ระยะออกดอกคือช่วงชีวิตของต้นกัญชาที่หยุดส่งพลังงานส่วนใหญ่ไปยังใบและลำต้น และเริ่มสร้างดอก ในพืชโฟโตพีเรียด สิ่งกระตุ้นคือแสง: เมื่อกลางคืนยาวนานพอ ซึ่งในร่มมักจะหมายถึงแสง 12 ชั่วโมงและช่วงมืด 12 ชั่วโมง ต้นไม้จะเริ่มสร้างดอก ส่วนออโต้ฟลาวเวอร์จะเริ่มออกดอกได้เองเมื่อเจริญเติบโตเต็มที่ สิ่งที่คุณเก็บเกี่ยวคือช่อดอกกัญชา ซึ่งเป็นกลุ่มก้อนหนาแน่นของดอกเพศเมียขนาดเล็กที่ห่อหุ้มด้วยใบประดับ (bract) มียอดเกสร (stigma) สีขาว และต่อมเรซินที่เรียกว่าไทรโคม ในช่วงเวลาประมาณ 8 ถึง 12 สัปดาห์ มันจะผ่านการยืดตัว การขยายขนาดดอก และการสุกแก่ โดยความต้องการด้านสารอาหารและการจัดการทรงพุ่มของพืชจะเปลี่ยนแปลงไปตามลำดับ
ความหมายของ “ช่อดอกกัญชา” บนต้นกัญชา
ในทางพฤกษศาสตร์ ช่อดอกกัญชา (inflorescence) คือกลุ่มของดอกไม้ที่จัดเรียงอยู่บนระบบกิ่งก้านเดียวกัน ดอกกัญชาเดี่ยวๆ นั้นมีขนาดเล็กมาก สิ่งที่คุณเก็บเกี่ยวจึงเป็นกลุ่มดอกทั้งหมด งานวิจัยเกี่ยวกับกัญชาเพศเมียแสดงให้เห็นว่าวันสั้นทำให้เกิดการแตกกิ่งก้านอย่างหนาแน่น และผลลัพธ์ที่ได้คือช่อดอกแบบช่อกระจะแยกแขนง (compound raceme) ซึ่งเป็นลำต้นหลักที่อุ้มกิ่งข้างสั้นๆ จำนวนมาก โดยแต่ละกิ่งจะอุ้มดอกไม้ไว้
การศึกษาในปี 2024 อธิบายถึงการรวมตัวเป็นกลุ่มหนาแน่นนี้ว่า ปลายยอดจะแตกกิ่งก้านอย่างหนัก ใบใหม่จะมีใบย่อยน้อยลง ก้านใบและข้อจะสั้นลงมาก ส่งผลให้ดอกเดี่ยวๆ ถูกอัดแน่นเข้าด้วยกัน ความแออัดนั้นเองที่ทำให้ช่อดอกกัญชามีความหนาแน่น
ช่อดอกกัญชามีความสำคัญเพราะเป็นแหล่งสะสมของเรซิน รายงานการทบทวนวรรณกรรมในปี 2021 ระบุว่า ดอกเพศเมียที่ไม่ได้รับการผสมเกสรมีแคนนาบินอยด์มากกว่าใบและลำต้นถึง 10 เท่า
ส่วนประกอบของช่อดอก
| ส่วนประกอบ | คืออะไร | สิ่งที่ต้องสังเกต |
|---|---|---|
| กลีบเลี้ยง / ใบประดับ (bract) | ฝักสีเขียวรูปหยดน้ำรอบดอกเพศเมียแต่ละดอก | ขยายพองโตในช่วงระยะออกดอกตอนปลาย |
| เกสรเพศเมีย (pistil) / ยอดเกสร (stigma) | เส้นขนสีขาวสองเส้นจากแต่ละดอก ทำหน้าที่ดักจับละอองเรณู | เริ่มแรกจะมีสีขาว ต่อมาจะเริ่มมีสีเข้มขึ้น |
| ไทรโคม | ต่อมเรซินขนาดเล็กบนพื้นผิว | หนาแน่นที่สุดบนกลีบเลี้ยงและใบประดับ (bract) |
