เมื่อลดเวลาให้แสงเหลือ 12 ชั่วโมงต่อวัน (12/12) กัญชาแบบโฟโตพีเรียดส่วนใหญ่จะสูงขึ้นมากภายใน 1–3 สัปดาห์ ผู้ปลูกรายงานว่าสูงขึ้นราว 50–300% ช่วงนี้เรียกว่าการยืดตัวช่วงออกดอก (flowering stretch) นอกจากการจัดทรงต้นแล้ว คุณยังชะลอการยืดตัวได้อีก 2 ทาง คือปรับสีของแสง และปรับส่วนต่างระหว่างอุณหภูมิกลางวันกับกลางคืน ตอนนี้อธิบายทั้งสองวิธี และบอกว่าสารควบคุมการเจริญเติบโตตัวไหนเป็นอันตราย ส่วนสารจากธรรมชาติตัวไหนที่คู่มือต้นฉบับระบุว่าปลอดภัย ท้ายบทความมีรายการตรวจเช็กสำหรับสัปดาห์ที่ 1–3 ของระยะออกดอก
ตัวการหลักของการยืดตัวคือจิบเบอเรลลิน (gibberellin) ซึ่งเป็นฮอร์โมนพืชที่ทำให้เซลล์ลำต้นยืดยาวขึ้น หลังเปลี่ยนแสงเป็น 12/12 ระดับฮอร์โมนนี้ที่ยอดจะค่อย ๆ ลดลง แต่ลำต้นจะยืดเร็วที่สุดในช่วงราว 10 วันแรก วิธีด้านล่างจึงได้ผลดีที่สุดในสองสัปดาห์แรก ส่วนหมายเหตุผู้แปลจะบอกว่าวิธีไหนยังใช้ได้เมื่ออากาศร้อนแบบไทย เมื่อไฟดับ และเมื่อความชื้นสูงในฤดูฝน
บทความนี้คือตอนที่ 2 อ่านตอนที่ 1 ได้ที่: https://asiannabis.com/t/382
วิธีที่ 5: เพิ่มแสงสีน้ำเงินในสัปดาห์ที่ 1–2
แสงสีน้ำเงิน (ความยาวคลื่น 400–500 nm) กระตุ้นคริปโตโครม (cryptochrome) ซึ่งเป็นรงควัตถุรับแสงในพืช คริปโตโครมจะชะลอการยืดตัวของเซลล์ ปล้อง (internode หรือระยะห่างระหว่างใบแต่ละคู่) จึงสั้นลง วิธีนี้ใช้ได้เฉพาะเมื่อโคมของคุณปรับสเปกตรัมแสงได้ ซึ่งหมายถึงปรับสัดส่วนของสีแสงที่โคมปล่อยออกมาได้
- สัปดาห์ที่ 1–2 ของระยะออกดอก: หากไฟ LED ของคุณปรับได้ ให้เพิ่มแสงสีน้ำเงินเป็น 30–40% ของแสงทั้งหมด
- ตั้งแต่สัปดาห์ที่ 3: ลดแสงสีน้ำเงินลง แล้วเพิ่มแสงสีแดง (620–660 nm)
- โคม HPS (หลอดโซเดียมความดันสูง) เปลี่ยนสเปกตรัมไม่ได้ ไฟ LED ที่ปรับสเปกตรัมได้จึงได้เปรียบชัดเจนในเรื่องนี้
หมายเหตุผู้แปล: ไฟ LED หลายรุ่นมีสเปกตรัมตายตัวและไม่มีปุ่มปรับแสงสีน้ำเงินแยก ให้ดูคู่มือของรุ่นที่คุณใช้ หรือถามตัวแทนจำหน่ายอย่างเป็นทางการในไทยว่าหรี่แต่ละช่องสีแยกกันได้หรือไม่ ถ้าทำไม่ได้ ให้ข้ามวิธีนี้ไปใช้การจัดทรงต้นกับการคุมอุณหภูมิแทน ลองสองวิธีนี้ให้ครบก่อนตัดสินใจซื้อโคมใหม่เพียงเพื่อคุมการยืดตัว
