บทความนี้อธิบายว่างานวิจัยพบอะไรบ้างเรื่องกัญชากับโรคสมาธิสั้น (ADHD: attention-deficit/hyperactivity disorder) จากนั้นจะชี้ว่างานศึกษาทุกชิ้นเรื่องโรคสมาธิสั้น ออทิซึม และกลุ่มอาการทูเร็ตต์ยังขาดอะไร ส่วนสุดท้ายสรุปกฎที่ใช้ในประเทศไทย เนื้อหาทั้งหมดไม่ใช่คำแนะนำในการรักษา
ตอนที่ 1 พบว่างานทดลองเรื่องกลุ่มอาการทูเร็ตต์มีขนาดเล็ก ผลออกมาไม่ไปทางเดียวกัน และทำในผู้ใหญ่ทั้งหมด งานทดลองเรื่องออทิซึมที่ดีที่สุดมีเด็กและคนหนุ่มสาวเข้าร่วม 150 คน งานนี้มีตัววัดหลัก 2 ตัว ตัวหนึ่งให้ผลเป็นลบ อีกตัวให้ผลเป็นบวก และสิ่งที่วัดได้คือพฤติกรรม ไม่ใช่ตัวออทิซึมเอง
อ่านส่วนนี้ก่อน
บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และไม่ได้แนะนำให้ใช้กัญชากับเด็กคนใดเลย ถ้าเด็กมีภาวะเหล่านี้ การตัดสินใจเรื่องการรักษาควรเป็นของแพทย์เฉพาะทางที่รู้จักเด็กคนนั้น ได้แก่ กุมารแพทย์ จิตแพทย์เด็ก หรือกุมารประสาทแพทย์ (แพทย์ที่ดูแลโรคทางสมองและระบบประสาทในเด็ก)
ยังไม่มีใครรู้ว่าในระยะยาวแคนนาบินอยด์ส่งผลต่อสมองที่กำลังพัฒนาอย่างไร แคนนาบินอยด์คือสารออกฤทธิ์ในกัญชา นอกจากนี้ งานศึกษาประชากรขนาดใหญ่ยังพบว่าการใช้กัญชาช่วงวัยรุ่นสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่สูงขึ้นของโรคจิต (psychosis) โรคจิตคือความเจ็บป่วยทางจิตที่ทำให้ผู้ป่วยรับรู้ความจริงผิดไป
บทความนี้ไม่ระบุขนาดยาใดๆ ถ้ามีใครบอกขนาดยาให้ ควรสงสัยไว้ก่อน
หมายเหตุผู้แปล: ในประเทศไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุม จะขายได้ต้องมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 จากผู้ประกอบวิชาชีพที่มีสิทธิ์ออกใบสั่งจ่าย การใช้กับผู้เยาว์ต้องให้แพทย์เฉพาะทางเป็นผู้ตัดสินใจ
บทความนี้คือตอนที่ 2 อ่านตอนที่ 1 ได้ที่: https://asiannabis.com/t/1416
ศัพท์งานวิจัยที่ใช้ในตอนนี้
- การทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม (randomised controlled trial หรือ RCT) และยาหลอก (placebo) ผู้เข้าร่วมจะถูกแบ่งเป็น 2 กลุ่มด้วยการสุ่ม กลุ่มหนึ่งได้ผลิตภัณฑ์จริง อีกกลุ่มได้ยาหลอก ซึ่งหน้าตาเหมือนของจริงแต่ไม่มีตัวยา
- การทดลองนำร่อง (pilot trial) คือการทดลองเล็กๆ ที่ทำก่อน เพื่อดูว่าการทดลองขนาดใหญ่ทำได้จริงหรือไม่ ผลที่ได้เป็นแค่เบาะแส ยังไม่ใช่ข้อพิสูจน์