| ใบน้ำตาล (sugar leaf) | ใบขนาดเล็กที่แทรกอยู่ภายในช่อดอก | มีไทรโคมปกคลุมอยู่เช่นกัน |
| ช่อดอกหลัก (cola) | กลุ่มช่อดอกกัญชาขนาดใหญ่ที่ยอดลำต้น | เป็นช่อดอกที่ใหญ่และหนาแน่นที่สุด |
ผู้ปลูกมักเรียกว่ากลีบเลี้ยง แต่งานวิจัยทางพฤกษศาสตร์มักอธิบายว่าดอกเพศเมียแต่ละดอกตั้งอยู่ในซอกของใบประดับ (bract) ผู้ปลูกยังเรียกว่าเกสรเพศเมียสำหรับเส้นขนสีขาว ในขณะที่งานวิจัยเรียกว่ายอดเกสร (stigma) คำทั้งสองคู่หมายถึงสิ่งเดียวกันบนต้นพืช ไทรโคมแบบมีก้าน (stalked glandular trichomes) จะกระจุกตัวหนาแน่นบนกลีบเลี้ยงและใบประดับ (bract) และขยายไปจนถึงใบน้ำตาล (sugar leaf) นี่คือเหตุผลที่เศษใบที่ตัดแต่งออกจากรอบๆ ดอกยังคงมีเรซินอยู่
สิ่งที่กระตุ้นการออกดอก
กัญชาเป็นพืชวันสั้น มันวัดความยาวของช่วงมืดที่ติดต่อกันโดยไม่ถูกขัดจังหวะ ในร่ม ผู้ปลูกจะรักษาพืชให้อยู่ในระยะเจริญเติบโตทางลำต้นภายใต้แสง 18 ชั่วโมงและช่วงมืด 6 ชั่วโมง จากนั้นจึงเปลี่ยนเป็น 12/12 ที่วงจรแสง 12/12 ต้นไม้ขนาดใดก็ตามจะยืดตัวและออกดอก
สิบสองชั่วโมงเป็นธรรมเนียมปฏิบัติ ไม่ใช่ตัวเลขที่ตายตัว ในการศึกษาหนึ่งเกี่ยวกับพันธุ์ปลูก (cultivar) ประเภทให้สารเมา (drug-type) 10 พันธุ์ การออกดอกเริ่มต้นขึ้นในทุกพันธุ์ภายใต้ความยาววันที่ยาวนานสูงสุดถึง 14 ชั่วโมง งานวิจัยอีกชิ้นเกี่ยวกับกัญชงพบว่า ความแตกต่างของความยาววันเพียง 15 นาทีสามารถเปลี่ยนแปลงการออกดอกในบางสายพันธุ์ได้ เกณฑ์ที่แน่นอนนั้นขึ้นอยู่กับพันธุกรรม
ช่วงมืดจะต้องมืดสนิท หนังสือการปลูกเตือนว่าแม้แต่แสงจากไฟฉายในช่วงกลางคืนก็สามารถรบกวนสัญญาณการออกดอกและผลักดันให้พืชกลับเข้าสู่การเจริญเติบโตทางลำต้นได้ ตรวจสอบห้องปลูกของคุณเพื่อหาแสงรั่วจากภายในพื้นที่มืด
มีสองสิ่งที่คุณอาจสับสนกับการเริ่มต้นระยะออกดอก:
- ดอกเบื้องต้น (pre-flower) นี่คือดอกขนาดเล็กดอกแรกๆ ที่พืชสร้างขึ้น และเป็นสัญญาณแรกสุดที่มองเห็นได้ของเพศพืช นักวิจัยพบว่าดอกเดี่ยวเหล่านี้จะปรากฏที่ข้อแม้กระทั่งภายใต้วันยาว เมื่อพืชมีอายุมากขึ้น เส้นขนสีขาวสองสามเส้นในช่วงเติบโตทางลำต้นแสดงว่าพืชเจริญเติบโตเต็มที่แล้ว ไม่ได้หมายความว่าเริ่มการผลิตช่อดอก
- ออโต้ฟลาวเวอร์ พืชเหล่านี้ไม่ไวต่อโฟโตพีเรียด พวกมันออกดอกตามตารางเวลาของตัวเองและไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนเป็น 12/12