วิธีที่ 6: ส่วนต่างอุณหภูมิกลางวัน–กลางคืน
ผู้ปลูกเรียกค่านี้ว่า DIF คือนำอุณหภูมิกลางวันลบด้วยอุณหภูมิกลางคืน ถ้าปลูกในร่ม “กลางวัน” หมายถึงช่วงที่เปิดไฟ ถ้ากลางวันอุ่นกว่ากลางคืนมาก ลำต้นจะยืดมากขึ้น ถ้าส่วนต่างเป็นศูนย์หรือติดลบ ต้นจะยืดน้อยลง
| กลยุทธ์ | กลางวัน | กลางคืน | ผล |
|---|---|---|---|
| ส่วนต่างเป็นบวก (+6 °C) | 28 °C | 22 °C | ยืดตัวมาก ควรหลีกเลี่ยง |
| ไม่มีส่วนต่าง (0) | 24 °C | 24 °C | ยืดตัวน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด |
| ส่วนต่างติดลบ (−2 °C) | 22 °C | 24 °C | คุมการยืดตัวได้ดีที่สุด |
| ลดอุณหภูมิช่วงเช้า (cool morning pulse) | คู่มือแนะนำราว 18–20 °C ในช่วง 2–3 ชั่วโมงแรกหลังเปิดไฟ | 22 °C | มีรายงานในคู่มือ แต่ยังไม่พบงานทดลองในกัญชาที่ตีพิมพ์ |
หมายเหตุผู้แปล: ค่าอุณหภูมิเหล่านี้มาจากห้องปลูกในประเทศที่อากาศเย็นกว่า ในไทยอากาศภายนอกมักอยู่ที่ 30–35 °C การคุมห้องให้อยู่ที่ 22–24 °C ทั้งวันทั้งคืน หรือให้เหลือ 18–20 °C ในช่วงเช้า ต้องเปิดแอร์หนักและเสียค่าไฟมาก และเมื่อไฟดับ แอร์ก็หยุดทำความเย็นไปด้วย ขั้นตอนต่อไปนี้ทำได้จริงกว่า:
- ตั้งให้ไฟเริ่มเปิดในชั่วโมงที่เย็นที่สุด คือช่วงดึกหรือก่อนรุ่งสาง ความร้อนจากโคมจะเกิดในช่วงที่ทำความเย็นได้ง่ายที่สุด และห้องจะเย็นที่สุดตอนเริ่มเปิดไฟ วิธีนี้ทำให้ได้ผลใกล้เคียงกับการลดอุณหภูมิช่วงเช้าโดยเสียค่าใช้จ่ายน้อยที่สุด
- เริ่มจากเลี่ยงส่วนต่างบวกที่สูงมากก่อน ใช้กำลังทำความเย็นที่มีกับช่วงเปิดไฟเป็นหลัก อย่าทำให้ช่วงมืดเย็นเกินจำเป็น เพราะส่วนต่างจะกว้างขึ้น
- ตรวจว่าอุปกรณ์ของคุณคุมค่าเป้าหมายได้จริง ดูการเลือกขนาดเครื่องปรับอากาศและเครื่องลดความชื้นสำหรับห้องออกดอกในไทย
- ตรวจตัวตั้งเวลาทุกครั้งหลังไฟดับ ถ้าเวลาในตัวตั้งเวลาเพี้ยนหรือถูกรีเซ็ต รอบ 12/12 จะเลื่อนไปโดยที่คุณไม่รู้ตัว
- ถ้าปลูกกลางแจ้งหรือในโรงเรือน คุณจะคุมส่วนต่างนี้ไม่ได้ ให้ใช้การจัดทรงต้น (ตอนที่ 1) เป็นหลัก
วางเทอร์โมมิเตอร์แบบบันทึกค่าสูงสุด–ต่ำสุด (min–max) ไว้ที่ระดับทรงพุ่ม ในช่วง 2 สัปดาห์แรกหลังเปลี่ยนแสง ให้จดอุณหภูมิสูงสุดตอนกลางวันและต่ำสุดตอนกลางคืนทุกวัน ตัวเลขนี้จะบอกส่วนต่างกลางวัน–กลางคืนที่เกิดขึ้นจริง และบอกว่าคุณควรเลื่อนเวลาเปิดไฟหรือควรปรับแอร์
