Dịch và biên tập từ phần trồng ngoài trời trong sách True Living Organics của The Rev (Green Candy Press). Chưa xác định được ấn bản nào đưa nội dung này vào đầu tiên, nên bạn hãy đối chiếu với ấn bản mình đang có.
Với luống đất sống ngoài trời, cần nhất là nguồn nước ổn định và thoát nước tốt. Phần này nói về năm việc. Thứ nhất là tưới luống bằng hệ nhỏ giọt tự chảy. Tiếp theo là những thay đổi cần làm ở vùng khí hậu gió mùa và cách chặn động vật phá vườn. Cuối cùng là trồng chậu ngoài trời và danh sách việc cần làm theo từng vụ.
Các phương pháp trong bài lấy từ The Rev, tác giả cuốn True Living Organics. Đây là sách hướng dẫn trồng cần sa trong đất sống. Đất sống là đất có nhiều sinh vật đang hoạt động, chúng phân giải chất hữu cơ thành dinh dưỡng nuôi cây. Sách viết cho vùng ôn đới Tây Bắc nước Mỹ (Pacific Northwest). Số liệu ghi “(số liệu của sách)” lấy từ sách và chưa được kiểm chứng độc lập.
Đây là Phần 2. Phần 1: https://asiannabis.com/t/1404
1. Tưới nước: hệ nhỏ giọt tự chảy
Trong hệ tự chảy, bồn nước được đặt cao hơn luống. Sức nặng của nước đẩy nước qua ống chính và dây nhỏ, tới đầu nhỏ giọt (emitter) ở từng gốc cây. Sách khuyên dùng hệ này khi trồng ngoài trời và trồng diện tích lớn:
- Không cần máy bơm, gần như không phí nước. Nước chỉ nhỏ đúng chỗ có cây.
- Ống PVC và dây nhỏ giọt là vật tư cơ bản. Về thiết kế và bảo trì ở vùng nóng, xem tưới nhỏ giọt ở vùng nhiệt đới.
- Có thể chôn ống. Sách chôn ống để giấu. Ở farm hợp pháp, lợi ích thật là lớp đất che ống khỏi nắng (tia UV) và khỏi bị dập, gãy.
- Lắp nguồn nước và đường ống trước khi bắt đầu trồng. Khi trồng ngoài trời, nước là yếu tố giới hạn năng suất cả vụ.
Ghi chú của người dịch: Ở nông thôn Thái Lan, mất điện là chuyện thường gặp. Hệ tự chảy vẫn tưới được khi mất điện, miễn là bồn còn nước. Hãy chọn cỡ bồn đủ dùng qua lần mất điện lâu nhất từng xảy ra ở khu đất đó. Nếu bồn nhỏ hơn, hãy tính trước cách châm đầy bồn trong lúc mất điện.
Ghi chú của người dịch về áp lực nước: Giới hạn thực tế của hệ này là áp lực. Bồn đặt cao hơn đầu nhỏ giọt mỗi mét chỉ cho thêm khoảng 0,1 bar. Có loại đầu nhỏ giọt bù áp (PC) cho lưu lượng như nhau dù áp lực thay đổi. Nhưng nhiều loại PC chỉ chạy đúng từ khoảng 0,7–1 bar (10–14,5 psi). Muốn vậy bồn phải cao 7–10 m, rất ít nơi làm được.
Nếu bồn chỉ đặt trên giá thấp, hãy dùng đầu nhỏ giọt áp thấp hoặc loại không bù áp. Bạn cũng có thể dùng băng nhỏ giọt (drip tape), tức ống dẹt mỏng có sẵn lỗ nhỏ giọt. Giữ các đường ống ngắn và nằm bằng phẳng. Lắp bộ lọc mịn ngay sau bồn, đúng độ mịn mà nhà sản xuất đầu nhỏ giọt yêu cầu. Ví dụ, Rain Bird yêu cầu lọc 100 mesh (khoảng 150 micron) cho đầu nhỏ giọt bù áp của hãng.
Thường xuyên mở cuối đường ống để xả cặn và lớp nhớt. Làm vậy để chúng không kịp làm tắc đầu nhỏ giọt.
