THC คือสารหลักในกัญชาที่ทำให้มึนเมา สารนี้ผ่านเข้าไปในน้ำนมแม่ได้ งานวิจัยในสหรัฐฯ ปี 2567 (ค.ศ. 2024) เก็บตัวอย่างน้ำนมจากแม่ที่ใช้กัญชาอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ทุกตัวอย่างมี THC รวมถึงตัวอย่างที่เก็บหลังจากแม่ไม่ได้ใช้กัญชามาแล้ว 12 ชั่วโมงด้วย บทความตอนนี้ครอบคลุม 4 เรื่อง ได้แก่ ผลการวัด THC ในน้ำนมแม่ สิ่งที่รู้แล้วเรื่องผลต่อทารก เหตุผลที่การ “ปั๊มทิ้ง” ใช้ไม่ได้ และกฎของไทยสำหรับหญิงตั้งครรภ์และแม่ที่ให้นมบุตร
ตอนที่ 1 พูดถึงช่วงตั้งครรภ์ สรุปสั้น ๆ คือ งานทบทวนวรรณกรรมปี 2568 (ค.ศ. 2025) รวบรวมงานวิจัย 51 ชิ้น มีผู้เข้าร่วมกว่า 21 ล้านคน พบว่าการใช้กัญชาระหว่างตั้งครรภ์สัมพันธ์กับทารกน้ำหนักแรกเกิดต่ำ การคลอดก่อนกำหนด และทารกตัวเล็กกว่าเกณฑ์อายุครรภ์ วิทยาลัยสูติแพทย์และนรีแพทย์อเมริกัน (ACOG) ซึ่งเป็นองค์กรวิชาชีพหลักของแพทย์ด้านการตั้งครรภ์ในสหรัฐฯ แนะนำว่าไม่ควรใช้กัญชาระหว่างตั้งครรภ์และให้นมบุตร
บทความนี้คือตอนที่ 2 อ่านตอนที่ 1 ได้ที่: https://asiannabis.com/t/1388
THC ในน้ำนมแม่: ผลการวัดที่มีอยู่
ข้อมูลเรื่องน้ำนมแม่ดีขึ้นมากในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา และข้อมูลนี้ขัดกับคำแนะนำที่ได้ยินกันบ่อยที่สุด คือ “รอสักสองสามชั่วโมง แล้วปั๊มทิ้ง” การ “ปั๊มทิ้ง” (pump and dump) หมายถึงใช้เครื่องปั๊มนมออกมาแล้วเททิ้ง จากนั้นค่อยกลับมาให้นมลูกตามปกติ
งานวิจัย Lactation and Cannabis (LAC) ทำโดยนักวิจัยจาก Washington State University ในสหรัฐอเมริกา (Holdsworth et al., Breastfeeding Medicine, 2024) งานนี้ติดตามแม่ที่ให้นมบุตร 20 คน ทุกคนใช้กัญชาอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้งและมีลูกอายุไม่ถึง 6 เดือน ผลหลักมีดังนี้
- พบ THC ในทุกตัวอย่าง แม่แต่ละคนให้ตัวอย่างน้ำนมตั้งต้น (baseline) หลังจากไม่ได้ใช้กัญชาอย่างน้อย 12 ชั่วโมง จากนั้นให้อีก 5 ตัวอย่างในช่วง 8–12 ชั่วโมงหลังใช้ ข่าวประชาสัมพันธ์ของมหาวิทยาลัยระบุว่าพบ THC ในทุกตัวอย่าง รวมถึงตัวอย่างตั้งต้นด้วย แปลว่าคนที่ใช้เป็นประจำ แม้เว้นไป 12 ชั่วโมงแล้ว น้ำนมก็ยังมี THC อยู่
- ระดับ THC ไม่ได้สูงสุดในเวลาที่คาดเดาได้ หลังใช้ 1 ครั้ง ระดับ THC ในน้ำนมสูงสุดที่ค่ามัธยฐาน 120 นาที (วัดจากแม่ 9 คน) ค่ามัธยฐานหมายความว่าแม่ครึ่งหนึ่งมีระดับสูงสุดเร็วกว่านี้ อีกครึ่งหนึ่งช้ากว่า เวลาของแต่ละคนต่างกันมาก คือตั้งแต่ 30 ถึง 135 นาที นักวิจัยบอกว่าไม่มีเวลาที่แน่นอนซึ่งระดับ THC ขึ้นถึงจุดสูงสุดแล้วเริ่มลดลง