- ผลลัพธ์หลัก (primary outcome) คือตัววัดหลักที่เลือกไว้ก่อนเริ่มทดลอง ใช้ตัดสินว่าผลิตภัณฑ์ได้ผลหรือไม่ ส่วนผลลัพธ์รอง (secondary outcomes) เป็นตัววัดเสริมที่มีน้ำหนักน้อยกว่า
- ค่า p (p-value) คือค่าประมาณว่า ถ้าผลิตภัณฑ์ไม่มีผลอะไรเลย ความแตกต่างขนาดนี้จะเกิดขึ้นจากความบังเอิญบ่อยแค่ไหน ตามธรรมเนียม ค่า p ราว 0.05 หรือต่ำกว่าถือว่า “มีนัยสำคัญ”
- การวิเคราะห์ตามกลุ่มที่ถูกสุ่ม (intention-to-treat analysis) ทุกคนจะถูกนับอยู่ในกลุ่มที่ได้รับการสุ่มไว้ รวมถึงคนที่ออกจากการทดลองกลางคัน วิธีนี้ให้ภาพที่ยุติธรรมกว่าการนับเฉพาะคนที่อยู่จนจบ
- การปรับแก้สำหรับการทดสอบหลายครั้ง (adjustment for multiple testing) เมื่อนักวิจัยดูตัววัดหลายตัว ก็จะมีบางตัวที่ดูเป็นบวกได้เพราะความบังเอิญ การปรับแก้จะตั้งเกณฑ์ให้สูงขึ้นเพื่อชดเชยเรื่องนี้ ผลที่หมดนัยสำคัญหลังปรับแก้ถือว่าเป็นหลักฐานที่อ่อน
4. โรคสมาธิสั้น (ADHD)
โรคสมาธิสั้นส่งผลต่อสมาธิ ระดับการเคลื่อนไหว และการควบคุมความหุนหันพลันแล่น
ข้อกล่าวอ้างว่ากัญชาจะออกฤทธิ์อย่างไร
งานเขียนเชิงรณรงค์บางชิ้นที่สนับสนุนกัญชาอ้างว่า โดพามีนต่ำเป็นสาเหตุหนึ่งของโรคสมาธิสั้น โดพามีนคือสารเคมีในสมองที่เกี่ยวกับสมาธิและความรู้สึกได้รางวัล ถ้าโดพามีนต่ำจริง ก็อธิบายได้ว่าทำไมยากระตุ้นประสาทซึ่งเพิ่มโดพามีนจึงรักษาโรคสมาธิสั้นได้
งานเขียนกลุ่มเดียวกันยังเสนอต่อว่า ร่างกายสร้างแคนนาบินอยด์ขึ้นเองเพื่อป้องกันอาการสมาธิสั้น และบอกว่านี่คือเหตุผลที่ผู้ที่เป็นสมาธิสั้นรู้สึกดีขึ้นเมื่อใช้กัญชา
ส่วนแรกเป็นแบบจำลองทางวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับ แต่ส่วนที่สองเป็นสมมติฐานที่ถูกนำเสนอราวกับเป็นคำอธิบายที่พิสูจน์แล้ว ยังไม่มีหลักฐานว่าระบบแคนนาบินอยด์ของร่างกายเอง (ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์) ทำหน้าที่ปกป้องร่างกายจากโรคสมาธิสั้น
งานทดลองเดียวที่มี: Cooper และคณะ ปี 2560 (2017)
Cooper และคณะทำการทดลองนำร่องแบบ RCT เปรียบเทียบนาบิกซิมอลส์กับยาหลอกในผู้ใหญ่ที่เป็นสมาธิสั้น 30 คน โดยให้นาบิกซิมอลส์ 15 คน และยาหลอก 15 คน นาบิกซิมอลส์ (nabiximols) เป็นยาพ่นในช่องปากที่ต้องสั่งโดยแพทย์ ผลิตจากสารสกัดกัญชา และมีทั้ง THC และ CBD
- ผลลัพธ์หลัก: ไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญในการวิเคราะห์ตามกลุ่มที่ถูกสุ่ม ตัววัดคือ QbTest ซึ่งเป็นแบบทดสอบบนคอมพิวเตอร์ที่วัดสมาธิ ความหุนหันพลันแล่น และอาการอยู่ไม่สุข กลุ่มนาบิกซิมอลส์ทำคะแนนได้ดีกว่าโดยรวม แต่ค่า p เท่ากับ 0.16
