ขาดและเกินสารอาหาร: สังเกตจากใบ

AZ_Growshop_Asia · July 25, 2026, 9:38am

Fertilizers • บทความที่ 21 — อัปเดต: กรกฎาคม 2026
เรียบเรียงโดย Asiannabis Community | อ้างอิง: Viet Growers Community (2015). Viet Grower Handbook

1. ทำไมใบจึงเป็น “แผงควบคุม” ของต้น?

ใบกัญชาสะท้อนสถานะโภชนาการของต้นโดยตรง เมื่อขาดหรือเกินสารอาหาร ต้นจะแสดงสัญญาณผ่านสี รูปร่าง และตำแหน่งของใบ

หลักการสำคัญที่สุด: แยกแยะระหว่าง “mobile” และ “immobile nutrients”

Mobile nutrients: N, P, K, Mg — เมื่อขาด ต้นดึงจากใบแก่ส่งไปใบอ่อน → อาการปรากฏที่ใบล่าง
Immobile nutrients: Ca, Fe, Mn, Zn, B — เคลื่อนที่ไม่ได้ → อาการปรากฏที่ใบอ่อน (ยอด)

2. ขาดไนโตรเจน (N)

ขาดไนโตรเจนเป็นปัญหาที่พบบ่อยที่สุด โดยเฉพาะช่วง veg ที่ต้นต้องการ N มากเพื่อพัฒนาใบและลำต้น

อาการ

ใบล่างเปลี่ยนเป็นสีเหลืองสม่ำเสมอ เริ่มจากปลายใบลามเข้าด้านใน
ใบเหลืองนิ่ม ร่วงเร็ว ต้นซีดทั้งต้น
ลำต้นผอม โตช้า ตาดอกน้อย

วิธีแก้

เพิ่มปุ๋ยหลักส่วน Grow (มี N สูง)
เสริม CalMag (มี N) หรือปุ๋ยปลา (ออร์แกนิก)
ตรวจ pH: ดิน 6.0–6.8, ไฮโดร 5.5–6.0

หมายเหตุ: ช่วงออกดอก ต้นใช้ N น้อย — ใบล่างเหลืองเล็กน้อยถือเป็นปกติ

3. ขาดฟอสฟอรัส (P)

ฟอสฟอรัสมีบทบาทสำคัญในการเปลี่ยนพลังงาน ออกราก และสร้างดอก

อาการ

ใบล่างเขียวเข้มผิดปกติ
ก้านใบและลำต้นมีสีม่วง/แดง (จาก anthocyanin สะสม)
จุดดำ/น้ำตาลบนใบแก่ ใบม้วนลง
ออกดอกช้า ดอกเล็ก resin น้อย

วิธีแก้

เพิ่มปุ๋ย Bloom หรือ PK booster
ตรวจ pH — P ถูกล็อกนอก pH < 5.5 หรือ > 7.0
ออร์แกนิก: bone meal, มูลค้างคาว, rock phosphate

หมายเหตุ: สีม่วงอาจจากพันธุกรรมหรืออุณหภูมิต่ำ — ตรวจก้านใบ + ต้นโตช้า = ขาด P

4. ขาดโพแทสเซียม (K)

โพแทสเซียมควบคุมแรงดันออสโมซิส เปิด/ปิดปากใบ และขนส่งน้ำตาลในต้น

อาการ

ขอบใบแก่เหลือง/น้ำตาลไหม้ (leaf margin necrosis)
ใบแห้งกรอบ กลางใบยังเขียวแต่ขอบตาย
จุดสนิม (rust spots) บนแผ่นใบ
ต้นอ่อนแอ เสี่ยงต่อศัตรูพืช

วิธีแก้

เพิ่มปุ๋ย Bloom/PK
เสริม potassium silicate (ช่วยต้นแข็งแรง)
ออร์แกนิก: kelp meal, wood ash (ระวัง pH สูงขึ้น)

5. ขาดแคลเซียมและแมกนีเซียม (CalMag)

พบบ่อยมากเมื่อใช้ coco coir หรือน้ำ RO/กรอง

ขาดแคลเซียม (Ca)

ใบอ่อน (ยอด) มีจุดน้ำตาล ขอบม้วนขึ้น (cupping)
รากพัฒนาไม่ดี ต้นอ่อนแอ
ดอกร่วง ตาดอกตายก่อน

ขาดแมกนีเซียม (Mg)

เหลืองระหว่างเส้นใบ (interveinal chlorosis) บนใบแก่
เส้นใบยังเขียว แผ่นใบเหลือง
ใบกรอบ ม้วนขึ้น ร่วงเร็ว

วิธีแก้

เสริม CalMag (CANNA CalMag Agent, Grotek Cal-Max, GH CaliMagic)
ขนาด: 1–2 ml/L เริ่มต่ำแล้วค่อยเพิ่ม
Coco coir: ต้องใช้ CalMag ตั้งแต่ต้น ทุกครั้งที่รด

6. ขาดธาตุรอง: เหล็ก, สังกะสี, แมงกานีส, โบรอน

ธาตุรองต้องการน้อยแต่ขาดแล้วมีผลรุนแรง ทั้งหมดเป็น immobile — อาการที่ใบอ่อน

เหล็ก (Fe)

เหลืองระหว่างเส้นใบบนใบอ่อน (ต่างจาก Mg ที่อยู่ใบแก่)
ใบอ่อนอาจขาวซีดถ้าขาดหนัก
สาเหตุที่พบบ่อย: pH สูงเกิน (> 6.5 ในดิน)

