หมวดย่อยนี้เป็นพื้นที่สำหรับการสกัดที่ใช้ตัวทำละลาย และการทำสารเข้มข้น (concentrate) ตัวทำละลายคือของเหลวหรือก๊าซที่ละลายแคนนาบินอยด์และเทอร์ปีนออกมาจากต้นพืช หัวข้อในหมวดนี้มีทั้งการสกัดด้วยบิวเทนและโพรเพน การสกัดด้วย CO2 การสกัดด้วยเอทานอล การกลั่น และการทำไอโซเลต (isolate) ถ้าอยากรู้ภาพรวมว่าแต่ละวิธีต่างกันอย่างไร ให้เริ่มอ่านที่ อธิบายการสกัดกัญชา: เปรียบเทียบวิธีการสกัดด้วยตัวทำละลายและการสกัดแบบไร้ตัวทำละลาย
การสกัดแบบไม่ใช้ตัวทำละลาย เช่น แฮชน้ำแข็ง (ice water hash), ดรายซิฟท์ (dry sift) และโรซิน (rosin) มีหมวดย่อยของตัวเองอยู่แล้ว คือหมวดการสกัดแบบไร้ตัวทำละลายและแฮช (Solventless & Hash) หัวข้อเหล่านี้ให้โพสต์ที่หมวดนั้น
อะไรควรโพสต์ในหมวดนี้
- การสกัดด้วยไฮโดรคาร์บอน (BHO และ PHO) BHO ย่อมาจาก butane hash oil (น้ำมันแฮชที่สกัดด้วยบิวเทน) ส่วน PHO ย่อมาจาก propane hash oil (น้ำมันแฮชที่สกัดด้วยโพรเพน) ทั้งสองแบบคือสารเข้มข้นที่ได้จากการปล่อยบิวเทนหรือโพรเพนเหลวให้ไหลผ่านวัตถุดิบจากพืช หัวข้อที่โพสต์ได้ ได้แก่ ระบบปิด (closed-loop) ความปลอดภัย และการไล่ตัวทำละลาย (purging) ระบบปิดคืออุปกรณ์ที่ปิดสนิท ก๊าซจะถูกเก็บกลับคืนและไม่รั่วออกมาในห้องเลย ส่วนการไล่ตัวทำละลายคือการกำจัดตัวทำละลายที่ยังค้างอยู่ในผลิตภัณฑ์สำเร็จ
- การสกัดด้วย CO2 วิธีนี้ใช้คาร์บอนไดออกไซด์ที่ผ่านการอัดแรงดัน “ซูเปอร์คริติคอล” (supercritical) หมายถึงดัน CO2 ให้เกินอุณหภูมิและความดันค่าหนึ่ง จน CO2 มีคุณสมบัติกึ่งก๊าซกึ่งของเหลว ส่วน “ซับคริติคอล” (subcritical) คือคุมให้อยู่ต่ำกว่าจุดนั้น ซึ่งสกัดได้นุ่มนวลกว่าแต่ช้ากว่า คุณโพสต์ค่าพารามิเตอร์ที่ใช้ ทั้งแบบซูเปอร์คริติคอลและซับคริติคอล ได้ในหมวดนี้ อ่านเพิ่มเติมได้ที่ การสกัดกัญชาด้วย CO2
- การสกัดด้วยเอทานอล หัวข้อนี้รวมถึงวินเทอไรเซชัน ดีคาร์บอกซิเลชัน และขั้นตอนหลังการสกัดอื่นๆ วินเทอไรเซชัน (winterization) คือการแช่เย็นสารสกัดที่ละลายอยู่ในเอทานอล เพื่อให้ไขมันและแว็กซ์แข็งตัวจนกรองออกได้ ดีคาร์บอกซิเลชันคือขั้นตอนให้ความร้อนเพื่อเปลี่ยนแคนนาบินอยด์ที่อยู่ในรูปกรดให้เป็นรูปที่ออกฤทธิ์ อ่านคำอธิบายได้ใน อาหารผสมกัญชาและดีคาร์บอกซิเลชัน และอ่านเพิ่มเติมได้ที่ การสกัดกัญชาด้วยเอทานอล
- การกลั่นแบบ short-path และแบบ wiped-film ทั้งสองแบบแยกแคนนาบินอยด์ออกมาโดยต้มให้เดือดภายใต้สุญญากาศ แบบ short-path เหมาะกับการกลั่นทีละล็อตเล็กๆ ส่วนแบบ wiped-film เกลี่ยน้ำมันเป็นชั้นบางๆ บนผนังที่ร้อน จึงเหมาะกับการกลั่นต่อเนื่องปริมาณมาก