สารควบคุมการเจริญเติบโต: ตัวที่ควรหลีกเลี่ยง และตัวที่ต้นฉบับระบุว่าปลอดภัย
สารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช (PGR) คือสารที่เปลี่ยนวิธีการเติบโตของพืช บางตัวยับยั้งไม่ให้พืชสร้างจิบเบอเรลลิน ผลิตภัณฑ์ที่มีสารกลุ่มนี้จึงถูกขายเพื่อให้ต้นเตี้ยและดอกแน่น
สารควบคุมการเจริญเติบโตแบบสังเคราะห์: ห้ามใช้
EPA ในตารางคือสำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ (US Environmental Protection Agency) ซึ่งเป็นหน่วยงานรัฐบาลสหรัฐฯ ที่ประเมินความเสี่ยงของสารกำจัดศัตรูพืช
| สาร | กลไกการทำงาน | ความเสี่ยง |
|---|---|---|
| พาโคลบิวทราโซล (Paclobutrazol, PBZ) | ยับยั้งการสร้างจิบเบอเรลลิน | EPA ระบุว่าเป็นพิษต่อตับ |
| ดามิโนไซด์ (Daminozide, Alar) | ยับยั้งการสร้างจิบเบอเรลลิน | EPA จัดให้ UDMH ซึ่งเกิดจากการสลายตัวของสารนี้เป็น “สารที่น่าจะก่อมะเร็งในมนุษย์” (probable human carcinogen) สหรัฐอเมริกายกเลิกการใช้กับพืชอาหารทุกชนิดในปี พ.ศ. 2532 (ค.ศ. 1989) |
| คลอร์มีควอต (Chlormequat, CCC) | ยับยั้งการสร้างจิบเบอเรลลิน | เป็นพิษต่อระบบประสาทเมื่อได้รับในปริมาณสูง |
คำเตือน: ห้ามใช้สารควบคุมการเจริญเติบโตแบบสังเคราะห์กับกัญชาที่จะนำไปสูบ กิน หรือดื่มโดยเด็ดขาด
สารควบคุมการเจริญเติบโตจากธรรมชาติที่คู่มือต้นฉบับระบุว่าปลอดภัย
| สาร | แหล่งที่มา | ผลและวิธีใช้ |
|---|---|---|
| ไตรอะคอนทานอล (Triacontanol) | ไขผึ้ง อ้อย อัลฟัลฟา | ช่วยเพิ่มการสังเคราะห์แสง ถือว่าปลอดภัยต่อการบริโภค (food-safe) |
| ไคโตซาน (Chitosan) | เปลือกกุ้งและกระดองปู | กระตุ้นภูมิคุ้มกันของพืช และทำให้ผนังเซลล์หนาขึ้น |
| สาหร่ายเคลป์ / สาหร่ายทะเล | Ascophyllum nodosum | มีไซโทไคนิน (cytokinin) ตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ออกฤทธิ์ตรงข้ามกับจิบเบอเรลลิน ฉีดพ่นทางใบสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง |
| ซิลิกา (SiO₂) | โพแทสเซียมซิลิเกต | ทำให้ผนังเซลล์แข็งแรงขึ้น ลำต้นจึงหนาและแข็งขึ้น |
