การเลือกพันธุกรรมกัญชาสำหรับห้องที่ร้อนเกิน 30 °C และความชื้น 85%: ทำไมยังไม่มีรายชื่อสายพันธุ์สำหรับไทย และวิธีทดสอบด้วยตัวเอง (ตอนที่ 2 จาก 2)

🧬 พันธุศาสตร์และเมล็ดพันธุ์ รีวิวสายพันธุ์
1

ตอนนี้ยังไม่มีรายชื่อสายพันธุ์กัญชาทนร้อนสำหรับประเทศไทยที่เชื่อถือได้ บทความนี้อธิบายว่าทำไม และให้วิธี 6 ขั้นตอนสำหรับคัดรายชื่อสายพันธุ์จากผลในห้องปลูกของคุณเอง นอกจากนี้ยังดูว่าคำแนะนำที่พบบ่อยในฟอรั่ม เช่น สายพันธุ์ดั้งเดิม (landrace) ของไทย G13 Haze และ White Widow ยังบอกอะไรคุณได้บ้าง

จุดตั้งต้นมาจากการทดลองของมหาวิทยาลัย Wageningen ในเนเธอร์แลนด์ นักวิจัยนำพันธุ์ปลูก (cultivar) 2 พันธุ์มาทดลอง พันธุ์ปลูกคือพันธุ์พืชที่มีชื่อเรียก ผู้ปลูกมักเรียกว่า “สายพันธุ์” ต้นชุดหนึ่งทำดอกที่กลางวัน 31 °C / กลางคืน 27 °C ส่วนอีกชุดทำดอกที่กลางวัน 25 °C / กลางคืน 21 °C เมื่ออากาศร้อน ทั้งสองพันธุ์มีปริมาณแคนนาบินอยด์ลดลง แต่มีเพียง ‘Harmony CBD’ ที่น้ำหนักดอกลดลงด้วย ส่วน ‘Original Blitz’ น้ำหนักไม่ลด ดังนั้นคำว่า “ทนร้อน” จึงครอบคลุมลักษณะทางพันธุกรรมอย่างน้อย 2 อย่าง คือ รักษาผลผลิตไว้ได้ และรักษาความแรงไว้ได้ (ความแรงคือปริมาณแคนนาบินอยด์ที่วัดโดยห้องแล็บ)

บทความนี้คือตอนที่ 2 อ่านตอนที่ 1 ได้ที่: https://asiannabis.com/t/1459

4. ทำไมยังไม่มีรายชื่อสายพันธุ์สำหรับไทยที่เชื่อถือได้

มีเหตุผลอยู่ 4 ข้อ และแต่ละข้อยิ่งทำให้ข้ออื่นแย่ลง

1. ไม่พบงานทดลองที่ตีพิมพ์เรื่องความทนร้อนของพันธุ์ปลูกกัญชาในประเทศไทย นักวิจัยไทยเคยเปรียบเทียบสายพันธุ์ไทยด้วยกันเอง งานหนึ่งในวารสารไทยวัดปริมาณแคนนาบินอยด์ในใบของพันธุ์หางกระรอกภูพาน หางเสือสกลนคร และตะนาวศรี 2 สาย อีกงานหนึ่งคือการทดลองเมล็ดกัญชงที่มหาวิทยาลัยแม่โจ้ จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเปรียบเทียบสายพันธุ์วิจัย 4 สาย (RPF1 ถึง RPF4) ในฤดูต่างๆ ทั้งสองงานไม่ได้ทดสอบความทนร้อน และสายพันธุ์ของแม่โจ้ก็จับคู่กับพันธุ์ใดที่ขายในตลาดไม่ได้

2. งานวิจัยที่ตีพิมพ์เรื่องความร้อน แสง และความชื้น ใช้พันธุ์ปลูกจากต่างประเทศเพียงไม่กี่พันธุ์:

  • ‘Original Blitz’ และ ‘Harmony CBD’ ในการทดลองเรื่องความร้อนของ Wageningen (Holweg และคณะ เนเธอร์แลนด์)
  • ‘Northern Lights’, ‘Hindu Kush’ และ ‘Cannatonic’ ในการศึกษาเรื่องแสง far-red (แสงแดงไกล) ปี 2568 (Peterswald และคณะ ตีพิมพ์ใน Scientific Reports)
  • ‘Cherry Berry’ ในการศึกษาเรื่องความชื้นปี 2568 (Corredor-Perilla และคณะ ตีพิมพ์ใน Frontiers in Plant Science)

บางชื่อในนี้มีขายในไทย แต่ขายโดยผู้ขายหลายรายที่ไม่เกี่ยวข้องกัน เมล็ดที่ขายในไทยภายใต้ชื่อเหล่านี้จึงไม่จำเป็นต้องเป็นจีโนไทป์เดียวกับที่ใช้ในงานวิจัย จีโนไทป์คือองค์ประกอบทางพันธุกรรมของต้นพืช (ศัพท์เรื่องจีโนไทป์ ฟีโนไทป์ และคำบนฉลากเมล็ดพันธุ์)

3. ในตลาดนี้ ชื่อสายพันธุ์บอกพันธุกรรมได้ไม่แน่นอน ผู้ขายนำชื่อต่างประเทศที่มีชื่อเสียงมาใช้ซ้ำกันทั่วไป และชื่อสายพันธุ์แทบไม่มีการคุ้มครองทางกฎหมาย รายชื่อสายพันธุ์จะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อชื่อนั้นบอกพันธุกรรมได้จริง แต่ในตลาดนี้มักไม่เป็นอย่างนั้น

4. รายงานจากผู้ปลูกมีหลายปัจจัยปนกันอยู่ ต้นที่โตดีในภูเก็ตโตดีภายใต้อุณหภูมิ ความชื้น และความยาววันของที่นั่น ต้นนั้นยังได้ปุ๋ยสูตรนั้น และได้ฝีมือของผู้ปลูกคนนั้นด้วย ถ้าไม่มีบันทึกอุณหภูมิที่ระดับทรงพุ่มและผลตรวจความแรงจากแล็บ คุณก็บอกไม่ได้ว่าที่ “ทนร้อนได้ดี” นั้นเป็นเพราะอะไร

หมายเหตุผู้แปล: ปัญหาเรื่องชื่อแบบเดียวกันนี้เกิดกับกิ่งโคลนด้วย กิ่งโคลนที่ซื้อจากฟาร์มอื่นอาจไม่ใช่พันธุ์ปลูกตามป้ายที่ติดมา และยังอาจพาแมลงศัตรูพืชหรือไวรอยด์แฝงฮอป (อนุภาคก่อโรคขนาดเล็กมาก แพร่ผ่านน้ำเลี้ยง เมล็ด และละอองเกสร) เข้ามาในห้องปลูกของคุณ ให้แยกกิ่งโคลนใหม่ไว้ห่างจากห้องปลูกหลักจนกว่าจะตรวจสอบเสร็จ คู่มือการตรวจสอบผู้ขายเมล็ดพันธุ์ในไทยอธิบายเรื่องชื่อสายพันธุ์ที่ลอกเลียนกันและเมล็ดค้างสต็อกไว้แล้ว

ให้ถือว่าทุกชื่อในรายชื่อเป็นแค่ตัวเลือกที่ต้องนำไปทดสอบ ไม่ใช่คำรับประกัน และซื้อเมล็ดสำหรับทดสอบจากผู้ขายที่คุณตรวจสอบแล้วเท่านั้น

5. วิธีการ: 6 ขั้นตอนในการคัดรายชื่อสายพันธุ์ของคุณเอง

6 ขั้นตอนนี้ช่วยให้คุณคัดรายชื่อจากผลการปลูกของตัวเอง แทนที่จะหยิบรายชื่อของคนอื่นมาใช้

ขั้นที่ 1 กำหนดก่อนทดสอบว่า “ทน” หมายถึงอะไร เลือกเป้าหมายมา 1 ข้อ:

ข้อเหล่านี้เป็นลักษณะทางพันธุกรรมคนละอย่าง และน่าจะต้องใช้พันธุกรรมต่างกัน การรวมทุกข้อเป็นคะแนน “ทนร้อน” คะแนนเดียว คือเหตุผลที่รายงานที่มีอยู่นำมาใช้ได้ยากมาก

ขั้นที่ 2 ปลูกอย่างน้อย 4 พันธุ์ปลูกพร้อมกัน ผลเรื่องไวรอยด์ แสง far-red และการปลูกนอกฤดูในตอนที่ 1 เห็นได้ก็เพราะแต่ละงานวิจัยปลูกหลายพันธุ์ การทดลองที่มีพันธุ์เดียวแสดงความแตกต่างระหว่างพันธุ์ไม่ได้ และความแตกต่างนี้เองคือสิ่งที่คุณต้องการรู้ 4 พันธุ์เป็นจำนวนขั้นต่ำที่ทำได้จริง และเท่ากับจำนวนสายพันธุ์ที่งานวิจัยกัญชงของแม่โจ้ใช้

ขั้นที่ 3 บันทึกอุณหภูมิและ VPD ที่ระดับทรงพุ่ม ไม่ใช่ค่าของทั้งห้อง VPD (ค่าความต่างของความดันไอ) รวมอุณหภูมิกับความชื้นเป็นตัวเลขเดียว ตัวเลขนี้บอกว่าอากาศดึงน้ำออกจากใบแรงแค่ไหน (VPD อุณหภูมิ และความชื้นช่วงกลางคืน) ตัวเลขในงานวิจัยที่ตีพิมพ์บอกสภาพที่ต้นพืชเจอจริง ผลการปลูกที่ไม่มีบันทึกสภาพแวดล้อมนับเป็นผลไม่ได้ การไม่มีบันทึกคือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดที่ทำให้นำผลของผู้ปลูกแต่ละคนมาเทียบกันไม่ได้

ขั้นที่ 4 วัดความแรง ไม่ใช่แค่ชั่งน้ำหนัก ในการทดลองของ Wageningen พันธุ์ที่รักษาน้ำหนักไว้ได้เมื่ออากาศร้อนก็ยังมีแคนนาบินอยด์ลดลง ถ้าคัดจากน้ำหนักอย่างเดียว คุณจึงอาจคัดผิดลักษณะ

ขั้นที่ 5 บันทึกต้นที่เป็นกะเทย พร้อมบันทึกแสงรั่วและเหตุการณ์ที่ทำให้ต้นเครียดไว้คู่กัน ในเรื่องนี้ ผลของสภาพแวดล้อมกับพันธุกรรมปนกันอยู่ วิธีเดียวที่จะแยกสองอย่างออกจากกันคือบันทึกสภาพแวดล้อม ต้นกะเทยในเต็นท์ที่ทรงพุ่มร้อน 34 °C หรือมีแสงรั่ว บอกคุณเรื่องเต็นท์ ไม่ได้บอกเรื่องเมล็ด

ขั้นที่ 6 บันทึกจำนวนวันตั้งแต่เปลี่ยนแสงจนถึงเก็บเกี่ยว “วันเปลี่ยนแสง” (flip) คือวันที่คุณตั้งไฟเป็นตารางสำหรับทำดอก (เมื่อไรควรเปลี่ยนจากทำใบไปทำดอก) ในภูมิอากาศแบบมรสุม การเก็บเกี่ยวให้เสร็จก่อนฝนมาสำคัญพอๆ กับผลผลิต งานวิจัยหนึ่งที่ใช้พันธุ์ปลูกเดียวพบว่า ความชื้นสัมพัทธ์สูงทำให้ออกดอกช้าไปประมาณ 3 สัปดาห์ (Corredor-Perilla และคณะ, 2025; ดูเพิ่มเติมเรื่องความชื้นสูงกับการสูญเสียแคนนาบินอยด์) คำบรรยายสายพันธุ์ไหนก็ไม่เตือนคุณเรื่องนี้