- ผลลัพธ์รอง: อาการซนอยู่ไม่นิ่งและหุนหันพลันแล่นดีขึ้น (p = 0.03) การยับยั้งทางความคิด ซึ่งหมายถึงความสามารถในการหยุดปฏิกิริยาอัตโนมัติ ก็ดีขึ้นเช่นกัน (p = 0.05) แต่ทั้งสองผลจะถือว่ามีนัยสำคัญก็ต่อเมื่อยังไม่ปรับแก้เท่านั้น
- อาการขาดสมาธิและอารมณ์แปรปรวน (อารมณ์เปลี่ยนเร็ว) มีแนวโน้มดีขึ้น แต่ไม่มีนัยสำคัญ หลังปรับแก้สำหรับการทดสอบหลายครั้ง ไม่มีผลลัพธ์รองตัวใดที่ยังมีนัยสำคัญ
- ข้อสรุปของคณะผู้วิจัย: ผลที่ได้เป็นหลักฐานเบื้องต้นที่สนับสนุนทฤษฎีการใช้ยาเอง (self-medication theory) ซึ่งใช้อธิบายว่าทำไมผู้ที่เป็นสมาธิสั้นจึงใช้กัญชา คณะผู้วิจัยเสนอให้ศึกษาระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ในโรคสมาธิสั้นเพิ่มเติม
ให้อ่านให้ดีว่าคณะผู้วิจัยสรุปอะไร และไม่ได้สรุปอะไร ทฤษฎีการใช้ยาเองบอกว่าผู้ที่เป็นสมาธิสั้นใช้กัญชาเพราะรู้สึกดีขึ้น หลักฐานที่สนับสนุนทฤษฎีนี้ไม่ได้แปลว่ากัญชารักษาโรคสมาธิสั้นได้ผล อีกทั้งงานทดลองนี้ทำในผู้ใหญ่ ไม่ใช่ในเด็ก
ข้อโต้แย้งเรื่องยารักษาโรคสมาธิสั้นที่ใช้กันอยู่
งานเขียนเชิงรณรงค์กลุ่มเดียวกันวิจารณ์วิธีรักษาโรคสมาธิสั้นในปัจจุบัน โดยชี้ว่าเมทแอมเฟตามีน (methamphetamine) ได้รับอนุมัติจาก FDA ซึ่งเป็นหน่วยงานกำกับดูแลยาของสหรัฐฯ ให้ใช้รักษาโรคสมาธิสั้นภายใต้ชื่อการค้า Desoxyn งานเขียนนี้ยังระบุว่าพ่อแม่และบุคลากรทางการแพทย์กังวลเรื่องผลข้างเคียงของยากระตุ้นประสาทที่แพทย์สั่งจ่ายกันแพร่หลาย
ข้อกังวลเหล่านี้มีอยู่จริงในการรักษาโรคสมาธิสั้น แต่การไม่พอใจการรักษาแบบหนึ่ง ไม่ใช่หลักฐานว่าการรักษาอีกแบบได้ผล ข้อโต้แย้งแบบเดียวกันนี้พบได้ในการรณรงค์เรื่องกัญชาทางการแพทย์ประเด็นอื่นด้วย
ให้ถือว่าข้ออ้าง “กัญชาช่วยโรคสมาธิสั้น” ยังไม่ได้รับการพิสูจน์ ถ้าคุณรู้จักผู้ใหญ่ที่เป็นสมาธิสั้นและใช้กัญชาอยู่แล้ว ให้แนะนำเขาว่าควรบอกแพทย์ แพทย์จะได้ตรวจดูปฏิกิริยาระหว่างกัญชากับยาอื่นที่เขาใช้อยู่
5. สิ่งที่งานศึกษาทั้ง 3 ภาวะยังขาด
งานศึกษาทุกชิ้นในตอนที่ 1 และตอนที่ 2 มีช่องโหว่เหมือนกัน และช่องโหว่เหล่านี้สำคัญกับเด็กมากกว่าใคร
ระยะเวลา ไม่มีงานไหนให้การรักษานานเกินประมาณ 3 เดือน แต่ภาวะเหล่านี้เป็นไปตลอดชีวิต ครอบครัวต้องรู้ว่าเมื่อผ่านไปหลายปีจะเกิดอะไรขึ้น และยังไม่มีงานศึกษาใดติดตามผู้เข้าร่วมได้นานขนาดนั้น