- ไอโซเลตและการตกผลึก วิธีทำแคนนาบินอยด์ชนิดเดียวที่เกือบบริสุทธิ์ออกมาในรูปผลึก
- ความปลอดภัยในห้องแล็บ ขั้นตอนปฏิบัติงานที่เขียนเป็นลายลักษณ์อักษร และรีวิวอุปกรณ์ ขั้นตอนปฏิบัติงานที่เขียนไว้มักเรียกว่า SOP (standard operating procedure หรือขั้นตอนการปฏิบัติงานมาตรฐาน) คือคำแนะนำทีละขั้นที่ผู้ปฏิบัติงานทุกคนต้องทำแบบเดียวกันทุกครั้ง
- ปริมาณสารสกัดที่ได้ (yield) และการควบคุมคุณภาพ วิธีได้สารสกัดมากขึ้นจากวัตถุดิบเท่าเดิม และวิธีตรวจว่าในสารสกัดมีอะไรอยู่บ้าง เรื่องการตรวจคุณภาพ อ่านได้ที่ วิธีอ่านใบรับรองผลการวิเคราะห์กัญชา
กฎการโพสต์ในหมวดนี้
- ทุกโพสต์ที่อธิบายวิธีสกัดต้องพูดถึงความปลอดภัย บอกว่าห้องระบายอากาศอย่างไร ระบบเป็นแบบปิดหรือไม่ และคุณทำตามระเบียบปฏิบัติในแล็บข้อไหนบ้าง ข้อมูลนี้ช่วยให้ผู้อ่านตัดสินได้ว่าวิธีของคุณปลอดภัยพอให้ทำตามหรือไม่
- ทำตามกฎหมายไทย ทุกโพสต์ต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 (2025) และกฎกระทรวงว่าด้วยสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชง พ.ศ. 2569 (2026)
- ห้ามประกาศขาย ห้ามเสนอขายสารสกัดหรือสารเข้มข้นในหมวดย่อยนี้
หมายเหตุผู้แปล: ประเด็นกฎหมายด้านล่างอธิบายว่าทำไมกฎข้อ 2 จึงสำคัญกับทุกคนที่สกัดกัญชาในประเทศไทย
- ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศ พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 26 มิถุนายน 2568 ประกาศนี้ห้ามโฆษณาช่อดอกและห้ามขายช่อดอกทางออนไลน์
- กฎกระทรวงว่าด้วยสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชง พ.ศ. 2569 มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 26 เมษายน 2569 ใบอนุญาตสำหรับสารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% ออกให้ได้เพียง 3 กลุ่ม กลุ่มแรกคือนิติบุคคลไทยที่ไม่ใช่ “คนต่างด้าว” ตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 อีก 2 กลุ่มคือหน่วยงานของรัฐและสภากาชาดไทย ผู้ปลูกที่บ้านหรือบริษัทที่ต่างชาติเป็นเจ้าของจึงขอใบอนุญาตนี้ไม่ได้
- การทำสารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% โดยไม่มีใบอนุญาตนี้ผิดกฎหมาย เกณฑ์ 0.2% ใช้อย่างไร และสารสกัดแต่ละแบบอยู่ภายใต้กฎหมายฉบับไหน อธิบายไว้ใน สมุนไพรควบคุมกับยาเสพติดให้โทษประเภท 5
- มาตรา 78 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 (1999) กำหนดโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ โทษนี้ใช้กับการศึกษาวิจัย ส่งออก ขาย หรือแปรรูปสมุนไพรควบคุมโดยไม่ได้รับอนุญาต ใบอนุญาตแต่ละแบบครอบคลุมกิจกรรมใด อธิบายไว้ใน ใบอนุญาตและการปฏิบัติตามกฎหมายในไทย
