Sau khi hạt nứt mầm, cây bước vào giai đoạn cây con. Tuần 1–2 sau khi cây nhú lên khỏi mặt đất là lúc cây yếu nhất. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể làm cây chết. Phần này hướng dẫn cách chỉnh ánh sáng, nước, độ ẩm, nhiệt độ và phân bón cho cây con. Tiếp theo là cách tập cho cây quen ngoài trời, bệnh chết rạp cây con, 10 lỗi hay làm chết cây con nhất, và lịch theo từng ngày từ lúc gieo hạt tới khi cây sẵn sàng sang chậu mới.
Ghi chú của người dịch: Phần lớn số liệu trong bài đến từ kinh nghiệm trồng ở vùng khí hậu ôn đới. Ở Thái Lan và Đông Nam Á, phòng trồng thường nóng 30–35 °C, mùa mưa làm không khí rất ẩm, và hay mất điện. Các đoạn có nhãn “Ghi chú của người dịch” sẽ nói cách điều chỉnh.
Đây là Phần 2. Phần 1: https://asiannabis.com/t/391
5. Chăm cây con trong tuần 1–2
5.1 Ánh sáng
- Cường độ: 100–300 PPFD (µmol/m²/s). PPFD là lượng ánh sáng cây dùng được chiếu tới lá trong mỗi giây; xem Ánh sáng cho cây cần sa. Đèn quá mạnh sẽ làm cháy lá. Đèn quá yếu làm cây vươn cao, thân mảnh.
- Thời gian chiếu sáng: 18 giờ sáng, 6 giờ tối (18/6). Giờ tối giúp cây nghỉ, lại tiết kiệm điện. Thời gian chiếu sáng sau giai đoạn cây con, xem Giai đoạn sinh trưởng của cây cần sa.
- Khoảng cách đèn: treo đèn LED cách ngọn cây 40–60 cm. Lá cong lên hoặc cụp xuống nghĩa là đèn quá gần. Thân mảnh và cao nghĩa là đèn quá xa.
Ghi chú của người dịch: Đừng đặt cây con ở bậu cửa sổ nắng gắt hay ra ngoài trời dưới nắng trưa trực tiếp. Nắng trưa ở Thái mạnh gấp nhiều lần mức trên và có thể làm cháy cây. Sau mỗi lần mất điện, hãy kiểm tra bộ hẹn giờ đèn còn chạy đúng lịch không, vì một số loại bị mất cài đặt.
5.2 Nước
- Tưới ít một mỗi lần, vì cây con chỉ có bộ rễ nhỏ. Dùng bình xịt phun quanh gốc thân.
- Chu kỳ ướt – khô: để đất hơi khô rồi mới tưới tiếp. Đất lúc nào cũng ướt sẽ dẫn tới thối rễ và bệnh chết rạp (mục 7).
- pH nước tưới: 6.0–6.5 với đất; 5.5–6.0 với xơ dừa (coco) và thủy canh.
Việc cần làm: mấy ngày đầu, nhấc thử chậu trước và sau khi tưới. Chậu nhẹ tay là lúc cần tưới. Cách này giúp bạn biết đất đã khô mà không phải đoán.
5.3 Độ ẩm và nhiệt độ
- Độ ẩm: 65–80% RH (độ ẩm tương đối). Trong 5–7 ngày đầu, dùng chụp giữ ẩm – một nắp trong suốt giữ không khí ẩm quanh cây. Sau đó mỗi ngày mở hé thêm một chút để cây quen dần với không khí khô hơn.
- Nhiệt độ: 22–26 °C. Ban đêm không để thấp hơn ban ngày quá 5 °C.
- VPD: 0.4–0.8 kPa cho cây con. VPD (chênh lệch áp suất hơi nước) cho biết không khí “kéo” nước ra khỏi lá mạnh tới đâu. Chỉ số này gộp nhiệt độ và độ ẩm thành một con số; xem Kiểm soát khí hậu phòng trồng.
Ghi chú của người dịch: Muốn giữ 22–26 °C ở Thái thường phải có điều hoà. Chụp giữ ẩm đặt trong phòng nóng sẽ giữ cả hơi nóng, nên hãy để nhiệt kế ngay trong chụp, không chỉ ngoài phòng. Mùa mưa, không khí trong phòng thường đã gần 80% RH. Khi đó bạn có thể mở chụp sớm hơn, việc này cũng giảm nguy cơ chết rạp.
5.4 Phân bón
- Tuần 1: không bón phân. Hai lá mầm đã chứa đủ dinh dưỡng. Đất trồng tốt cũng có sẵn đủ dinh dưỡng nền cho 1–2 tuần.
- Tuần 2: bắt đầu bằng dung dịch rất loãng, ¼ liều ghi trên nhãn. Nhắm EC 0.4–0.6 mS/cm. EC (độ dẫn điện) cho biết lượng muối phân bón có trong nước; xem pH và EC cho cây cần sa. Dùng phân chủ yếu là đạm (N), giúp cây ra lá và phát triển thân.
- Super soil: đây là loại đất trộn sẵn đủ phân cho nhiều tuần. Nếu dùng loại này, không bón gì trong 3–4 tuần.
Việc cần làm: đo EC dung dịch tuần 2 bằng máy trước khi tưới. Phân quá đặc sẽ làm cháy rễ non; xem Cháy phân trên cây cần sa.
