Một bức ảnh trichome tốt là một trong những thứ hữu ích nhất bạn có thể đăng trên diễn đàn này. Nó giúp các thành viên khác cho bạn biết đó là nấm phấn trắng hay cặn khoáng trên lá, đó là nhện đỏ hay tổn thương do bọ trĩ (thrips), và trichome của bạn thực sự đã sẵn sàng hay bạn đang nhìn nhụy hoa (pistil) rồi hy vọng.
Thiết bị tốn rất ít chi phí. Khó khăn không nằm ở thiết bị — mà là độ sâu trường ảnh, và không ai cảnh báo bạn về điều đó đầu tiên.
Lưu ý của diễn đàn: Ảnh dùng để chẩn đoán và giáo dục. Không thêm giá, tình trạng hàng hay lời chào bán vào ảnh hoa; quảng cáo hoa trực tuyến bị cấm ở Thái Lan (xem chủ đề 1293).
Vì sao chụp ảnh trichome khó
Hiểu rõ vật lý thì mọi thứ còn lại sẽ theo sau.
Càng lại gần đối tượng, vùng nét càng mỏng đi. Ở khoảng cách bình thường, độ sâu trường ảnh được đo bằng centimet hoặc mét. Ở khoảng cách macro, nó thu hẹp xuống còn một phần nhỏ của milimet.
Trichome cần sa là một cuống có đầu phình tròn. Ở độ phóng đại cần thiết để đánh giá đầu đó trong suốt, đục hay hổ phách, độ sâu trường ảnh có thể mỏng hơn chính cái đầu. Đó là lý do ảnh của bạn có một trichome sắc nét còn mọi thứ xung quanh bị nhòe — không phải lỗi lấy nét, mà là giới hạn vật lý.
Có ba hệ quả, và chúng chi phối mọi kỹ thuật trong bài này:
- Bạn cần rất nhiều ánh sáng, vì cách khắc phục độ sâu trường ảnh nông là khẩu độ nhỏ hơn, và khẩu độ nhỏ hơn cần nhiều ánh sáng hơn.
- Bạn cần mọi thứ đứng yên, vì ở độ phóng đại này, một chuyển động nửa milimet là một chuyển động lớn.
- Bạn có thể cần ghép nét (focus stacking), vì đôi khi không khẩu độ đơn lẻ nào cho đủ độ sâu.
Thiết bị, từ rẻ nhất trở lên
Ống kính macro kẹp cho điện thoại — rất rẻ, và là điểm khởi đầu của hầu hết mọi người. Chất lượng chênh lệch rất lớn và loại rẻ nhất bị mềm ở rìa, nhưng một chiếc dùng được sẽ giúp bạn phân biệt đục với hổ phách. Kẹp nó đúng tâm trên ống kính máy ảnh; lệch tâm sẽ bị tối góc và nhòe một góc.
Kính hiển vi USB — không đắt, thường danh nghĩa 40–1.000× (hãy coi mức cao nhất của dải này là quảng cáo), có đèn LED tích hợp. Cắm vào điện thoại hoặc laptop. Theo hướng dẫn sơ bộ, khoảng 30–60× là đủ để đánh giá đầu trichome, và khoảng 60–100× là cần thiết để quan sát nhện và sợi nấm phấn trắng; trên mức đó, kính hiển vi USB chủ yếu chỉ thêm nhòe. Đây là lựa chọn đáng giá nhất trong nhóm này cho công việc chẩn đoán. Hình ảnh không đẹp — đèn LED tích hợp gắt và khả năng tái tạo màu thường kém — nhưng để trả lời một câu hỏi thì rất tuyệt.
Kính lúp thợ kim hoàn, 30× hoặc 60×, có LED — rất rẻ, hoàn toàn không tạo ra ảnh, nhưng là cách nhanh nhất để nhìn. Nhiều người trồng dùng kính lúp để đánh giá và đặt điện thoại sát thị kính của kính lúp để chụp. Cách này hiệu quả hơn nghe có vẻ; hãy chuẩn bị có viền tối hình tròn.
Điện thoại có camera macro chuyên dụng — nhiều điện thoại gần đây có sẵn. Nhìn chung màu tốt hơn kính hiển vi USB và độ phóng đại thấp hơn.
Máy ảnh với ống kính macro hoặc ống nối dài (extension tube) — câu trả lời đúng đắn, và cũng đắt nhất. Ống nối dài gắn vào ống kính bạn đã có là cách vào nghề rẻ: chúng không chứa thấu kính, chỉ đơn giản đẩy ống kính ra xa cảm biến hơn, biến ống kính thường thành ống kính lấy nét gần, với cái giá là mất một phần ánh sáng.