Trước khi mua đầu nhỏ giọt, hãy đo độ cao từ mực nước thấp nhất trong bồn xuống mặt luống. Nhân số mét với 0,1 để ra số bar. So số đó với áp lực tối thiểu ghi trên bảng thông số của đầu nhỏ giọt. Nhờ vậy bạn biết loại đó có chạy được với bồn của mình hay không.
Một luật cứng: không bao giờ cho trà chạy qua hệ nhỏ giọt. Trà phân ủ (compost tea) là nước ngâm phân ủ, thường có sục khí. Hãy tưới trà bằng tay, còn diện tích lớn thì dùng bình phun đeo vai áp thấp. Trà làm tắc đầu nhỏ giọt.
Tệ hơn, bên trong dây nhỏ giọt vừa ấm, vừa tối, lại bám đầy dinh dưỡng. Đó đúng là nơi màng sinh học (biofilm) hình thành. Màng sinh học là lớp nhớt do vi sinh vật bám vào thành trong của ống.
Trong các vườn trồng trong nhà quy mô lớn, The Rev cũng làm y như vậy: nước chạy qua dây nhỏ giọt, còn trà thì tưới tay.
2. Điều chỉnh phương pháp cho khí hậu gió mùa
Ghi chú của người dịch: Sách viết cho vùng khí hậu ôn đới. Ở Thái Lan và Đông Nam Á có ba thay đổi quan trọng nhất, cộng thêm hai điểm nhỏ hơn.
Lo thoát nước trước, rồi mới tới tưới. Ở phần lớn Thái Lan và Việt Nam, khó khăn của vườn ngoài trời mùa mưa là thừa nước chứ không phải thiếu nước. Luống nổi (luống đắp cao) là bắt buộc. Luống cao giữ cho vùng rễ hiếu khí, tức đủ không khí để rễ thở, kể cả khi mưa lớn.
Có thể tham khảo một tổng quan năm 1999 về canh tác luống nổi ở vùng bán khô hạn miền đông Indonesia. Tác giả là Van Cooten và Borrell, đăng trên tạp chí Australian Journal of Experimental Agriculture, khảo sát thực địa ở Tây Timor. Tổng quan ghi nhận việc dùng luống cố định cao 20 cm, rộng 1,5 m để chống úng trong mùa mưa.
Trên đất nặng hoặc thoát nước kém, hãy đắp luống cao hơn mức đó. Luôn chừa đường cho nước thoát, như rãnh giữa các luống hoặc mương dẫn nước ra xa. Đào mương trước khi mưa tới, lúc đất còn khô và dễ đào.
Đắp đống ủ vào mùa khô, che lại khi mưa. Đống ủ tại chỗ (top-down) là đống phân ủ đắp ngay trên chỗ sẽ trồng, như đã mô tả ở Phần 1. Hãy đắp vào mùa khô, ở phần lớn Thái Lan là khoảng tháng 11 tới tháng 4. Sang mùa mưa, khi mưa lớn hãy che đống ủ bằng bạt, tấm phủ hoặc mái che mưa đơn giản.
Che như vậy hạn chế rửa trôi, tức mưa cuốn dinh dưỡng hoà tan ra khỏi đống ủ. Che còn giúp đống ủ không bị úng và thiếu khí (yếm khí). Đống ủ nào sẽ dính mưa thì chọn chất bổ sung cho đất loại tan chậm.
Tốc độ ủ: kiểm tra đống ủ thay vì đếm ngày. Theo sách, trời nóng thì ủ nhanh hơn: một mẻ phơi nắng hoàn toàn mất khoảng hai tuần (số liệu của sách). Con số này ngắn hơn nhiều so với thời gian ủ thông thường. Vì vậy, hãy đánh giá đống ủ qua nhiệt độ, mùi và độ tơi.
Để đo nhiệt độ, cắm nhiệt kế ủ phân loại que dài vào giữa đống. Khi cần diệt mầm bệnh, áp dụng chuẩn ủ nóng: ít nhất 55 °C trong ít nhất 3 ngày liên tục. Với luống ủ dài để ngoài trời và đảo nhiều lần (windrow), thời gian cần lâu hơn.