- ใช้ซ้ำแล้วสะสมเพิ่ม แม่ส่วนใหญ่มี THC สะสมในน้ำนม (bioaccumulation) ยิ่งแม่ใช้กัญชาบ่อยในหนึ่งวัน ทารกก็ยิ่งได้รับ THC จากน้ำนมรวมมากขึ้น
- ปริมาณที่ทารกได้รับน้อย แต่ยังไม่รู้ว่ามีผลอย่างไร นักวิจัยประเมินว่าทารกได้รับ THC เฉลี่ยประมาณ 0.07 มก. ต่อวัน และบอกว่ายังไม่รู้ว่าปริมาณนี้มีผลต่อทารกที่กำลังเจริญเติบโตหรือไม่
ตัวเลขที่เทียบระดับ THC ในน้ำนมกับในเลือดไม่ได้มาจากงานวิจัย LAC แต่มาจากงานวิจัยเก่าที่มีขนาดเล็กมาก ในปี 2525 (ค.ศ. 1982) Perez-Reyes และ Wall ตีพิมพ์รายงานสั้นในวารสาร New England Journal of Medicine พวกเขาพบว่าระดับ THC ในน้ำนมสูงกว่าในพลาสมาของแม่หลายเท่า (พลาสมาคือส่วนที่เป็นน้ำของเลือด) ส่วนตัวเลข “สูงกว่าประมาณ 7 เท่า” ที่ยกกันบ่อยในอินเทอร์เน็ต มาจากงานวิจัยขนาดเล็กชิ้นหลัง (Moss et al., Pediatric Research, 2021) ซึ่งผู้วิจัย LAC อ้างถึง ควรถือตัวเลขนี้เป็นค่าคร่าว ๆ ไม่ใช่อัตราส่วนที่แน่นอน
ทำไมการ “ปั๊มทิ้ง” ใช้ไม่ได้
การปั๊มทิ้งตั้งอยู่บนความเชื่อว่ามีช่วงที่ THC สูงสุด และถ้ารอให้ผ่านช่วงนั้นไปก็ปลอดภัย แต่ผลการวัดข้างต้นชี้ปัญหา 3 ข้อ
- ไม่มีเวลาที่แน่นอนที่ระดับ THC จะขึ้นสูงสุด
- คนที่ใช้เป็นประจำ ระดับตั้งต้นไม่ใช่ศูนย์
- การใช้ซ้ำทำให้ THC สะสมในน้ำนมมากขึ้น
LactMed มีข้อมูลเพิ่มเติมว่า THC อยู่ในน้ำนมได้นานแค่ไหน LactMed เป็นฐานข้อมูลฟรีเรื่องยากับการให้นมบุตร เผยแพร่บน NCBI Bookshelf โดยหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ (US National Library of Medicine) ข้อมูลจาก LactMed มีดังนี้
- ตรวจพบ THC ในน้ำนมได้ตั้งแต่ 6 วันจนถึงนานกว่า 6 สัปดาห์ หลังใช้
- ค่าประมาณครึ่งชีวิต (half-life) ของ THC อยู่ระหว่าง 12 ถึง 39 ชั่วโมง โดยมีค่าประมาณชุดหนึ่งที่เฉลี่ยอยู่ราว 27 ชั่วโมง ครึ่งชีวิตคือเวลาที่ปริมาณสารลดลงเหลือครึ่งหนึ่ง ตัวเลขเหล่านี้ได้จาก “แบบจำลอง” คือคำนวณด้วยแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ ไม่ได้วัดโดยตรงในแม่แต่ละคน
- ค่ามัธยฐานของเวลาที่ THC หมดไปตามแบบจำลองคือ 2.5 ถึง 8 วัน
สิ่งที่คุณทำได้: ถ้าคุณกำลังให้นมลูก อย่าวางแผนโดยคิดว่ามีเวลารอที่ “ปลอดภัย” หลังใช้กัญชา เพราะยังไม่มีงานวิจัยไหนแสดงว่ามีเวลาแบบนั้น ให้ปรึกษาแพทย์หรือคลินิกดูแลหลังคลอดเรื่องการหยุดใช้ และเรื่องวิธีให้อาหารลูกในระหว่างนี้
สิ่งที่รู้แล้วเรื่องผลต่อทารก
บทสรุปงานวิจัยเรื่องทารกใน LactMed ยังให้ผลไปคนละทาง บทความนี้จึงรายงานตามนั้น
