เพศของต้นกัญชา: ต้นตัวผู้ ต้นตัวเมีย กะเทย & การตรวจ dna

ChillTokin · July 24, 2026, 7:20am

เพศของต้นกัญชา: ต้นตัวผู้ ต้นตัวเมีย กะเทย & การตรวจ DNA

Asiannabis Community • General Discussion

กัญชา (Cannabis sativa L.) เป็นพืชแยกเพศต่างต้น (dioecious) — ต้นตัวผู้และต้นตัวเมียแยกจากกัน อย่างไรก็ตาม ปรากฏการณ์กะเทย (hermaphroditism) เกิดขึ้นค่อนข้างบ่อย สร้างความเสียหายใหญ่หลวงให้ grower หากไม่ตรวจพบทันเวลา

1. ระบบเพศของกัญชา

1.1 สามรูปแบบเพศ

ต้นตัวเมีย (): ผลิตดอกตัวเมีย (bud) มี cannabinoid สูงสุด
ต้นตัวผู้ (): ผลิตถุงเกสรตัวผู้ ต้นตัวผู้เพียงต้นเดียวสามารถผสมเกสรทั้งห้องปลูก → ลด cannabinoid 30-50%
กะเทย: ต้นเดียวมีทั้งดอกตัวผู้และตัวเมีย (a) True hermaphrodite — ทางพันธุกรรม (b) Stress-induced — จากสภาพแวดล้อม

1.2 ระบบโครโมโซม XY

XX = ต้นตัวเมีย, XY = ต้นตัวผู้
Y chromosome ของกัญชามีขนาด ~500 Mb
บริเวณ SDR (Sex-Determining Region) ~100 Mb บน Y chromosome (Prentout et al., 2024)

1.3 ยีน Monoecy1 — การค้นพบครั้งสำคัญ 2025

เดือนมีนาคม 2025 Université Paris-Saclay ค้นพบยีน Monoecy1 (Mo1):

อยู่บน autosome (ไม่ใช่ X/Y)
เมื่อ Mo1 กลายพันธุ์ → ต้น XX สามารถผลิตดอกตัวผู้ → กะเทย
เข้ารหัสโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับ ethylene signaling
อธิบายว่าทำไมสายพันธุ์ feminized ยังคง “herm” ได้แม้ไม่มีความเครียด (Prentout et al., 2025)

1.4 CsETR1 — ตัวรับ Ethylene

Ethylene สูง → ยับยั้งดอกตัวผู้ → เพศเมีย
STS (Silver Thiosulfate) บล็อก CsETR1 → ต้นตัวเมียสร้างดอกตัวผู้ที่มีเกสร XX → เมล็ด feminized

2. วิธีการระบุเพศ

2.1 แบบดั้งเดิม

Preflower (สัปดาห์ที่ 4-6): Pistil = เมีย, ถุงเกสรกลม = ผู้ ความแม่นยำ ~85-90%
12/12 จากเมล็ด: บังคับออกดอกเร็ว ~95% แม่นยำ แต่ทำให้ต้นเครียด

2.2 PCR/DNA Test — มาตรฐานทอง

Marker SCAR & MADC2 บน Y chromosome
ความแม่นยำ: 99.5%+
ตรวจได้ตั้งแต่วันที่ 5-7 (cotyledon)
ค่าใช้จ่าย: $5-15/ตัวอย่าง

เกณฑ์	สังเกต Preflower	12/12 จากเมล็ด	PCR / DNA Test
ความแม่นยำ	85-90%	~95%	99.5%+
ช่วงเวลา	สัปดาห์ที่ 4-6 veg	วันที่ 10-14	วันที่ 5-7
ค่าใช้จ่าย/ต้น	ฟรี	ฟรี (เสีย yield)	$5-15
เหมาะกับ	Grower รายเล็ก	Screening ขนาดใหญ่	เชิงพาณิชย์/breeding

3. ปรากฏการณ์กะเทย

3.1 กะเทยทางพันธุกรรม

จาก allele Mo1 กลายพันธุ์หรือ genetics ไม่เสถียร
อัตรา herm สูงถึง 15-20% ในบางสายพันธุ์
กำจัดทันที — trait ถ่ายทอดทางพันธุกรรมไปยังรุ่นถัดไป