สังกะสี (Zn)

ใบอ่อนเล็กลง ขอบหยักคลื่น
ข้อต้นสั้นลงผิดปกติ

แมงกานีส (Mn)

จุดน้ำตาลเล็กระหว่างเส้นใบอ่อน
ง่ายสับสนกับขาด Mg แต่อยู่ที่ใบอ่อน ไม่ใช่ใบแก่

โบรอน (B)

ยอดบิดเบี้ยว ใบอ่อนหนาและกรอบ
รากกลวง ต้นโตช้า

วิธีแก้ทั่วไป: ตรวจ pH ก่อน — ส่วนใหญ่ขาดธาตุรองเกิดจาก pH lockout ไม่ใช่ขาดจริง ถ้า pH ถูกแล้วยังขาด ให้เสริม chelated micronutrients (EDDHA-Fe, ZnSO₄)

7. เกินสารอาหาร: Nutrient Burn & Toxicity

เกินก็อันตรายไม่แพ้ขาด ผู้ปลูกมือใหม่มักให้ปุ๋ยมากเกินเพราะคิดว่า “มาก = ดี”

Nutrient Burn

ปลายใบเหลือง/น้ำตาลไหม้ — เริ่มจากปลายแหลมของใบ
ลามเข้าด้านในถ้าไม่แก้ไข
EC/PPM สูงเกินในน้ำสารละลาย

เกินไนโตรเจน (N toxicity)

ใบเขียวเข้มผิดปกติ เป็นมัน
ใบม้วนลงเหมือนกรงเล็บ (clawing) — สัญญาณเด่นที่สุด
ออกดอกช้า ดอกโปร่ง ผลผลิตลด

เกินฟอสฟอรัส (P toxicity)

ล็อกธาตุรอง: Fe, Zn, Ca, Mg ถูก lockout
แสดงอาการขาดหลายธาตุพร้อมกัน
มักจากใช้ bloom booster เกินขนาด

วิธีแก้

ลดปุ๋ยทันที (50% หรือรดน้ำเปล่า 1–2 ครั้ง)
Flush เบาๆ: รดน้ำ pH ถูกต้อง 2–3 เท่าปริมาตรกระถาง
หลัง flush เริ่มใหม่ด้วย 50% ขนาดแนะนำ แล้วค่อยเพิ่ม

8. Nutrient Lockout — เมื่อต้นดูดซึมไม่ได้

Lockout เกิดเมื่อสารอาหารมีอยู่ในสารละลายแต่ต้นดูดซึมไม่ได้ — มักจาก pH ผิดหรือเกลือสะสมมากเกิน

สาเหตุ 1: pH สูงหรือต่ำเกิน → บางไอออนไม่ละลาย
สาเหตุ 2: EC สูงเกิน → เกลือสะสมรอบราก บล็อกการดูดซึม
สาเหตุ 3: ธาตุหนึ่งเกินบล็อกอีกธาตุ (เช่น P เกินบล็อก Fe, Zn)

วิธีแก้: Flush ด้วยน้ำ pH ถูกต้อง → วัด pH และ EC น้ำที่ไหลออก (runoff) → ให้ปุ๋ยใหม่ขนาดต่ำ ถ้า runoff EC > 3.0 ต้อง flush อีก

9. ขั้นตอนการวินิจฉัย 5 ขั้น

เมื่อเห็นใบผิดปกติ อย่าเพิ่งเร่งเติมปุ๋ย ทำตามลำดับ:

pH: ตรวจ pH น้ำที่รด และ pH runoff → เบี่ยงมาก? ปรับ pH ก่อน
EC: ตรวจ EC/PPM runoff → สูงกว่า input มาก? เกลือสะสม ต้อง flush
ตำแหน่ง: ใบแก่ (ล่าง) = mobile (N, P, K, Mg) | ใบอ่อน (บน) = immobile (Ca, Fe, Mn, Zn, B)
เทียบ: เปรียบเทียบกับคำอธิบายแต่ละธาตุ เลือก 1–2 ธาตุที่ตรงที่สุด
แก้ไข: ปรับ pH ก่อน รอ 3–5 วัน ไม่ดีขึ้น? เสริมธาตุที่ถูกต้องด้วยขนาดเล็ก

ใบที่เสียแล้วจะไม่ฟื้น — สังเกตใบใหม่ที่ออกมาเพื่อประเมินผลการแก้ไข

References:

Weedmaps (2025). “Nutrient deficiencies in cannabis.”
Leafly (2025). “Cannabis nutrient deficiencies & leaf symptoms.”
Sensi Seeds (2024). “How to Spot the 7 Most Common Cannabis Plant Deficiencies.”
Organitek (2025). “11 Common Cannabis Nutrient Deficiencies.”
Hey Abby (2025). “Cannabis Calcium & Magnesium Deficiency.”
La Huerta Grow Shop (2025). “Nutrient Toxicity in Cannabis.”
Viet Growers Community (2015). Viet Grower Handbook.

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางกฎหมาย: ข้อมูลในบทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อการศึกษาเท่านั้น การปลูกกัญชาต้องปฏิบัติตามกฎหมายในประเทศของคุณ ในประเทศไทย ต้องปฏิบัติตาม พ.ร.บ. สมุนไพรควบคุม พ.ศ. 2568 และกฎกระทรวง พ.ศ. 2569