- แม่ใช้เป็นครั้งคราว: งานวิจัยพบว่า “ไม่มีผลใด ๆ ที่สังเกตเห็นได้ต่อทารกที่กินนมแม่” แต่ก็ตัดความเป็นไปได้ของผลเสียระยะยาวออกไปไม่ได้ทั้งหมด
- แม่ใช้ทุกวันหรือเกือบทุกวัน: งานวิจัยชิ้นหนึ่งพบว่า “อาจทำให้พัฒนาการด้านการเคลื่อนไหวของทารกที่กินนมแม่ช้าลง แต่ไม่กระทบการเจริญเติบโตหรือพัฒนาการทางสติปัญญา” พัฒนาการด้านการเคลื่อนไหวคือการที่เด็กเรียนรู้ควบคุมร่างกาย เช่น ลุกนั่ง และคลาน
- รายงานผู้ป่วยเฉพาะราย ในทารกที่ได้รับสารมาก พบ อาการชัก ง่วงซึมผิดปกติ (somnolence) และหยุดหายใจเป็นช่วง ๆ (apnoeic episodes) รายงานผู้ป่วยเฉพาะรายเป็นการบรรยายผู้ป่วยทีละคน ไม่ได้เปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม
- งานวิจัยจากฐานข้อมูลทะเบียน (registry study) ชี้ว่าการที่แม่ใช้กัญชาหลังคลอดอาจสัมพันธ์กับความเสี่ยงภาวะออทิซึมสเปกตรัมที่สูงขึ้น งานวิจัยแบบนี้ใช้ข้อมูลจากฐานข้อมูลสุขภาพขนาดใหญ่ งานชิ้นนี้ไม่ได้ยืนยันว่าทารกกินนมแม่หรือไม่
มีอีก 2 เรื่องที่ควรรู้
- กัญชาอาจทำให้น้ำนมน้อยลง กัญชามีผลต่อโพรแลกติน ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่กระตุ้นการสร้างน้ำนม แต่ผลไม่สม่ำเสมอ อาจทำให้น้ำนมลดลงและทำให้ระยะเวลาให้นมลูกสั้นลง งานวิจัยในรัฐโคโลราโดของสหรัฐฯ หลังรัฐนี้ทำให้กัญชาถูกกฎหมาย พบว่าแม่ให้นมลูกได้ในระยะเวลาสั้นลง
- ตัวควันเองก็เป็นอันตรายต่อทารก การสูบใกล้ทารกเป็นอันตราย ไม่ว่าจะสูบอะไรก็ตาม LactMed ระบุชัดว่าไม่ควรมีใครสูบกัญชาใกล้ทารก
หมายเหตุผู้แปล: ในไทย บ้าน ห้องคอนโด และรถยนต์จำนวนมากปิดมิดชิดและเปิดแอร์ไว้ ควันจึงค้างอยู่ในอากาศเดียวกับที่ทารกหายใจ กฎที่ผู้ใหญ่ทุกคนในบ้านทำได้จริงคือ ห้ามสูบอะไรทั้งสิ้นในบ้านหรือในรถที่มีทารกอยู่
สิ่งที่คุณทำได้: ถ้าคุณหรือคู่ของคุณใช้กัญชาและมีทารกอยู่ในบ้าน ให้ตกลงกฎข้อนี้กันตั้งแต่วันนี้ ถ้าคุณกำลังให้นมลูก ให้บอกแพทย์หากคุณใช้กัญชาไม่ว่าในรูปแบบใด รวมถึงผลิตภัณฑ์ CBD ด้วย
กฎของไทย (ณ เดือนตุลาคม 2569)
หมายเหตุผู้แปล: เนื้อหาทั้งหมดในส่วนนี้เป็นเรื่องของประเทศไทย และเป็นสถานะ ณ เดือนตุลาคม 2569
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 26 มิถุนายน 2568 ออกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ตามประกาศนี้ ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุม กฎหลักมีดังนี้
- จ่ายช่อดอกได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตาม แบบ ภ.ท.33 (PT 33) จากผู้ประกอบวิชาชีพที่มีสิทธิ์ ประกาศระบุผู้ประกอบวิชาชีพไว้ 7 กลุ่ม ได้แก่ แพทย์ ทันตแพทย์ เภสัชกร แพทย์แผนไทย แพทย์แผนไทยประยุกต์ แพทย์แผนจีน และหมอพื้นบ้าน