- ร่างพระราชบัญญัติควบคุมกัญชา พ.ศ. … ยังไม่มีผลเป็นกฎหมาย คณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างนี้เมื่อ 22 กันยายน 2569 และส่งต่อให้สภาผู้แทนราษฎรแล้ว
สิ่งที่ควรทำ: ก่อนโพสต์วิธีสกัด ให้ตรวจก่อนว่าคุณหรือบริษัทของคุณมีใบอนุญาตที่ถูกต้อง ถ้าไม่มี ให้ตั้งคำถามเรื่องกฎหมายแทนการเล่ารายละเอียดการสกัดที่คุณทำเอง
หมายเหตุผู้แปล: สภาพในประเทศไทยทำให้การสกัดด้วยตัวทำละลายอันตรายกว่าในประเทศอากาศเย็น ซึ่งเป็นที่ที่คู่มือส่วนใหญ่เขียนขึ้น
- บิวเทนและโพรเพนเป็นก๊าซไวไฟ ในห้องปิดที่ร้อน 30–35 °C ตัวทำละลายจะระเหยมากขึ้น และไอก๊าซสะสมได้เร็ว ประกายไฟเพียงครั้งเดียวจากสวิตช์ไฟ ตู้เย็น หรือมอเตอร์พัดลมก็จุดไอก๊าซให้ติดไฟได้
- เมื่อไฟดับ พัดลมดูดอากาศและเครื่องทำความเย็น (chiller) จะหยุดทำงาน ทั้งที่อาจยังมีตัวทำละลายค้างอยู่ในระบบ ให้วางแผนไว้ก่อนว่าจะทำอะไรทันทีที่ไฟดับ
- การสกัดแบบเปิด (open-blasting) คือการพ่นบิวเทนผ่านท่อในที่โล่ง วิธีนี้เป็นสาเหตุที่พบบ่อยและรู้กันดีของการระเบิดในบ้าน ไม่ว่าจะทำในครัว คอนโด หรือห้องปลูก ก็ไม่ใช่ทางลัดที่ปลอดภัย
สิ่งที่ควรทำ: ห้ามสกัดด้วยไฮโดรคาร์บอนที่บ้านเด็ดขาด ให้ทำเฉพาะในสถานที่ที่ได้รับอนุญาต ซึ่งต้องมีระบบปิด ระบบไฟฟ้ากันระเบิด และระบบระบายอากาศที่ยังทำงานได้แม้ไฟดับ
วิธีเขียนโพสต์ให้ได้คำตอบที่เป็นประโยชน์
ถ้าอยากได้คำตอบที่ใช้ได้จริง ให้ใส่ข้อมูลเหล่านี้:
- วิธีสกัดและประเภทอุปกรณ์ (เช่น BHO ระบบปิด, CO2 แบบซูเปอร์คริติคอล, เอทานอลแบบสกัดเย็น)
- ตัวทำละลายที่ใช้ และวิธีเก็บตัวทำละลายกลับคืน
- ห้องระบายอากาศอย่างไร และถ้าไฟดับจะเกิดอะไรขึ้น
- ปริมาณวัตถุดิบต่อรอบ และปริมาณสารสกัดที่ได้ (yield)
- ผลแล็บของคุณ (ถ้ามี)
- งานนี้ทำภายใต้ใบอนุญาตหรือไม่ (ไม่ต้องระบุชื่อผู้ถือใบอนุญาต)
ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้สมาชิกคนอื่นรู้ว่าควรเทียบกับระบบของตัวเองตรงไหน และปัญหาของคุณน่าจะอยู่ที่จุดใด
อุปกรณ์และช่องทางสอบถาม
หมวดย่อยนี้ไม่มีการขายอุปกรณ์สกัดหรือตัวทำละลาย ถ้าต้องการอุปกรณ์ ให้สอบถามตัวแทนจำหน่ายที่ได้รับอนุญาตของแบรนด์นั้นในประเทศไทย ประกาศขายของสมาชิกให้โพสต์ในตลาดซื้อขาย ส่วนประสบการณ์ใช้อุปกรณ์และรีวิว โพสต์ในหมวดนี้ได้เลย
มีคำถามเรื่องวิธีสกัด การจัดระบบความปลอดภัย หรือกฎใบอนุญาตใช่ไหม ตั้งหัวข้อใหม่ในหมวดย่อยนี้ หรือตอบไว้ใต้โพสต์นี้ได้เลย