Quang chu kỳ. Quang chu kỳ (photoperiod) là số giờ sáng và tối trong mỗi ngày. Cây cần sa quang chu kỳ dựa vào đó để biết khi nào ra hoa. Ở gần xích đạo, quang chu kỳ khác rất xa vùng mà sách viết cho. Hãy xem cần sa trồng ngoài trời ở Đông Nam Á trước khi chọn ngày trồng.
Che nắng và phun sương. Theo sách, khi trời rất nóng, phun sương mịn lên cây dưới tán che hoặc lưới che giúp cây mát hơn. Không phun vào thân. Sách ghi nhận cây lớn tốt hơn thấy rõ. Ở khu vực này, nhiều loại cây trồng được che lưới vào những tháng nóng nhất, nên vườn ngoài trời cũng đáng cân nhắc làm vậy.
Ghi chú của người dịch: Phun sương làm mát tốt nhất khi không khí khô. Mùa mưa không khí đã ẩm sẵn nên phun sương mát kém hơn. Lá và bông bị ướt còn dễ nhiễm nấm mốc như Botrytis (thối bông). Chỉ phun vào giờ nóng và khô trong ngày để cây khô ráo trước chiều tối, và không phun lên bông đang ra hoa.
3. Những phần cố ý bỏ qua
Sách dành nhiều trang cho chuyện giữ bí mật: giấu vườn, không kể với ai, chôn ống tưới để không ai phát hiện. Lời khuyên đó được viết cho thời điểm và nơi mà trồng ngoài trời là phạm pháp. Khi đó người trồng không muốn bị ai tìm ra.
Bài này không đề cập phần đó. Bài viết dành cho người trồng hợp pháp. Tức là trồng theo hệ thống thông báo và cấp phép thảo dược kiểm soát của Thái Lan, hoặc trồng để nghiên cứu. Cũng có thể là sản xuất đạt Thực hành nông nghiệp và thu hái tốt (GACP), tiêu chuẩn chất lượng cho khâu canh tác.
Trong các trường hợp đó, bạn không giấu cây trồng. Bạn ghi chép đầy đủ và luôn sẵn sàng cho cơ quan chức năng kiểm tra.
Một phần trong đó vẫn còn dùng được: chặn động vật phá vườn. Sách nói về sâu bướm và hươu nai. Ở khu vực này, hãy tính tới sâu ăn lá, sâu đục thân, chuột, và gia súc nếu ở nông thôn.
Hãy dùng hàng rào và các vật chắn khác. Phần lớn hệ thống cấp phép cũng bắt buộc kiểm soát ra vào khu trồng. Vì vậy một hàng rào giải quyết được cả hai việc.
Ghi chú của người dịch: Nếu cần phun trừ sâu, chỉ dùng sản phẩm đã đăng ký với Cục Nông nghiệp Thái Lan (กรมวิชาการเกษตร) và làm đúng theo nhãn. Về cách phòng trừ trong giai đoạn ra hoa, xem phòng trừ sâu đục bông bằng Bacillus thuringiensis.
4. Trồng chậu ngoài trời
Theo sách, trồng chậu cho vườn ngoài trời quy mô lớn không đem lại nhiều lợi ích. Nếu vẫn dùng chậu, hãy tưới bằng hệ nhỏ giọt và phun trà bằng bình đeo vai.
Khi trời nóng và khô, chậu vải đặt ngoài trời khô nhanh hơn trong nhà. Vì vậy chậu ngoài trời phải lớn hơn nhiều so với chậu trong nhà. Kiến thức cơ bản về chậu vải có trong bài túi trồng cần sa.
Trước khi trồng cả dãy, hãy đổ đầy giá thể vào một chậu rồi tưới nước. Sau đó cân hoặc nhấc thử chậu nhiều lần trong một ngày nắng nóng. Nhờ vậy bạn biết bao lâu cần tưới một lần.
5. Danh sách việc cần làm theo từng vụ
Vụ đầu tiên:
- Đắp vật liệu ủ ngay trên chỗ sẽ trồng, hoặc đắp luống nổi rồi đổ đầy đất sống. Đất ẩm thấp thì đắp cao hơn. Nếu được, hãy làm việc này vào mùa khô.
- Tưới ướt đống ủ rồi để yên 15 ngày (số liệu của sách). Kiểm tra để đống ủ luôn ẩm và không có mùi chua.