ผลิตภัณฑ์สาหร่ายเคลป์มักขายในฐานะสารกระตุ้นชีวภาพ (biostimulant) คือผลิตภัณฑ์ที่ช่วยให้พืชเติบโตดีขึ้น แต่ไม่ได้เป็นปุ๋ยตามความหมายทั่วไป
หมายเหตุผู้แปล: ในไทย สวนมะม่วงใช้พาโคลบิวทราโซลกันแพร่หลายเพื่อบังคับให้ต้นออกดอกนอกฤดู สารนี้อาจปนมาถึงต้นกัญชาของคุณผ่านเครื่องพ่นหรือถังที่ใช้ร่วมกัน หรือผ่านคนงานที่ไปพ่นสารในสวนผลไม้ด้วย ถ้าแปลงหรือดินของคุณมาจากสวนมะม่วงเก่า ให้ถามว่าเคยใช้สารอะไรมาบ้าง งานศึกษาในดินสวนมะม่วงพบว่าพาโคลบิวทราโซลสลายตัวช้า โดยมีครึ่งชีวิต (half-life) ราวสองถึงสามเดือน ให้พ่นเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตร และใช้ตามฉลากเท่านั้น (ดูสารที่พ่นบนกัญชาได้ตามกฎหมายภายใต้ GACP ของไทย) ส่วนผลิตภัณฑ์สาหร่ายเคลป์ ไคโตซาน หรือซิลิกา ให้ตรวจสถานะทางกฎหมายก่อนใช้ (ดูการตรวจสอบว่าปุ๋ยถูกกฎหมายในประเทศไทยหรือไม่) อ่านเพิ่มเติมที่ใบรับรอง GACP หมายถึงปลอดสาร PGR หรือไม่ และถ้าผู้ซื้อขอดู ให้แสดงใบรับรองผลการวิเคราะห์จากห้องแล็บ
อ่านรายการส่วนผสมของผลิตภัณฑ์ทุกตัวในห้องเก็บของ แล้วแยกตัวที่มีพาโคลบิวทราโซล ดามิโนไซด์ หรือคลอร์มีควอตออกไป ติดป้ายเครื่องพ่นไว้หนึ่งเครื่องว่า “ใช้กับกัญชาเท่านั้น” สารตกค้างจากพืชอื่นจะได้ไม่ปนมาถึงต้นของคุณ
รายการตรวจเช็กสัปดาห์ที่ 1–3 ของระยะออกดอก
สัปดาห์ที่ 1 (วันที่ 1–7 หลังเปลี่ยนแสง)
- ☐ ตรวจระยะห่างของโคม ถ้าใช้ไฟ LED ให้ดูจากค่า PPFD ที่วัดได้ ถ้าใช้โคม HPS ให้ทดสอบด้วยมือ โดยวางหลังมือไว้ที่ระดับทรงพุ่ม 30 วินาที ถ้ารู้สึกร้อนจนไม่สบายมือ ให้ยกโคมขึ้น 5–10 ซม. จุดประสงค์: ยอดไม่ไหม้ และแสงกระจายสม่ำเสมอ
- ☐ เริ่มการดัดกิ่งแบบเครียดต่ำ (low-stress training) ดัดกิ่งที่สูงที่สุดลงให้อยู่ในแนวนอน จุดประสงค์: ให้ยอดอยู่ระดับเดียวกันก่อนเข้าช่วงที่ต้นโตเร็วที่สุด
- ☐ ลดอุณหภูมิช่วงเช้าถ้าทำได้: ราว 18–20 °C ในช่วง 2–3 ชั่วโมงแรกหลังเปิดไฟ จุดประสงค์: ชะลอการยืดของลำต้น (เป็นคำแนะนำจากคู่มือ ยังไม่มีการทดสอบในงานทดลองกัญชาที่ตีพิมพ์)
- ☐ เพิ่มแสงสีน้ำเงินเป็น 30–40% หากไฟ LED ของคุณปรับได้ จุดประสงค์: ให้ปล้องสั้นลง
- ☐ วัดค่า PPFD ที่ทรงพุ่ม ซึ่งก็คือปริมาณแสงที่พืชนำไปใช้ได้และส่องลงมาถึงยอด เป้าหมายคือ 600–800 μmol/m²/s จุดประสงค์: ให้แสงพอโดยไม่ทำให้ต้นเครียด