- ใบสั่งจ่ายแต่ละใบครอบคลุมได้ ไม่เกิน 30 วัน
- ช่อดอกที่ขายหรือส่งออกต้องมาจากแหล่งปลูกที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน GACP (มาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรและการเก็บเกี่ยวที่ดีสำหรับพืชสมุนไพร)
- ห้ามขายช่อดอกทางออนไลน์และห้ามโฆษณา
เรื่องหญิงตั้งครรภ์และแม่ที่ให้นมบุตรโดยเฉพาะ ประกาศฉบับ พ.ศ. 2565 ซึ่งถูกแทนที่ด้วยฉบับนี้ เคยห้ามขายกัญชาที่เป็นสมุนไพรควบคุมให้หญิงตั้งครรภ์ แม่ที่ให้นมบุตร และผู้ที่อายุต่ำกว่า 20 ปีไว้อย่างชัดเจน แต่ในตัวบทของประกาศฉบับ พ.ศ. 2568 ที่ได้ตรวจสอบ ไม่ได้ระบุกลุ่มเหล่านี้ซ้ำอีก
ในทางปฏิบัติ หญิงตั้งครรภ์หรือแม่ที่ให้นมบุตรจะได้ช่อดอกอย่างถูกกฎหมายได้ทางเดียว คือผ่านใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก (DTAM) ออกแนวทางการบังคับใช้เมื่อเดือนมิถุนายน 2569 ตามแนวทางนี้ การขายให้หญิงตั้งครรภ์หรือแม่ที่ให้นมบุตรโดยไม่มีแบบ ภ.ท.33 เป็นเหตุให้เพิกถอนใบอนุญาตของร้านได้
หมายเหตุผู้แปล: การถูกเพิกถอนใบอนุญาตมีผลยาวนาน ตามมาตรา 54 ของพระราชบัญญัติ พ.ศ. 2542 ผู้ที่ถูกเพิกถอนใบอนุญาตจะขอใบอนุญาตตามพระราชบัญญัตินี้ใหม่ไม่ได้จนกว่าจะพ้น 2 ปีนับจากวันที่ถูกเพิกถอน หลังจากนั้น การออกใบอนุญาตใหม่ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของผู้อนุญาต และตามข้อ 8 (1) (จ) ของกฎกระทรวงว่าด้วยการขออนุญาตและการอนุญาตเกี่ยวกับสมุนไพรควบคุม พ.ศ. 2559 ข้อห้าม 2 ปีเดียวกันนี้ใช้กับบริษัท รวมถึงกรรมการ ผู้จัดการ และผู้รับผิดชอบอื่นของบริษัทด้วย
กฎกำลังเปลี่ยน พระราชบัญญัติควบคุมกัญชา ยังเป็นเพียงร่าง ยังไม่เป็นกฎหมาย คณะรัฐมนตรีอนุมัติร่างนี้เมื่อ 22 กันยายน 2569 และส่งต่อให้สภาผู้แทนราษฎรแล้ว
นอกจากนี้ กฎกระทรวง 2 ฉบับ พ.ศ. 2569 ยังทำให้การขอใบอนุญาตเข้มงวดขึ้น
- กฎกระทรวงเรื่องสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชง มีผลตั้งแต่ 26 เมษายน 2569
- กฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) มีผลตั้งแต่ 30 เมษายน 2569 ฉบับนี้เพิ่มความเข้มงวดของเกณฑ์ใบอนุญาตเกี่ยวกับช่อดอกกัญชา
กฎกระทรวงทั้ง 2 ฉบับไม่ได้เปลี่ยนกฎเรื่องใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 ก่อนจะนำข้อมูลในส่วนนี้ไปใช้ ให้ตรวจสถานะล่าสุดในกระทู้กฎหมายของฟอรัม คือ 1330 และ 136
สิ่งที่คุณทำได้:
- ถ้าคุณตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรและไปพบผู้สั่งจ่าย: บอกเขาตรง ๆ ผู้สั่งจ่ายต้องรู้เรื่องนี้ก่อนออกแบบ ภ.ท.33
