GACP (Thực hành Nông nghiệp và Thu hái Tốt) là tiêu chuẩn chất lượng cho việc trồng, thu hoạch và sơ chế cây thuốc. Mục tiêu là nguyên liệu thực vật sạch, đồng đều và truy xuất được theo từng lô sản xuất, trước khi được làm thành thuốc.
Từ đâu ra
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban hành hướng dẫn GACP cho cây thuốc năm 2003. WHO nêu ba mục tiêu:
- bảo đảm chất lượng nguyên liệu thực vật dùng làm thuốc thảo dược;
- hướng dẫn các nước soạn quy định GACP của riêng mình;
- hỗ trợ trồng trọt và thu hái bền vững.
Hướng dẫn bao gồm trồng trọt và thu hái, cùng một số bước sau thu hoạch như làm khô.
Sau đó các nước và khu vực soạn phiên bản riêng. Châu Âu có hướng dẫn GACP riêng, và Thái Lan có tiêu chuẩn GACP dùng cho cần sa.
GACP dừng ở đâu
GACP bao trùm trang trại: khu đất, hạt và cây nhân bản, vật tư, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch, làm khô và bảo quản. Công việc sau đó, như chiết xuất, đóng gói và xuất xưởng thuốc, thuộc GMP (Thực hành Sản xuất Tốt). Vì vậy chứng nhận GACP không phải chứng nhận GMP, và nhà sản xuất thuốc ở nước ngoài sẽ hỏi cả hai.
Sơ chế
Sơ chế là khâu xử lý đầu tiên đối với cây sau thu hoạch: rửa, cắt trước khi làm khô, làm khô, cấp đông, chưng cất hoặc khử nhiễm vi sinh. Hướng dẫn GACP của châu Âu, bản sửa đổi năm 2025, đặt các bước này ở ranh giới giữa trang trại và nhà máy. Chúng phải được làm càng sớm càng tốt sau thu hoạch. Trong một số trường hợp, làm khô và cắt lại thuộc phạm vi GMP, tùy theo sản phẩm cuối cùng.
Hướng dẫn đặt ra các quy tắc thực tế cho khâu này:
- Dỡ hàng thu hoạch ngay, và che chắn khỏi mưa, côn trùng và nắng chiếu trực tiếp.
- Làm khô thành lớp mỏng trên giàn đặt cao khỏi mặt đất, không bao giờ trải thẳng xuống đất.
- Ghi lại nhiệt độ, thời gian và phương pháp làm khô của từng lô sản xuất.
- Ưu tiên làm khô gián tiếp, như sấy đối lưu hoặc sấy trong lò, và hạn chế tối đa lò đốt củi hay lò dùng xăng dầu.
- Kiểm tra và, khi cần, sàng nguyên liệu để loại tạp chất lạ (foreign matter). Làm sạch sàng trước mỗi lần đổi sản phẩm.
- Đặt thùng rác ghi nhãn rõ ràng, đổ hằng ngày.
Từ vụ thu hoạch tới, hãy ghi lại điều kiện làm khô của từng lô sản xuất, để có thể đưa ra khi người mua hỏi.
Ở Thái Lan và Đông Nam Á
GACP nay là yêu cầu pháp lý với nhiều trang trại. Từ tháng 6/2025, hoa cần sa bán ra hoặc xuất khẩu phải đến từ cơ sở đạt chứng nhận GACP. Công ty luật Tilleke & Gibbins cho biết chứng nhận có hiệu lực một đến ba năm, có giám sát hằng năm. Người trồng phải giữ hồ sơ từ hạt tới khâu bán, tức truy xuất nguồn gốc (traceability): nguồn gốc hạt, sổ bón phân, báo cáo quản lý sâu bệnh, ngày thu hoạch và kết quả kiểm tra chất lượng.
Lỗi hay gặp
- Coi GACP là một buổi thanh tra. Phần lớn công việc là ghi chép hằng ngày khớp với những gì thật sự diễn ra.
- Nghĩ GACP nghĩa là “đạt chuẩn dược phẩm”. Đây là tiêu chuẩn trang trại. Chuẩn dược phẩm cần các bước GMP sau trang trại.
- Phun một sản phẩm mà chuyên gia đánh giá chưa thấy. Kiểm tra đăng ký sản phẩm và nhãn với tổ chức chứng nhận trước khi dùng.
Ngay tuần này, hãy mở một sổ ghi có ngày tháng cho mọi vật tư, mọi lần phun và mọi lần thu hoạch, kể cả trước khi nộp đơn chứng nhận.
Thuật ngữ liên quan
GMP · EU-GMP · Hồ sơ lô sản xuất (batch record) · Truy xuất nguồn gốc (traceability) · SOP (quy trình thao tác chuẩn) · Thực hành nông nghiệp tốt (GAP) · Hoa cần sa
Đọc thêm trên Asiannabis
- Thực hành Nông nghiệp và Thu hái Tốt cho cần sa: hồ sơ, khu trồng, cây trồng và làm khô (Phần 1)
- Thực hành Nông nghiệp và Thu hái Tốt cho cần sa: bảo quản, kiểm nghiệm, xuất xưởng, đánh giá và quy định Thái (Phần 2)
- Trang trại GACP: những hồ sơ mà đợt đánh giá chứng nhận kiểm tra
- Những gì được phép phun lên cần sa theo GACP của Thái
Tài liệu tham khảo
- WHO, WHO guidelines on good agricultural and collection practices (GACP) for medicinal plants (2003) — https://www.who.int/publications/i/item/9241546271 (objectives and scope as summarised at https://medbox.org/document/who-guidelines-on-good-agricultural-and-collection-practices-gacp-for-medicinal-plants)
- Tilleke & Gibbins, Thailand’s New Cannabis Controls Impact Doctors, Dispensaries, and Growers
- European Medicines Agency, Guideline on Good Agricultural and Collection Practice (GACP) for starting materials of herbal origin, EMA/HMPC/246816/2005 Rev. 1 (adopted 9 July 2025), section 12