận phân tích
Giấy chứng nhận phân tích (certificate of analysis, COA) là phiếu kết quả của phòng thí nghiệm cho một lô sản xuất. Một COA có giá trị phải đạt đủ các điểm sau:
- ghi tên một phòng thí nghiệm độc lập, không phải chính hãng sản xuất;
- số lô khớp với sản phẩm bạn đang cầm;
- có ghi ngày;
- có đủ bảng cannabinoid, kèm giá trị đo được và ngưỡng phát hiện;
- có kiểm kim loại nặng, thuốc trừ sâu, dung môi còn sót lại và vi sinh vật.
Phiếu không ghi ngày, không có số lô hoặc do chính người bán cấp thì trông giống số liệu nhưng không chứng minh được gì.
Ghi chú của người dịch: Tại Thái Lan, hoa cần sa là thảo dược kiểm soát (สมุนไพรควบคุม). Quy định nằm trong Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về Thảo dược kiểm soát (Cần sa) B.E. 2568, có hiệu lực từ ngày 26/6/2025. Pháp luật cấm quảng cáo hoa và cấm bán hoa online.
Chiết xuất chứa trên 0,2% THC chỉ được cấp phép cho 3 nhóm. Đó là pháp nhân Thái không bị coi là “người nước ngoài” theo Luật Kinh doanh của người nước ngoài B.E. 2542, cơ quan nhà nước và Hội Chữ thập đỏ Thái Lan. Điều này được quy định trong Quy định cấp Bộ về chiết xuất cần sa hoặc gai dầu B.E. 2569, có hiệu lực từ ngày 26/4/2026.
Ghi chú của người dịch: Với sản phẩm bôi da bán ở Thái, hãy xem nhãn có số đăng ký của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Thái Lan (Thai FDA, อย.) không. Topic về ghi nhãn tại Thái giải thích nhãn sản phẩm cần sa phải có những thông tin gì. Muốn tìm phòng thí nghiệm ở Thái kiểm được kem hoặc dầu, bạn hãy hỏi các thành viên khác trong mục B2B Services: Laboratories. Hãy hỏi từng nơi xem phương pháp của họ có kiểm được kem và dầu không, hay chỉ kiểm được hoa khô.
Việc nên làm: Đọc bảng thành phần trước khi xem mặt trước của hũ. Nếu bảng chỉ ghi Cannabis sativa seed oil, bạn đang mua một loại kem dưỡng ẩm. Nếu sản phẩm ghi có CBD, hãy xin COA có ghi ngày và đúng số lô, do phòng thí nghiệm độc lập cấp. Nhờ vậy bạn biết mình đang thực sự trả tiền cho thứ gì.
5. Kích ứng, dị ứng và thử áp da
Trong các thử nghiệm kể trên, kem cannabinoid nhìn chung ít gây khó chịu. Phần lớn phản ứng đến từ các thành phần khác trong hũ, chủ yếu là các terpene tạo mùi thơm. Limonene và linalool thường có trong sản phẩm thảo mộc, và có cả trong nguyên liệu lấy từ cây cần sa. Khi gặp không khí, cả hai bị oxy hoá thành hydroperoxide. Chất này gây dị ứng da dễ hơn nhiều.
Các nghiên cứu thử áp da (patch test) cho thấy chuyện này không hiếm. Có những người được thử vì nghi bị viêm da tiếp xúc (nổi ban do dị ứng). Trong nhóm này, tỉ lệ người phản ứng với các hydroperoxide nói trên dao động từ vài phần trăm tới hơn 10%, tuỳ nghiên cứu. Vì vậy, một sản phẩm lúc mới mở dùng không sao vẫn có thể gây phản ứng vài tháng sau.
Nếu da nhạy cảm, cách làm chuẩn với mọi sản phẩm bôi mới là thử trước trên một vùng da nhỏ. Khi nghi bị dị ứng, cần làm patch test chính thức để xác định. Cả hai việc này nên do bác sĩ hướng dẫn, không thể dựa vào diễn đàn.
Cần cẩn thận hơn trong các trường hợp sau:
- da trầy xước hoặc đang rỉ dịch;
- đã biết mình dị ứng với hương liệu hoặc thực vật;
- đang bị nhiễm trùng da;
- trẻ em;
- đang mang thai hoặc cho con bú;
- phải xét nghiệm ma tuý tại nơi làm việc;
- bị chàm (eczema) hoặc vảy nến và đang điều trị theo đơn bác sĩ.
Trường hợp cuối cùng rủi ro nhất. Bỏ cách điều trị đang hiệu quả để chuyển sang một loại kem chưa được chứng minh còn gây hại nhiều hơn chính loại kem đó.
Ghi chú của người dịch: Phòng ở Thái thường nóng 30–35 °C. Nhiệt độ cao thường làm quá trình oxy hoá diễn ra nhanh hơn. Hãy đậy chặt nắp hũ, tránh nắng và cất ở chỗ mát nhất trong nhà. Ghi ngày mở lên nắp hũ. Chọn cỡ hũ mà bạn dùng hết sớm.
Việc nên làm: Ngừng dùng nếu sản phẩm bắt đầu gây rát hoặc có mùi khác lúc mới mở. Nếu nổi ban, hãy mang theo hũ kem khi đi khám để bác sĩ xem. Làm vậy giúp phát hiện sớm dị ứng do hương liệu bị oxy hoá, trước khi ban lan rộng.