อายุ งานทดลองเรื่องกลุ่มอาการทูเร็ตต์และโรคสมาธิสั้นทำในผู้ใหญ่ทั้งหมด มีเพียงงานทดลองเรื่องออทิซึมที่ศึกษาในเด็ก งานที่ใหญ่ที่สุดคืองานของ Aran ปี 2564 (2021) ซึ่งครอบคลุมอายุ 5–21 ปี และใช้ผลิตภัณฑ์เฉพาะตัวหนึ่งที่มีสัดส่วน CBD ต่อ THC เท่ากับ 20:1 จึงนำผลไปใช้กับผลิตภัณฑ์อื่นไม่ได้
สิ่งที่ดีขึ้น ในทุกงานทดลอง สิ่งที่ดีขึ้นคือพฤติกรรมหรืออาการ ไม่ใช่ตัวภาวะเอง แคนนาบินอยด์ไม่ได้รักษาออทิซึม โรคสมาธิสั้น หรือกลุ่มอาการทูเร็ตต์
สมองที่กำลังพัฒนา ไม่มีงานศึกษาใดนานพอจะตอบคำถามที่ครอบครัวอยากรู้ที่สุด คือ “ใช้กับลูกของฉันในระยะยาวปลอดภัยไหม” คำตอบตามจริงคือยังไม่มีใครรู้
การปกปิดข้อมูลการได้รับยา (blinding) ถ้าผลิตภัณฑ์มีฤทธิ์ที่ผู้ใช้รู้สึกได้ ผู้เข้าร่วมก็เดาได้ว่าตนได้ของจริง ทำให้การออกแบบแบบปกปิดสองทาง (double-blind) อ่อนลง ในการทดลองนำร่องเรื่องทูเร็ตต์ของ Abi-Jaoude และคณะ ปี 2566 (2023) ผู้เข้าร่วมซึ่งเป็นผู้ใหญ่ 12 คน ส่วนใหญ่บอกได้ว่าตนได้กัญชาหรือยาหลอก เรื่องนี้สำคัญที่สุดในงานทดลองที่ให้พ่อแม่หรือผู้ดูแลเป็นผู้รายงานผล
ก่อนจะเชื่อหรือแชร์งานศึกษาเรื่องนี้ ให้ตรวจ 5 ข้อ ได้แก่ ให้การรักษานานแค่ไหน ผู้เข้าร่วมอายุเท่าไร อะไรที่ดีขึ้นกันแน่ มีการติดตามผลระยะยาวหรือไม่ และผู้เข้าร่วมเดาได้หรือไม่ว่าตนได้อะไร เวลาโพสต์ลิงก์ ให้เขียนคำตอบทั้ง 5 ข้อไว้ข้างลิงก์ด้วย ผู้อ่านคนอื่นจะได้ประเมินงานศึกษานั้นได้เอง
6. ทำไมเรื่องนี้ต้องพูดอย่างระมัดระวัง แทนที่จะเงียบ
ครอบครัวที่หาข้อมูลเรื่องนี้ส่วนใหญ่ไม่ได้คิดเล่นๆ หลายครอบครัวกำลังรับมือกับเด็กที่ทำร้ายตัวเองหรือก้าวร้าวรุนแรง หรือเด็กที่ทุกข์ทรมานจนกระทบทั้งบ้าน ส่วนใหญ่ลองวิธีรักษามาตรฐานมาแล้ว
การรักษาที่มีอยู่ก็มีผลข้างเคียงร้ายแรงเช่นกัน โดยเฉพาะยารักษาโรคจิต (antipsychotics) ที่ใช้กับปัญหาพฤติกรรมรุนแรง ยากลุ่มนี้เป็นยาแรงที่เดิมพัฒนามาเพื่อรักษาโรคจิต ผู้รณรงค์ที่ชี้ประเด็นนี้จึงพูดถูก
การปัดครอบครัวเหล่านี้ทิ้งไม่ใช่ท่าทีที่เป็นกลาง การให้กำลังใจโดยยกมาแต่ผลบวกก็ไม่เป็นกลางเช่นกัน
ท่าทีที่มีเหตุผลรองรับนั้นแคบมาก คือการใช้ใดๆ ต้องเป็นการตัดสินใจของแพทย์เฉพาะทาง ทำภายในหน่วยบริการเฉพาะทาง และทำสำหรับเด็กคนนั้นคนเดียว ต้องกำหนดอาการเป้าหมายให้ชัด กำหนดช่วงเวลาทดลองใช้ ตกลงเกณฑ์ว่าเมื่อไรจะหยุด และติดตามผลอย่างต่อเนื่อง การใช้ไม่ควรเริ่มจากโพสต์ในฟอรัม และไม่ควรมีใครได้ผลิตภัณฑ์ไปใช้กับเด็กโดยไม่มีใบสั่งจ่าย