- ☐ เปลี่ยนเป็นปุ๋ยสูตรทำดอก: เพิ่มฟอสฟอรัส (P) และโพแทสเซียม (K) ลดไนโตรเจน (N) จุดประสงค์: ให้อาหารที่เหมาะกับการสร้างดอก แทนอาหารสำหรับสร้างใบ
สัปดาห์ที่ 2 (วันที่ 8–14 ช่วงที่ยืดตัวเร็วที่สุด)
- ☐ ทำซูเปอร์ครอป (supercrop) กับกิ่งที่โผล่สูงกว่าทรงพุ่ม บีบกิ่งจนเนื้อข้างในนิ่ม โดยไม่ให้เปลือกฉีก แล้วพับกิ่งลง 90° จุดประสงค์: พับแต่ละครั้งลดความสูงได้ 15–30 ซม.
- ☐ สอดกิ่งเข้าตาข่าย ScrOG (screen of green) ถ้าคุณขึงตาข่ายแบบนี้ไว้ จุดประสงค์: ให้กิ่งเต็มตาข่ายอย่างสม่ำเสมอก่อนการยืดตัวจะจบ
- ☐ ยกโคมขึ้นให้ทันกับความเร็วที่ต้นโต บางครั้งอาจต้องยกวันละ 5–10 ซม. จุดประสงค์: ยอดไม่ชนโคม
- ☐ ฉีดพ่นสารสกัดสาหร่ายเคลป์ทางใบ (1–2 มล./ลิตร) จุดประสงค์: ได้ไซโทไคนินจากธรรมชาติที่ออกฤทธิ์ตรงข้ามกับจิบเบอเรลลิน
- ☐ การปลิดใบแบบเบา ๆ: เด็ดใบพัดใบใหญ่ที่บังตำแหน่งตาดอกออก จุดประสงค์: ให้แสงและลมเข้าถึงดอกด้านล่าง
- ☐ ตรวจค่า VPD (ค่าความพร่องความดันไอ ใช้บอกว่าอากาศดึงน้ำออกจากใบแรงแค่ไหน) คุมไว้ที่ 1.0–1.4 kPa และความชื้น 45–55% จุดประสงค์: ให้การคายน้ำเป็นปกติ และลดความเสี่ยงเชื้อราในทรงพุ่มที่เริ่มหนาแน่น
หมายเหตุผู้แปล: ในฤดูฝนของไทย ความชื้นภายนอกมักสูงกว่า 45–55% อยู่มาก การลดความชื้นให้ถึงช่วงนี้ต้องใช้เครื่องลดความชื้นที่ขนาดเหมาะกับห้อง (ดูหัวข้อเรื่องการเลือกขนาดเครื่องที่ลิงก์ไว้ด้านบน) ให้ฉีดพ่นเคลป์ตั้งแต่ช่วงต้นของการเปิดไฟ เพื่อให้ใบแห้งก่อนถึงช่วงมืด ถ้าลดความชื้นลงไม่ได้ ให้งดฉีดพ่นทางใบในสัปดาห์นั้น เพราะใบที่เปียกในทรงพุ่มหนาแน่นจะเพิ่มความเสี่ยงโรคเน่าช่อดอก
สัปดาห์ที่ 3 (วันที่ 15–21 การยืดตัวเริ่มช้าลง)
- ☐ หยุดทำซูเปอร์ครอป ตอนนี้กิ่งเริ่มแข็งแล้ว ถ้าพับจะหักแทนที่จะงอ
- ☐ ตั้งโคมไว้ที่ระยะห่างปกติที่ใช้ในช่วงออกดอก จุดประสงค์: ให้แสงคงที่สำหรับการพัฒนาดอก
- ☐ ปรับสเปกตรัม: ลดแสงสีน้ำเงิน เพิ่มแสงสีแดง (620–660 nm) จุดประสงค์: ไม่ต้องใช้แสงสีน้ำเงินคุมความสูงอีกแล้ว
- ☐ ปรับอุณหภูมิกลับเป็นปกติ: กลางวัน 24–26 °C กลางคืน 20–22 °C จุดประสงค์: เลิกใช้ค่าที่ตั้งไว้คุมการยืดตัว และประหยัดค่าทำความเย็น