ระยะต่างๆ ของการออกดอก
ระยะเวลาแตกต่างกันไปตามพันธุกรรม สายพันธุ์ที่เอนเอียงไปทางอินดิก้า (indica) มักจะทำดอกเสร็จเร็วกว่าสายพันธุ์ที่เอนเอียงไปทางซาติวา (sativa) คู่มือการปลูกเล่มหนึ่งระบุไว้ที่ 60 ถึง 100 วันของการออกดอก ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ (strain) ระยะต่างๆ ด้านล่างนี้เป็นไปตามการแบ่งตามลำดับของผู้ปลูกทั่วไป
1. การเปลี่ยนผ่านและการยืดตัวช่วงดอก
หลังจากเปลี่ยนเป็น 12/12 การออกดอกที่มองเห็นได้มักจะเริ่มต้นภายใน 7 ถึง 14 วัน ในเวลาเดียวกัน พืชจะขยายความสูงอย่างรวดเร็ว นี่คือการยืดตัวช่วงดอก (flowering stretch) ส่วนใหญ่เกิดขึ้นในสองสัปดาห์แรก และสายพันธุ์ซาติวาอาจสูงขึ้นเป็นสองหรือสามเท่าเมื่อเทียบกับตอนที่เริ่มเปลี่ยนไฟ
งานวิจัยในห้องปฏิบัติการแสดงให้เห็นรูปแบบเดียวกัน ภายใต้วันสั้น ข้อ/ปล้องที่กำลังฟอร์มตัวอยู่แล้วจะยืดยาวขึ้นอย่างรวดเร็วระหว่างวันที่ 5 ถึงวันที่ 10 หลังจากนั้น ปล้องใหม่จะหยุดยืดตัว และช่อดอกกัญชาที่อัดแน่นจะฟอร์มตัวขึ้น นักวิจัยนิยามการออกดอกที่มองเห็นได้ว่าเป็นการปรากฏของยอดเกสร (stigma) อย่างน้อยสามคู่ที่ยอดของกิ่งหลัก
การควบคุมการยืดตัวเป็นหัวข้อเฉพาะ จุดสำคัญตรงนี้คือ: วางแผนความสูงของคุณก่อนการเปลี่ยนไฟ เพราะพืชยังไม่หยุดเติบโตเมื่อคุณเปลี่ยนวงจรแสง
2. การสร้างกลุ่มดอก (Bud set)
ประมาณสองสัปดาห์หลังเข้าสู่ 12/12 การเจริญเติบโตด้านความสูงจะชะลอลง และกลุ่มดอกจริงกลุ่มแรกจะปรากฏที่ยอดและตามข้อ การเจริญเติบโตทางลำต้นของกัญชาในร่มเกือบจะหยุดลงหลังจากสี่ถึงห้าสัปดาห์ภายใต้วงจรแสง 12 ชั่วโมง หลังจากนั้น พลังงานจะถูกส่งไปที่ดอกเป็นหลัก
3. การขยายขนาดดอก (Bulking)
ตอนนี้พืชจะหยุดสูงขึ้นแต่จะเริ่มมีน้ำหนักมากขึ้น ดอกจะโตขึ้น หนาแน่นขึ้น และมีกลิ่นหอมแรงขึ้น ดอกใหม่จะทยอยปรากฏขึ้นเป็นระลอก กลีบเลี้ยงจะพองโต และเรซินจะปกคลุมไปทั่วช่อดอก เกสรเพศเมียบางเส้นจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเหลือง และใบด้านล่างสองสามใบจะเปลี่ยนเป็นสีเหลือง อาการใบเหลืองนี้เป็นเรื่องปกติในระยะนี้
4. การสุกแก่ (Ripening)