Chân máy hoặc bất kỳ giá đỡ cứng nào — thường là phụ kiện cải thiện ảnh của bạn nhiều nhất so với số tiền bỏ ra, và là thiết yếu ở khoảng cách macro.
Ánh sáng
Nhiều hơn thì tốt hơn, và khuếch tán tốt hơn trực tiếp.
Trichome trong suốt và bóng. Nguồn sáng trực tiếp gắt tạo ra các điểm phản chiếu — những đốm trắng cháy sáng — đúng trên những bề mặt bạn đang cố đọc. Bạn không thể đánh giá đầu trichome đục hay hổ phách nếu nó đang phản chiếu một điểm trắng sáng.
Hãy khuếch tán ánh sáng. Một tờ giấy trắng, một túi nhựa, một softbox rẻ tiền, hoặc tấm LED qua giấy can. Bất cứ thứ gì biến nguồn sáng điểm thành nguồn sáng diện.
Hình 1 — Trái: ống kính macro kẹp điện thoại, đèn pin LED trần cách khoảng 10 cm: các điểm sáng trắng che mất màu của đầu trichome. Phải: cùng điện thoại, ống kính và đèn pin, ánh sáng đi qua giấy can: đọc được màu đầu trichome.
Ánh sáng bên cho thấy cấu trúc; ánh sáng trực diện làm phẳng nó. Với đầu trichome, ánh sáng từ hơi lệch sang bên và phía trên thường cho kết quả dễ đọc nhất.
Ánh sáng ngược đáng để thử. Vì đầu trichome trong mờ, ánh sáng từ phía sau xuyên qua chúng và có thể làm cho sự phân biệt trong suốt/đục/hổ phách dễ đọc hơn nhiều.
Chú ý cân bằng trắng. Đây là lỗi thường gặp và dễ bỏ sót. Dưới đèn LED trồng cây ngả tím, cân bằng trắng tự động tạo ra màu ám: màu ám có thể khiến đầu trichome đục trông như hổ phách, hoặc che mất màu hổ phách, và có thể khiến nhụy hoa (pistil) và nhựa có màu sai. Hãy tắt đèn trồng cây và dùng nguồn sáng trắng trung tính để chụp. Đánh giá độ chín bằng màu dưới đèn LED màu đỏ tía là không đáng tin cậy.
Hình 2 — Cùng kính hiển vi USB, cùng mẫu. Trái: dưới đèn LED trồng cây màu tím, cân bằng trắng tự động. Phải: tắt đèn trồng cây, tấm LED trắng trung tính.
Thực hiện bức ảnh
Giữ mọi thứ ổn định. Dùng chân máy hoặc tựa vào vật chắc chắn. Nếu cây đang lay động, hãy tắt quạt. Ngay cả một dao động nhỏ cũng lớn ở tỷ lệ này.
Di chuyển máy ảnh, đừng xoay vòng lấy nét. Đặt nét trước, rồi từ từ di chuyển cả máy ảnh về phía trước cho đến khi đối tượng nét lên. Ray lấy nét làm việc này chính xác; tay người làm cũng tạm được khi đã quen.
Dùng hẹn giờ hoặc điều khiển từ xa. Nhấn nút chụp làm máy ảnh rung. Hẹn giờ hai giây loại bỏ chuyển động đó.
Chụp nhiều khung hình. Hai mươi bức để có hai bức nét là tỷ lệ bình thường trong chụp macro, và không phải dấu hiệu bạn làm sai.
Chụp mẫu, không chụp cây, khi có thể. Mẫu đã cắt có thể đặt trên bề mặt ổn định dưới ánh sáng được kiểm soát. Việc này dễ hơn nhiều so với chụp cây trong tent, và để đánh giá độ chín thì không kém giá trị.
Điều kiện nhiệt đới: Mang điện thoại hoặc máy ảnh từ phòng trồng có điều hòa ra ngoài trời nóng ẩm khiến ống kính bị mờ do ngưng tụ hơi nước. Hãy để thiết bị đạt nhiệt độ phòng trước khi chụp, hoặc để trong túi kín trong lúc nó ấm lên. Lau ống kính bằng khăn microfibre sạch trước mỗi buổi chụp. Ngay cả khi không thấy giọt nước, độ ẩm cao vẫn có thể làm ảnh mềm đi do mờ sương, vì vậy hãy kiểm tra các khung hình đầu tiên ở kích thước đầy đủ.
Ghép nét, nói đơn giản
Ghép nét chụp nhiều ảnh ở các khoảng cách lấy nét khác nhau và kết hợp các phần sắc nét của từng ảnh thành một ảnh nét hoàn toàn. Đây là giải pháp tiêu chuẩn cho vấn đề độ sâu trường ảnh và không khó.