- ☐ สังเกตเกสรตัวเมีย (pistil) ซึ่งเป็นขนสีขาวบนดอกอ่อน จุดประสงค์: เป็นสัญญาณว่าการยืดตัวใกล้จบแล้ว
- ☐ ตรวจทั้งห้อง ดูว่าทรงพุ่มเสมอกันหรือยัง และมีกิ่งไหนอยู่ใกล้โคมเกินไปหรือไม่ จุดประสงค์: แก้ปัญหาที่เหลืออยู่ในขณะที่ยังแก้ได้
ประเด็นที่ควรจำ
การยืดตัวกินเวลาเพียง 2–3 สัปดาห์ ถ้าต้นสูงเกินไปในช่วงนี้ คุณจะทำให้ต้นเตี้ยลงภายหลังไม่ได้ งานที่ชี้ขาดผลจึงอยู่ก่อนการเปลี่ยนแสง ให้คำนวณว่าควรเปลี่ยนแสงตอนต้นสูงเท่าไร และถ้าจะตัดยอด (topping) ให้ทำล่วงหน้า 2–3 สัปดาห์ก่อนเปลี่ยนแสง เตรียมเชือกผูก ตาข่าย และเทอร์โมมิเตอร์ แล้วทดสอบการตั้งค่าโคม ทั้งหมดนี้ต้องเสร็จก่อนวันที่ 1
ถ้าคุณเคยลองตั้งค่าเหล่านี้ในห้องปลูกในไทย โพสต์อุณหภูมิ ชนิดโคม และผลการยืดตัวไว้ใต้หัวข้อนี้ได้เลย มีคำถามก็ถามไว้ได้เช่นกัน
เอกสารอ้างอิง
- Dutch Passion (2022). Cannabis Flowering Stretch Master Guide. https://dutch-passion.blog/cannabis-flowering-stretch-master-guide/
- Royal Queen Seeds (2023). How to Control and Prevent Stretching in Cannabis Plants. https://www.royalqueenseeds.com/us/blog-how-to-control-stretching-reigning-in-cannabis-growth-spurts-n487
- Chilled Tech (2024). Reduce Plant Stretch by Controlling Day/Night Temperatures.
- 420 Fast Buds (2024). PGR Weed — Synthetic PGRs and Their Dangers.
- Alter H, Sade Y, Sood A, Carmeli-Weissberg M, Shaya F, Kamenetsky-Goldstein R, Bernstein N, Spitzer-Rimon B (2024). Inflorescence development in female cannabis plants is mediated by photoperiod and gibberellin. Horticulture Research 11(11): uhae245. https://doi.org/10.1093/hr/uhae245
บทความนี้เป็นข้อมูลเพื่อการศึกษาสำหรับการปลูกเพื่อการแพทย์และการเกษตรที่ถูกกฎหมาย ในประเทศไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน 2568 ต่อมากฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 30 เมษายน 2569 ได้กำหนดเกณฑ์การออกใบอนุญาตเกี่ยวกับช่อดอกกัญชาให้เข้มงวดขึ้น การปลูกกัญชาต้องมีใบอนุญาตตามกฎหมายของประเทศหรือดินแดนที่คุณอยู่