6. Tóm tắt bằng chứng
| Chủ đề | Loại bằng chứng tốt nhất hiện có | Quy mô | Kết quả cho thấy gì |
|---|---|---|---|
| Mụn trứng cá, trong phòng thí nghiệm | Tế bào tuyến dầu và mẫu da nuôi cấy trong đĩa | Oláh 2014 | Chỉ là lý do để nghiên cứu thêm |
| Mụn trứng cá, trên người | Ngẫu nhiên, đối chứng với kem nền | 368 bệnh nhân | Không đạt mục tiêu chính |
| Vảy nến, trong phòng thí nghiệm | Tế bào sừng nuôi cấy | Wilkinson 2007 | Chỉ là lý do để nghiên cứu thêm |
| Vảy nến, trên người | Ngẫu nhiên, so sánh hai bên cơ thể | 51 | Có xu hướng tốt |
| Chàm, PEA | Ngẫu nhiên, có đối chứng | 72 người được tuyển | Có lợi thật, nhưng ở mức vừa phải |
| Chàm, CBD | Nghiên cứu không có đối chứng | 20 (5 người bị chàm) | Còn quá sớm để đánh giá |
| Ngứa, thử nghiệm có đối chứng | Ngẫu nhiên, đối chứng với kem nền | 100 | Không khác biệt có ý nghĩa |
| Đau khớp và đau thần kinh | Thử nghiệm ngẫu nhiên và nhãn mở quy mô nhỏ | 15 và 29 | Quá ít người để chắc chắn |
7. Năm điều cần kiểm tra trước khi mua, tự làm hoặc giới thiệu sản phẩm
- Nhãn có ghi lượng cannabinoid bằng miligam và dung tích hũ không? Bạn cần cả hai con số để tính ra nồng độ thật.
- Có COA ghi ngày, đúng số lô, do phòng thí nghiệm độc lập cấp không? Đây là bằng chứng duy nhất cho biết trong hũ có gì, kể cả THC.
- Bảng thành phần có ghi tên một cannabinoid cụ thể, hay chỉ có Cannabis sativa seed oil? Điểm này cho biết đó là sản phẩm có cannabinoid hay chỉ là kem dưỡng ẩm.
- Nếu ghi “thấm qua da” (transdermal), sản phẩm có số liệu về tốc độ thấm hoặc nồng độ trong máu không? Nếu không có, hãy coi đó là sản phẩm bôi thông thường.
- Bạn đã trao đổi về vấn đề da hoặc khớp với bác sĩ chưa? Các cách điều trị chuẩn có bằng chứng mạnh hơn nhiều, và bỏ chúng mới là điều gây hại nhiều nhất.
Chia sẻ kinh nghiệm của bạn
Nếu đã dùng sản phẩm bôi có cần sa cho vấn đề về da hoặc khớp, bạn hãy kể lại ngay bên dưới, kèm đầy đủ bảng thành phần. Hãy ghi rõ 3 điều: trong sản phẩm thực sự có gì, có COA đúng số lô hay không, và tác dụng nếu có thì có kéo dài quá 2 tuần không. Trải nghiệm cá nhân không phải bằng chứng y khoa. Dù vậy, chia sẻ trung thực vẫn hữu ích hơn thêm một lượt quảng cáo sản phẩm, kể cả khi bạn không thấy tác dụng gì.
Tài liệu tham khảo
- Thử nghiệm nhãn mở gel cannabidiol thấm qua da 4% trên bệnh nhân thoái hoá khớp bàn tay (15 người hoàn thành). Scientific Reports, 2024.
- Thử nghiệm ngẫu nhiên về viêm khớp gốc ngón cái. Journal of Hand Surgery, 2022.
- Xu, Cullen, Tang, Fang. Dầu cannabidiol bôi ngoài da cho bệnh thần kinh ngoại biên ở chi dưới. Current Pharmaceutical Biotechnology, 2020.
- Ständer, Reinhardt, Luger. Kem palmitoylethanolamide cho sẩn ngứa và ngứa mạn tính. Der Hautarzt, 2006.
- Szepietowski và cộng sự. Kem palmitoylethanolamide cho ngứa do urê huyết, 2005.
- Viße, Blome, Phan, Augustin, Ständer. So sánh lotion palmitoylethanolamide với lotion nền ở người ngứa mạn tính do khô da. Acta Dermato-Venereologica, 2017.
- Nghiên cứu kết luận rằng sản phẩm bôi chứa tetrahydrocannabinol không thể làm xét nghiệm cannabinoid trong máu hay nước tiểu ra dương tính. Forensic Science International, 2017.
- Spindle và cộng sự. Độ chính xác của nhãn trên 105 sản phẩm bôi làm từ gai dầu. JAMA Network Open, 2022.
- Các nghiên cứu thử áp da liên tiếp với hydroperoxide của limonene và linalool (ví dụ một loạt 821 bệnh nhân và một loạt 6.719 bệnh nhân ở Đan Mạch).
- Các nghiên cứu trong bảng tóm tắt bằng chứng, đã được trình bày ở Phần 1: Oláh và cộng sự, Journal of Clinical Investigation, 2014; Botanix Pharmaceuticals, kết quả Giai đoạn 2 của BTX 1503, tháng 10/2019; Wilkinson và Williamson, Journal of Dermatological Science, 2007; Puaratanaarunkon, Sittisaksomjai và cộng sự, 2022; Rao, Moussa, Erickson, Briskey, Skin Pharmacology and Physiology, 2024; Palmieri và cộng sự, 2019.
Bài viết thuộc loạt bài giáo dục về cần sa y tế của Cộng đồng Asiannabis. Đây là thông tin chung, không phải lời khuyên y khoa. Quyết định điều trị thuộc về người hành nghề y có giấy phép. Nội dung chỉ nhằm mục đích giáo dục, tại những nơi pháp luật cho phép sử dụng cần sa y tế.