หมายเหตุผู้แปล: สำหรับห้องปลูกในไทย สมุดบันทึกหรือสเปรดชีตที่ใช้ 1 แถวต่อ 1 วันก็เพียงพอ จดวันที่ อุณหภูมิสูงสุดและต่ำสุดที่ระดับทรงพุ่ม ความชื้น ไฟดับ แอร์เสีย แสงรั่ว ต้นที่แตกดอกเพศผู้ และวันเปลี่ยนแสง เขียนชื่อพันธุ์ปลูกและแหล่งที่มาของเมล็ดไว้ด้านบนสุด บันทึกนี้ทำให้ผู้ปลูกคนอื่นเอาผลของคุณไปเทียบกับของเขาได้

หมายเหตุผู้แปล: ถ้าคุณปลูกกลางแจ้งหรือในโรงเรือน ให้นับย้อนจากช่วงที่ฝนหนักมักเริ่มตกในพื้นที่ของคุณ แล้วใช้จำนวนวันจากเปลี่ยนแสงถึงเก็บเกี่ยวที่บันทึกไว้ หาวันสุดท้ายที่พันธุ์นั้นเริ่มทำดอกได้และยังเก็บเกี่ยวทันก่อนฝน

6. คำแนะนำในฟอรั่มยังบอกอะไรคุณได้บ้าง

คำแนะนำเหล่านี้ควรนำมาพิจารณาอย่างจริงจัง แต่อย่าตีความเกินกว่าข้อมูลที่มี

สายพันธุ์ดั้งเดิมของไทยมีข้อได้เปรียบจริงตั้งแต่ต้น สายพันธุ์ดั้งเดิม (landrace) คือกลุ่มประชากรพืชท้องถิ่นที่เกษตรกรในพื้นที่หนึ่งเก็บเมล็ดและปลูกต่อกันมาหลายชั่วรุ่น พืชกลุ่มนี้อยู่รอดที่ละติจูดนี้ ในความชื้นแบบนี้ และกับความยาววันแบบนี้ โดยไม่มีการควบคุมสภาพอากาศเลย นี่คือประวัติการถูกสภาพแวดล้อมท้องถิ่นคัดเลือกมาจริงๆ และเป็นเหตุผลที่หนักแน่นที่สุดในรายชื่อ ก่อนจะมีการทดสอบใดๆ ข้อเสียคือออกดอกนาน ต้นใหญ่ และมีแคนนาบินอยด์ต่ำกว่าลูกผสมสมัยใหม่ บทความ กัญชาสายพันธุ์ดั้งเดิม (landrace) ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้: บันทึกที่มีอยู่บอกอะไรเกี่ยวกับไทย ลาว เวียดนาม และกัมพูชา อธิบายข้อดีข้อเสียเหล่านี้ไว้

สายพันธุ์ที่มีพันธุกรรม Haze มากได้ข้อได้เปรียบนี้ไปบางส่วน เพราะพันธุกรรม Haze ส่วนหนึ่งสืบย้อนไปถึงพืชจากเขตร้อนละติจูดต่ำ การที่ G13 Haze อยู่ในคำแนะนำจากภาคใต้ของไทยจึงสอดคล้องกับเรื่องนี้ ข้อเสียคือออกดอกนานมาก และต้นใหญ่จนคุมความสูงให้อยู่ในระดับที่จัดการได้ยาก

White Widow ประเมินได้ยากกว่า นี่เป็นลูกผสมเก่าแก่ที่แพร่หลายมาก ชื่อนี้จึงถูกใช้กับพืชที่ไม่เกี่ยวข้องกันจำนวนมาก เมื่อชื่อนี้อยู่ในคำแนะนำ ผลที่ได้อาจมาจากสายเฉพาะที่ผู้ปลูกคนนั้นมี ไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับ “White Widow” โดยรวม