Phương pháp:
- Cố định máy ảnh. Không được có gì di chuyển giữa các khung hình.
- Chụp một loạt ảnh, dịch nét một chút giữa mỗi ảnh — từ điểm gần nhất bạn muốn nét đến điểm xa nhất. Thường là từ năm đến mười lăm khung hình.
- Kết hợp chúng bằng phần mềm.
Phần mềm. Có các lựa chọn miễn phí — một số phần mềm ghép nét mã nguồn mở và công cụ miễn phí làm việc này tốt, và một số điện thoại hiện đã có sẵn tính năng này trong máy ảnh. Các lựa chọn thương mại có giá vừa phải. Cái nào cũng dùng được cho việc này.
Ràng buộc. Vì không được có gì di chuyển giữa các khung hình, mẫu đã cắt đặt trên bàn làm việc dễ hơn nhiều so với cây đang sống. Ghép nét là kỹ thuật dành cho bàn làm việc chứ không phải cho tent.
Hình 3 — Máy ảnh có ống nối dài trên chân máy, mẫu đã cắt, tấm LED trắng khuếch tán. Trái: một khung hình đơn. Phải: ảnh ghép của cùng cảnh.
Và không phải lúc nào bạn cũng cần nó. Để trả lời “đã sẵn sàng thu hoạch chưa”, một khung hình nét của một nhúm đầu trichome là đủ. Hãy để dành ghép nét cho những ảnh mà bạn muốn toàn bộ cấu trúc đều dễ đọc.
Điều gì thực sự giúp ích cho diễn đàn
Hãy đăng ảnh chẩn đoán trong Plant Infirmary (chủ đề 270). Khi nào trichome chín, xem Thời điểm thu hoạch (chủ đề 1362).
Với độ chín của trichome:
- Ánh sáng trắng trung tính, tắt đèn trồng cây, vì lý do cân bằng trắng đã nêu ở trên.
- Đủ nét để phân biệt được từng đầu trichome, không phải một mảng lấp lánh chung chung.
- Nhiều vùng của cây, không phải một vùng. Độ chín của trichome khác nhau trên một cây, và một bức ảnh của điểm chín nhất không phải là một đánh giá.
- Nói rõ đó là bộ phận nào của cây. Trichome trên lá đường (sugar leaf) và trichome trên lá bắc (bract) chín theo cách khác nhau.
Với nhận dạng sâu hại:
- Chính sâu hại, nét nhất có thể, kèm vật để so tỷ lệ (thước kẻ hoặc giấy milimet).
- Cả kiểu tổn thương, ở khoảng cách bình thường. Tổn thương thường nhận dạng sâu hại nhanh hơn chính sâu hại, và chụp dễ hơn nhiều.
- Cả hai mặt lá. Phần lớn thứ bạn đang tìm sống ở mặt dưới.
Hình 4 — Camera chính của điện thoại, cách lá khoảng 30 cm, ánh sáng ban ngày qua cửa sổ, không zoom: kiểu đốm chấm nhìn thấy được mà không cần thiết bị macro nào.
Với bệnh:
- Vùng bị ảnh hưởng và một vùng khỏe mạnh để so sánh, dưới cùng ánh sáng.
- Một ảnh rộng cho thấy sự phân bố trên cây. Triệu chứng xuất hiện ở phần già hay phần mới, và nằm rải rác hay tập trung thành cụm, là thông tin chẩn đoán mà ảnh macro không thể truyền tải.
Với mọi trường hợp:
- Nêu rõ điều kiện. Ánh sáng nào, độ phóng đại nào, thiết bị nào. Màu sắc trông thế nào phụ thuộc rất nhiều vào nguồn sáng, và người đọc biết bạn chụp dưới tấm đèn 4000K có thể hiệu chỉnh theo.
- Đăng bản chưa chỉnh sửa. Chỉnh độ bão hòa và độ tương phản làm ảnh trông đẹp hơn và có thể khiến chúng gây hiểu lầm khi chẩn đoán. Nếu bạn đăng bản đã tăng cường, hãy đăng kèm bản gốc.
Vì sao đáng để học
Người trồng có một kính hiển vi USB không đắt và thói quen đăng ảnh rõ ràng thường nhận được câu trả lời tốt hơn người mô tả vấn đề bằng lời. Ảnh chụp thường xuyên cũng làm nhật ký trồng hữu ích hơn nhiều (xem Nhật ký trồng, chủ đề 243). Kỹ năng ở đây là độ sâu trường ảnh, ánh sáng và sự đứng yên, và bạn có thể học cả ba trong một buổi chiều.