- ถ้าคุณทำงานในร้านที่มีใบอนุญาต: อย่าจ่ายช่อดอกให้ใครก็ตามที่ไม่มีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 ที่ถูกต้อง ถ้าลูกค้าบอกว่าตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ทางเดียวที่ถูกกฎหมายคือต้องมีใบสั่งจ่าย
สิ่งที่ควรจำจากตอนที่ 1 และ 2
- องค์กรแพทย์แนะนำว่าไม่ควรใช้กัญชาระหว่างตั้งครรภ์และให้นมบุตร
- หลักฐานเรื่องการตั้งครรภ์มาจากงานวิจัยเชิงสังเกต และมีจุดอ่อนจริง ความสัมพันธ์ที่พบอยู่ในระดับปานกลาง ไม่ได้รุนแรงมาก
- ไม่ควรบอกใครว่าการได้รับสารเพียงครั้งเดียวจะทำร้ายลูกแน่นอน เพราะข้อมูลก็ไม่ได้บอกแบบนั้นเช่นกัน
- ข้ออ้างว่ากัญชาปลอดภัยหรือดีต่อการตั้งครรภ์ อาศัยงานวิจัยชิ้นเดียวในชนบทของจาเมกาที่มีทารก 44 คน งานวิจัยหลังจากนั้นซึ่งมีผู้เข้าร่วมรวมกว่า 21 ล้านคนไม่สนับสนุนข้ออ้างนี้
- ในน้ำนมแม่ของคนที่ใช้เป็นประจำ ยังพบ THC แม้เว้นไป 12 ชั่วโมงแล้ว ระดับ THC ไม่มีจุดสูงสุดที่คาดเดาได้และสะสมเพิ่มเมื่อใช้ซ้ำ การปั๊มทิ้งจึงใช้ไม่ได้
ถ้าคุณต้องตัดสินใจเรื่องนี้ ให้ตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือทีมฝากครรภ์ของคุณเอง ใช้ตัวเลขจริง ไม่ใช่คำปลอบใจหรือคำขู่ที่เจอในอินเทอร์เน็ต เริ่มจากขั้นตอนเดียวที่ทำได้ทันที คือ ตอนไปฝากครรภ์หรือตรวจหลังคลอดครั้งถัดไป ให้บอกทีมแพทย์ว่าคุณใช้กัญชาหรือ CBD หรือไม่
มีคำถามหรือพบจุดที่ต้องแก้ไข? โพสต์ไว้ใต้กระทู้นี้ได้เลย
เอกสารอ้างอิงสำหรับตอนที่ 2
- Holdsworth EA, Berim A, Gang DR, Williams JE, Smith CB, Caffé B, Brooks O, Barbosa-Leiker C, McGuire MA, McGuire MK, Meehan CL. “Human Milk Cannabinoid Concentrations and Associations with Maternal Factors: The Lactation and Cannabis (LAC) Study.” Breastfeeding Medicine 2024;19(7):515–524. doi:10.1089/bfm.2024.0021
- Perez-Reyes M, Wall ME. “Presence of Δ9-tetrahydrocannabinol in human milk.” N Engl J Med 1982;307:819–820
- “Cannabis”, Drugs and Lactation Database (LactMed), NCBI Bookshelf
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568
- Lo JO, Ayers CK, Yeddala S, Shaw B, Robalino S, Ward R, Kansagara D. “Prenatal Cannabis Use and Neonatal Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis.” JAMA Pediatrics 2025;179(7):738–746. doi:10.1001/jamapediatrics.2025.0689
- ACOG Clinical Consensus No. 10, “Cannabis Use During Pregnancy and Lactation”, Obstetrics & Gynecology, 2025 (เข้าถึงผ่านข่าวประชาสัมพันธ์ของ ACOG)