ออโต้ฟลาวเวอร์ต้องพูดแยกต่างหาก กระทู้เรื่องออโต้ฟลาวเวอร์ที่แคระแกร็นเพราะความร้อนชี้ไปที่สาเหตุที่เป็นไปได้ ออโต้ฟลาวเวอร์มีวงจรชีวิตสั้นและแทบจะตายตัว จึงมีช่วงทำใบ (ช่วงที่ต้นโตทางใบก่อนออกดอก) น้อยมากสำหรับฟื้นตัวจากความเครียด แทบไม่พบงานวิจัยที่ผ่านการประเมินจากผู้ทรงคุณวุฒิเรื่องออโต้ฟลาวเวอร์ในช่วงปี 2567 ถึง 2569 ข้อมูลส่วนใหญ่ที่มีเป็นเนื้อหาจากบริษัทเมล็ดพันธุ์ ความทนร้อนของออโต้ฟลาวเวอร์จึงแทบยังไม่มีใครศึกษาเลย อ่านเพิ่มได้ที่ กัญชาออโต้ฟลาวเวอร์: พันธุกรรมรูเดอราลิส การเลือกเมล็ด ขนาดกระถาง แสง และการจัดทรงต้น และ กัญชาออโต้ฟลาวเวอร์: ลักษณะออกดอกตามอายุมาจากไหน และทำไมออโต้จึงต้องดูแลต่างออกไป

ถ้าจะทดสอบชื่อที่ฟอรั่มแนะนำให้ได้ผลจริง ให้ใส่สายพันธุ์ดั้งเดิมของไทย 1 สาย สายแบบ Haze 1 สาย และลูกผสมสมัยใหม่ 1–2 สาย ลงในการทดลอง 4 พันธุ์ชุดเดียวกันตามหัวข้อที่ 5 วิธีนี้ทำให้คำแนะนำกลายเป็นสิ่งที่คุณวัดผลได้

7. ทำไมบทความนี้ไม่ให้รายชื่อสายพันธุ์ และอะไรจะทำให้เรื่องนี้เปลี่ยนไป

บทความนี้ไม่ให้รายชื่อสายพันธุ์ทนร้อนสำหรับไทย เพราะรายชื่อแบบนั้นจะอิงอยู่กับคำแนะนำในฟอรั่มแค่ 4 ข้อ ซึ่งไม่มีบันทึกสภาพแวดล้อมและไม่มีข้อมูลความแรง คนจะอ่านรายชื่อนั้นเป็นแนวทาง ทั้งที่ข้อมูลยังไม่ดีพอให้เชื่อขนาดนั้น

ตอนนี้ สิ่งที่มีหลักฐานรองรับมากที่สุดไม่ใช่การเลือกชื่อจากรายชื่อ แต่คือการปลูก 4 พันธุ์พร้อมกันและบันทึกสภาพแวดล้อม

สิ่งที่จะทำให้ภาพเปลี่ยนไปได้:

  • ปลูก 4 พันธุ์ในห้องเดียวกัน บันทึกอุณหภูมิและ VPD ที่ระดับทรงพุ่ม ตรวจความแรง บันทึกต้นกะเทย และนับวันจากเปลี่ยนแสงถึงเก็บเกี่ยว ถ้าผู้ปลูก 3–4 คนในจังหวัดต่างๆ ทำแบบนี้ ฟอรั่มจะมีชุดข้อมูลจากเขตร้อนที่ใช้งานได้จริง
  • ปลูกสายพันธุ์ดั้งเดิมของไทยเทียบกับลูกผสมสมัยใหม่ในห้องเดียวกัน พร้อมตัวเลข ข้อได้เปรียบของสายพันธุ์ดั้งเดิมเป็นสมมติฐานที่น่าเชื่อที่สุดที่มีอยู่ แต่ยังไม่มีใครทดสอบ
  • ทดสอบผลที่ 31 °C ซ้ำกับพันธุกรรมของคุณเอง ใช้วิธีเทียบ 2 รอบปลูกจากตอนที่ 1: บันทึกอุณหภูมิทรงพุ่มทุกชั่วโมงที่ 4 จุด เปลี่ยนเฉพาะอุณหภูมิระหว่าง 2 รอบ ส่งตรวจดอกจากตำแหน่งเดียวกัน และตากแห้งกับบ่มผลผลิตทั้งสองรอบด้วยวิธีเดียวกัน