ดอกจะยืดความยาวน้อยลงและแข็งแน่นขึ้น เกสรเพศเมียส่วนใหญ่กลายเป็นสีน้ำตาล ภายใต้แสงไฟที่เข้มข้น ไทรโคมจะเปล่งประกายระยิบระยับ นี่คือช่วงเวลาเก็บเกี่ยว การกำหนดเวลาเก็บเกี่ยวประเมินได้ดีที่สุดโดยการส่องดูไทรโคมด้วยกำลังขยาย ซึ่งจะกล่าวถึงในบทความแยกต่างหาก สีของเกสรเพศเมียเพียงอย่างเดียวเป็นเพียงคำแนะนำคร่าวๆ เท่านั้น
5. การแก่ชราตามอายุ (Senescence)
หากคุณรอนานเกินไป ดอกจะหยุดพัฒนา เกสรเพศเมียทั้งหมดจะเป็นสีน้ำตาล ใบจะเหลืองและร่วงหล่น
วิธีระบุว่าคุณอยู่ในระยะใด
- การยืดตัวช่วงดอก: ความสูงเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ระยะห่างระหว่างข้อ/ปล้องยังคงปกติ มีขนสีขาวเล็กน้อย
- การสร้างกลุ่มดอก: การเพิ่มความสูงชะลอลง ขนสีขาวรวมตัวกันที่ยอดและตามข้อ
- การขยายขนาดดอก: ไม่เพิ่มความสูงอีกต่อไป ดอกหนาขึ้นทุกสัปดาห์ กลิ่นหอมแรง
- การสุกแก่: ดอกแข็งแน่น ขนส่วนใหญ่มีสีเข้มขึ้น ไทรโคมเงางามและหนาแน่น
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- นับดอกเบื้องต้นเป็นการออกดอก ดอกเดี่ยวสามารถปรากฏในระยะทางใบได้เช่นกัน ให้นับการออกดอกตั้งแต่วันที่คุณเปลี่ยนวงจรแสง
- แสงรั่ว แสงใดๆ ที่ส่องถึงใบในช่วงมืดสามารถชะลอหรือรบกวนการออกดอกได้
- การเปลี่ยนไฟช้าเกินไปในพื้นที่ขนาดเล็ก การลืมเผื่อการยืดตัวช่วงดอกจะทำให้พืชเบียดติดกับหลอดไฟ
- ความชื้นสูงในดอกที่หนาแน่น หนังสือการปลูกแนะนำให้รักษาความชื้นต่ำในช่วงออกดอก และเตือนว่าการฉีดพ่นสเปรย์บ่อยครั้งในระยะนี้จะนำไปสู่เชื้อราและโรคเน่าช่อดอก / โบไทรทิส เรื่องนี้ยิ่งมีความสำคัญมากขึ้นในสภาพอากาศร้อนชื้นแบบเมืองร้อน
- การกลับไปใช้วันยาว งานวิจัยแสดงให้เห็นว่าช่อดอกกัญชาต้องการวันสั้นอย่างต่อเนื่อง หากคืนพืชที่กำลังออกดอกกลับสู่วันยาว กลุ่มดอกจะเริ่มแตกสลายกลายเป็นการเติบโตทางใบ (revegging)
การปลูกกลางแจ้งในเขตร้อน
ใกล้เส้นศูนย์สูตร ความยาววันจะยังคงสั้นเมื่อเทียบกับฤดูร้อนในเขตอบอุ่น นักวิจัยที่ทำงานเกี่ยวกับกัญชงชี้ให้เห็นว่า ความยาววันที่สั้นเหล่านี้ลดการเจริญเติบโตทางลำต้นและกระตุ้นให้เกิดการออกดอกเร็ว ดังนั้น พืชโฟโตพีเรียดจำนวนมากที่ปลูกกลางแจ้งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จะเริ่มออกดอกในขณะที่ยังต้นเล็กอยู่ ควรเลือกพันธุกรรมและวางแผนเวลาโดยคำนึงถึงปัจจัยนี้