ถ้ามีครอบครัวมาขอความช่วยเหลือจากคุณ ให้แนะนำเขาไปที่หน่วยบริการเฉพาะทาง บอก 4 ข้อนี้ (อาการเป้าหมาย ช่วงเวลาทดลองใช้ เกณฑ์การหยุด และการติดตามผล) ให้เขานำไปใช้เป็นคำถามเวลาพบแพทย์เฉพาะทาง อย่าจัดหาหรือแนะนำผลิตภัณฑ์ให้
7. กฎหมายและระบบสาธารณสุขในประเทศไทย
หมายเหตุผู้แปล: ส่วนนี้ว่าด้วยกฎหมายไทยและขั้นตอนที่ทำได้จริงในประเทศไทย
- ช่อดอกเป็นสมุนไพรควบคุม ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ประกาศนี้ออกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 (ค.ศ. 1999) และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 26 มิถุนายน 2568
- ขายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่าย ช่อดอกขายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 จากผู้ประกอบวิชาชีพที่มีสิทธิ์ออกใบสั่งจ่าย ใบสั่งจ่ายแต่ละใบครอบคลุมไม่เกิน 30 วัน
- ห้ามโฆษณาและห้ามขายออนไลน์ ห้ามโฆษณาช่อดอกและห้ามขายทางออนไลน์ ถ้ามีคนเสนอขายช่อดอกให้คุณทางออนไลน์หรือผ่านโฆษณา แปลว่าเป็นการขายผิดกฎหมาย
- กฎกระทรวง 2 ฉบับในปี 2569 คุมเข้มเรื่องใบอนุญาต อ่านรายละเอียดของทั้งสองฉบับได้ในกฎกระทรวง 2 ฉบับของไทย พ.ศ. 2569 กฎกระทรวงว่าด้วยสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชง พ.ศ. 2569 มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 26 เมษายน 2569 ใบอนุญาตสำหรับสารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% ออกให้ได้เฉพาะผู้ขออนุญาต 3 ประเภท ได้แก่ นิติบุคคลไทยที่ไม่ถือเป็น “คนต่างด้าว” ตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 หน่วยงานของรัฐ และสภากาชาดไทย ส่วนกฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 30 เมษายน 2569 และคุมเข้มเกณฑ์การออกใบอนุญาตสำหรับช่อดอก
- พ.ร.บ. ฉบับใหม่ยังเป็นแค่ร่าง ร่างพระราชบัญญัติควบคุมกัญชา พ.ศ. … ผ่านความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรีเมื่อ 22 กันยายน 2569 และส่งต่อไปยังสภาผู้แทนราษฎรแล้ว แต่ยังไม่เป็นกฎหมาย สื่อรายงานว่าร่างนี้จะเพิ่มข้อห้ามขายให้ผู้ที่อายุต่ำกว่า 20 ปีไว้อย่างชัดเจน
- ประโยชน์สูงสุดของเด็ก เมื่อเรื่องใดเกี่ยวข้องกับเด็ก ทุกการตัดสินใจต้องยึดประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็นอันดับแรก รวมถึงการตัดสินใจเรื่องกัญชาด้วย