- Sau đó, đảo đống ủ vun cao 3–4 ngày một lần, chậm nhất là mỗi tuần một lần (số liệu của sách). Khi mưa lớn thì che lại.
- Lắp nguồn nước, bộ lọc và dây nhỏ giọt tự chảy trước khi trồng. Kiểm tra xem độ cao bồn có đủ áp lực cho loại đầu nhỏ giọt bạn dùng không.
- Cào phần vật liệu chưa hoai ra mép luống làm lớp phủ, rồi trồng cây.
- Tuỳ chọn: khi trồng có thể bón hố (core feeding). Cách làm là đào hố rồi đổ đầy chất bổ sung dạng khô. Đặt các hố dọc theo vòng mép tán (drip line), tức vòng đất nằm dưới mép tán khi cây đã lớn hết cỡ. Vòng mép tán khác với dây nhỏ giọt.
Khi thu hoạch:
7. Mỗi luống, đào một hoặc hai cây mẫu lên để kiểm tra rễ. Các cây còn lại cắt sát mặt đất. Chỉ để rễ lại trong đất nếu vụ đó không có bệnh rễ, tuyến trùng, rệp rễ hay nhện hại. Nếu có, nhổ rễ lên và tiêu huỷ ở xa luống.
8. Nếu giấy phép hoặc điều kiện GACP cho phép ủ phân tại chỗ, băm thân và lá tỉa khoẻ rồi rải lên mặt luống làm đống ủ cho vụ sau. Ghi lại ngày, loại vật liệu, khối lượng và vị trí.
9. Bổ sung phân chuồng đã ủ hoặc đã xử lý, greensand (khoáng glauconite) và các chất bổ sung khác vào đống ủ.
Từ vụ thứ hai trở đi:
10. Chỉ cần đống ủ nhỏ hơn.
11. Rễ mới sẽ mọc theo các đường rễ cũ của năm trước.
12. Khi lên kế hoạch hạ tầng, hãy ưu tiên nguồn nước và thoát nước. Giữa hai vụ cần sa, có thể cho đất nghỉ, trồng cây phủ đất, hoặc phơi đất dưới nắng. Phơi đất (solarisation) là phủ nilon trong lên đất ẩm để nắng làm nóng đất, diệt mầm bệnh.
Hãy chia sẻ kinh nghiệm của bạn ngay bên dưới. Hiện vẫn thiếu thông tin về luống đất sống ngoài trời qua trọn một mùa mưa. Thiếu nhiều nhất là số liệu về lượng dinh dưỡng mưa rửa trôi khỏi đống ủ tại chỗ.
Nếu luống của bạn đã qua một mùa mưa, hãy kể đống ủ trên mặt luống chịu được thế nào và bạn có che không. Cho biết luống đắp cao bao nhiêu và bạn làm thoát nước ra sao. Câu hỏi về khu đất của riêng bạn cũng có thể đặt ngay dưới topic này.
Đọc thêm: tái sử dụng đất sống, bài về hỗn hợp đất dùng để đổ đầy luống. Phần 1 của bài này nói về chuẩn bị luống, dây nhỏ giọt, đống ủ tại chỗ và cách để rễ lại trong đất.
Bài viết này cung cấp thông tin kỹ thuật làm vườn cho người trồng hợp pháp tại nơi mình sống. Trồng ngoài trời được quản lý riêng với trồng trong nhà và thường chặt hơn. Phần lớn hệ thống cấp phép yêu cầu bảo vệ khu trồng và kiểm soát ra vào. Tại Thái Lan, hoa cần sa là thảo dược kiểm soát theo Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về thảo dược kiểm soát (cần sa) Phật lịch 2568. Nghiên cứu, xuất khẩu, bán và chế biến hoa cần sa đều phải có giấy phép. Hoa đem bán hoặc xuất khẩu phải lấy từ nguồn đạt chứng nhận GACP (thực hành canh tác và thu hái tốt). Chứng nhận này do Cục Y học cổ truyền Thái và Y học thay thế cấp. Đạo luật Kiểm soát cần sa vẫn đang là dự thảo. Nội các đã thông qua dự thảo ngày 22/9/2026 và gửi sang Hạ viện. Hãy kiểm tra luật tại địa phương trước khi trồng. Nội dung bài viết không phải là tư vấn pháp lý.