3.2 กะเทยจากความเครียด

Light leak ในช่วงมืด — สาเหตุอันดับ 1
อุณหภูมิ >30°C ต่อเนื่องในช่วงออกดอก
ขาดโพแทสเซียม (K) อย่างรุนแรง
เก็บเกี่ยวช้าเกินไป → “banana” (nanners)
pH ผันผวน > ±1.0

3.3 กลไกฮอร์โมน

Auxin สูง → เมีย Gibberellin สูง → ผู้
Ethylene = “ฮอร์โมนเพศเมีย”
ความเครียด → ethylene ลด → gibberellin เพิ่ม → ดอกตัวผู้ปรากฏ (กลไกเพื่อความอยู่รอด)

4. เมล็ด Feminized — เทคโนโลยี

STS (Silver Thiosulfate)

อัตรา feminized: 99.7-99.9%
ฉีดพ่น 2-3 ครั้ง ห่างกัน 5-7 วัน
ต้นที่ฉีดพ่นแล้วห้ามนำไปใช้

Colloidal Silver

อัตรา feminized: 95-99%
ฉีดพ่นทุกวัน 14-21 วัน
DIY ได้ง่ายที่บ้าน

เกณฑ์	STS	Colloidal Silver
อัตรา feminized	99.7-99.9%	95-99%
จำนวนครั้งพ่น	2-3	14-21 (ทุกวัน)
เหมาะกับ	Breeder มืออาชีพ	Grower ส่วนตัว

5. กลยุทธ์การจัดการเพศ

ขนาด	ประเภทเมล็ด	การตรวจสอบ	หมายเหตุ
ส่วนตัว (1-10)	Feminized	สังเกต preflower	ตรวจสอบทุกวันในสัปดาห์แรกออกดอก
ขนาดกลาง (10-50)	Fem + Regular	PCR + preflower	PCR สำหรับ regular
เชิงพาณิชย์ (50+)	Feminized (STS)	PCR บังคับ	1 ต้นตัวผู้ = เสียทั้งรุ่น
Breeding	Regular	PCR + phenotype	แยกตัวผู้ ≥300 ม. กลางแจ้ง

รายการตรวจสอบป้องกันกะเทย

✓ ตรวจ light leak ก่อนทุกรอบ
✓ อุณหภูมิออกดอก 20-26°C สูงสุด 28°C
✓ pH คงที่: ±0.3 ไฮโดร ±0.5 ดิน
✓ เก็บเกี่ยวตรงเวลา
✓ เลือก genetics ที่เสถียร
✓ ตรวจสอบทุกวัน 2 สัปดาห์แรกของการออกดอก

6. แนวโน้ม 2024-2026

CRISPR-Cas9 editing ยีน Mo1: สร้างสายพันธุ์ที่ไม่เป็นกะเทย
Epigenetic markers: ทดสอบทำนาย “herm potential”
Field-deployable PCR (LAMP assay): ผลลัพธ์ 30 นาที ไม่ต้องใช้ห้องแล็บ
AI image recognition: ระบุ preflower จากภาพ ~92% แม่นยำ

เอกสารอ้างอิง

Prentout, D. et al. (2025). Nature Plants, 11(3), 234-248.
Prentout, D. et al. (2024). New Phytologist, 241(2), 891-905.
Toth, J.A. et al. (2020). GCB Bioenergy, 12(3), 213-222.
Mohan Ram, H.Y. & Sett, R. (1982). Theoretical and Applied Genetics, 62, 369-375.
Galoch, E. (2020). Journal of Plant Growth Regulation, 39, 1204-1215.
Divashuk, M.G. et al. (2014). PLoS ONE, 9(1), e85118.
Mandolino, G. et al. (1999). Theoretical and Applied Genetics, 98, 86-92.
Li, H. et al. (2024). Plant Physiology, 195(1), 312-327.
Faux, A.M. et al. (2016). Plant Biology, 18(3), 412-420.
Smith, R. et al. (2024). Frontiers in Plant Science, 15, 1387456.

ข้อจำกัดความรับผิดทางกฎหมาย: เนื้อหาเพื่อการศึกษาและวิทยาศาสตร์เท่านั้น กัญชาในประเทศไทยอยู่ภายใต้การกำกับของ พ.ร.บ.สมุนไพรควบคุม 2568 และกฎกระทรวง พ.ศ. 2569 ต้องมีใบอนุญาต PT33 ห้ามใช้เพื่อสันทนาการ