แบ่งปันผลของคุณที่นี่

ถ้าคุณเคยปลูกมากกว่า 2 พันธุ์เทียบกันในห้องปลูกในไทย และวัดความแรงด้วย ไม่ใช่แค่ชั่งน้ำหนัก ช่วยโพสต์ผลไว้ด้านล่าง ถ้าคุณเคยส่งตรวจพันธุ์เดียวกันจากรอบที่ร้อนเทียบกับรอบที่ทำให้เย็นลง โดยตากแห้งและบ่มเหมือนกันทุกอย่าง ก็โพสต์ได้เช่นกัน แนบบันทึกอุณหภูมิทรงพุ่มมาพร้อมตัวเลขด้วย เพราะถ้าไม่มีบันทึก ก็ไม่มีใครตีความผลได้ แม่แบบในบทความ วิธีเขียนรีวิวสายพันธุ์ที่ผู้ปลูกคนอื่นนำไปใช้ได้จริง ช่วยให้คุณใส่ข้อมูลที่ผู้ปลูกคนอื่นต้องการได้ครบ

อ่านเพิ่มเติม:

เอกสารอ้างอิง:

  • Holweg, M.M.S.F., Curren, T., Cravino, A., Kaiser, E., Kappers, I.F., Heuvelink, E., Marcelis, L.F.M. (2025). High air temperature reduces plant specialized metabolite yield in medical cannabis, and has genotype-specific effects on inflorescence dry matter production. Environmental and Experimental Botany 230, 106085. https://doi.org/10.1016/j.envexpbot.2025.106085
  • Peterswald, T.J., Mieog, J.C., Kretzschmar, T., Purdy, S.J. (2025). The effects of far-red light on medicinal Cannabis. Scientific Reports 15, 17435. https://doi.org/10.1038/s41598-025-99771-6
  • Corredor-Perilla, I.C., Kwon, T.-H., Park, S.-H. (2025). Elevated relative humidity significantly decreases cannabinoid concentrations while delaying flowering development in Cannabis sativa L. Frontiers in Plant Science 16. https://doi.org/10.3389/fpls.2025.1678142
  • Thongplew, P., Kangsopa, J., Hermhuk, S., Tongkoom, K., Bhuyar, P., Insalud, N. (2025). Sex Expression and Seed Yield Stability in Thai Hemp (Cannabis sativa L.): Seasonal Effects on Dioecious Cultivars for Optimized Seed Production. International Journal of Plant Biology 16(2), 67. https://doi.org/10.3390/ijpb16020067
  • Torres, A., Pauli, C.S., Sarmiento, C., Zalewski, C., Gaudino, R. (2025). Differential gene expression analysis of Cannabis sativa following hop latent viroid (HLVd) eradication therapy in micropropagation tissue culture. Plant Cell, Tissue and Organ Culture 161, 66. https://doi.org/10.1007/s11240-025-03057-8
  • Masud, S., Thongjeen, T., Somkid, K. et al. (2021). Cannabinoid content at different growth stages of the leaves of Thai cannabis cultivars (บทความภาษาไทย). Journal of the Department of Medical Sciences 63(3). https://he02.tci-thaijo.org/index.php/dmsc/article/view/252142

บทความนี้เป็นข้อมูลทางพืชสวนเชิงเทคนิค สำหรับผู้อ่านที่ดำเนินการอย่างถูกกฎหมายในพื้นที่ที่ตนอาศัยอยู่ แต่ละประเทศควบคุมการปลูกกัญชาด้วยกฎหมายที่ต่างกัน ในประเทศไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ขายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 และห้ามโฆษณาหรือขายออนไลน์ การขายช่อดอกต้องมีใบอนุญาต ร่างพระราชบัญญัติควบคุมกัญชา พ.ศ. … ยังไม่มีผลเป็นกฎหมาย โดยคณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างเมื่อวันที่ 22 กันยายน 2569 และส่งต่อให้สภาผู้แทนราษฎรแล้ว ชื่อสายพันธุ์ที่กล่าวถึงมาจากรายงานที่ผู้ปลูกเผยแพร่ไว้ ไม่ใช่การรับรองหรือแนะนำ เนื้อหาในบทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย

Asiannabis Library: Growing and Genetics