หมายเหตุผู้แปล: ผู้ปลูกในฟอรัมนี้อาจมีญาติหรือเพื่อนบ้านมาขอช่อดอกหรือน้ำมันกัญชาทำเองไปใช้กับเด็ก ตามมาตรา 78 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 การขายสมุนไพรควบคุมโดยไม่มีใบอนุญาตมีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ น้ำมันที่ทำเองยังไม่มีผลแล็บบอกปริมาณ THC และไม่มีงานทดลองใดข้างต้นที่ทดสอบผลิตภัณฑ์ลักษณะนี้ ให้ปฏิเสธ แล้วแนะนำให้ครอบครัวกลับไปปรึกษาแพทย์ประจำตัวของเด็ก
หมายเหตุผู้แปล: ถ้าคุณเป็นพ่อแม่ในประเทศไทย ให้เริ่มจากแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่ แล้วขอให้ส่งต่อไปพบจิตแพทย์เด็กหรือกุมารประสาทแพทย์ ก่อนถึงวันนัด ให้จดบันทึกอาการหลักไว้ 2 สัปดาห์ ว่าเกิดบ่อยแค่ไหน รุนแรงแค่ไหน และอะไรเป็นตัวกระตุ้น บันทึกนี้จะเป็นจุดตั้งต้นให้แพทย์เฉพาะทางใช้เทียบว่ามีอะไรเปลี่ยนไปหรือไม่
ขอความร่วมมือในกระทู้นี้
กรุณาอย่าโพสต์เรื่องราวของเด็กเป็นรายบุคคลในกระทู้นี้ สิ่งที่จะช่วยได้มากกว่าคือข้อมูลต่อไปนี้
ถ้าคุณเป็นแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ในประเทศไทยหรือประเทศอื่นในภูมิภาคนี้ และทำงานกับภาวะเหล่านี้ ช่วยเล่าว่าเมื่อครอบครัวถามเรื่องกัญชา การส่งต่อเกิดขึ้นจริงอย่างไร มีแพทย์เฉพาะทางให้ส่งต่อหรือไม่ และขั้นตอนต่อไปคืออะไร นี่เป็นคำถามเกี่ยวกับระบบสาธารณสุข ไม่ได้เกี่ยวกับเด็กคนใด คำตอบของคุณจะช่วยให้ครอบครัวอื่นหาหน่วยบริการที่เหมาะสมได้
บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของชุดบทความให้ความรู้เรื่องกัญชาทางการแพทย์ของ Asiannabis Community เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และไม่ได้แนะนำให้ใช้กัญชากับเด็ก ยังไม่มีใครรู้ว่าในระยะยาวแคนนาบินอยด์ส่งผลต่อสมองที่กำลังพัฒนาอย่างไร
เอกสารอ้างอิงสำหรับตอนที่ 2
- Cooper และคณะ, 2017: การทดลองนำร่องแบบสุ่มที่มีกลุ่มยาหลอก ศึกษานาบิกซิมอลส์ในผู้ใหญ่ที่เป็นโรคสมาธิสั้น 30 คน European Neuropsychopharmacology
- Abi-Jaoude และคณะ Cannabis and Cannabinoid Research, 2023
- Aran และคณะ Molecular Autism, 2021
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568; กฎกระทรวงว่าด้วยสารสกัดจากกัญชาหรือกัญชง พ.ศ. 2569; กฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569; พระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 มาตรา 78