6. Tập cho cây quen ngoài trời
Tập cho cây quen ngoài trời là đưa cây từng bước từ chỗ được che chắn (trong nhà, dưới chụp giữ ẩm) ra điều kiện khắc nghiệt hơn (ngoài trời, nắng gắt, gió). Bỏ qua bước này, cây có thể bị sốc, héo hoặc chết. Xem thêm Tập cho cây con và cành giâm quen ngoài trời.
| Ngày | Việc cần làm | Thời gian ở ngoài trời | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 1–2 | Đặt chỗ râm, kín gió | 2–3 giờ | Sáng sớm hoặc chiều mát |
| 3–4 | Chỗ bóng râm một phần, có ít nắng | 4–5 giờ | Mỗi ngày tăng nắng thêm một chút |
| 5–6 | Nắng sáng trực tiếp | 5–6 giờ | Tránh nắng chiều, lúc tia UV mạnh nhất |
| 7–8 | Nắng cả ngày, gió nhẹ | 8–10 giờ | Theo dõi dấu hiệu cây bị stress |
| 9–10 | Để ngoài trời cả ngày lẫn đêm | Cả ngày và đêm | Cây đã quen với điều kiện ngoài trời |
Mẹo:
- Không tập cây khi thời tiết khắc nghiệt: mưa to, nóng từ 38 °C trở lên, hoặc gió mạnh.
- Tưới cây trước khi mang ra ngoài. Như vậy cây không phải chịu nóng và thiếu nước cùng lúc.
- Nếu lá quăn hoặc cháy mép, cây đang bị stress nặng. Mang cây vào trong ngay.
Ghi chú của người dịch: Mùa nóng ở Thái, buổi chiều có thể lên gần 38 °C. Những ngày đó, chỉ để cây ngoài trời vào sáng sớm, hoặc đặt dưới lưới che nắng. Mùa mưa, bỏ qua những ngày có bão. Vài ngày đầu nên để cây dưới mái che, để mưa to không quật ngã cây con hay làm ngập chậu.
7. Bệnh chết rạp và các bệnh khác ở cây con
Chết rạp cây con (damping off) là nguyên nhân số một làm chết cây con. Bệnh do Pythium, Fusarium và Rhizoctonia gây ra – các sinh vật trong đất tấn công thân và rễ. (Bài gốc gọi cả ba là nấm; thực ra Pythium là nấm noãn, một loại mốc nước giống nấm.) Cây con trông khoẻ có thể đột ngột gục và chết chỉ trong vài giờ. Cách nhận biết các sinh vật này, xem Thối rễ, Pythium và Fusarium trên cây cần sa.
7.1 Dấu hiệu
- Trước khi cây nhú lên: hạt nứt mầm nhưng không trồi lên khỏi mặt đất. Phôi bị thối ngay dưới đất.
- Sau khi cây nhú lên: thân thắt lại ở chỗ sát mặt đất và chuyển nâu hoặc đen. Cây đổ gục rồi chết. Dấu hiệu điển hình là “thắt cổ” như vậy.
- Thối rễ: rễ chuyển nâu, mềm và có mùi hôi. Lá vàng và cây ngừng lớn.
7.2 Nguyên nhân
- Đất lúc nào cũng bị tưới quá nhiều
- Thoát nước kém, hoặc chậu không có lỗ thoát nước
- Nhiệt độ thấp (dưới 18 °C) đi kèm độ ẩm cao
- Dùng lại đất cũ từ vụ trước từng có bệnh
- Gieo hạt quá dày, không khí lưu thông kém
Ghi chú của người dịch: Ở phần lớn Thái Lan, hiếm khi xuống dưới 18 °C, trừ mùa lạnh ở miền Bắc và vùng cao. Vào mùa mưa, rủi ro lớn hơn nằm ở các nguyên nhân còn lại: đất không bao giờ khô, không khí ẩm và đứng gió, chậu đặt sát nhau.
7.3 Phòng bệnh
- Dùng đất mới, đã tiệt trùng. Không bao giờ dùng lại đất cũ cho cây con.
- Đảm bảo thoát nước tốt: trộn 30% đá perlite vào đất, dùng chậu có lỗ thoát nước.
- Không tưới quá nhiều. Để đất hơi khô giữa hai lần tưới.
- Dùng quạt nhẹ để không khí luôn lưu thông, không bao giờ đứng yên quanh thân cây.
- Vi sinh có lợi: nấm Trichoderma harzianum và vi khuẩn Bacillus subtilis được dùng làm chế phẩm sinh học chống Pythium và Fusarium. Trộn vào đất hoặc pha nước tưới đẫm gốc. Xem Nấm rễ cộng sinh, Trichoderma, Bacillus.
- Oxy già (H₂O₂ 3%): một số người trồng tưới dung dịch pha loãng (khoảng 5 ml mỗi lít) mỗi tuần một lần để giảm bào tử nấm trong đất.
Ghi chú của người dịch: Ở Thái Lan, chỉ dùng sản phẩm đã đăng ký với Cục Nông nghiệp (กรมวิชาการเกษตร), và dùng đúng theo nhãn. Quy định này áp dụng cho chế phẩm vi sinh và mọi thứ dùng để xử lý đất. Cách kiểm tra đăng ký, xem Những gì được phép phun lên cây cần sa theo GACP Thái. Oxy già cũng vậy: kiểm tra sản phẩm bạn mua đã được đăng ký cho mục đích này chưa rồi mới dùng. Muốn tìm sản phẩm Trichoderma hay Bacillus đã đăng ký, hãy hỏi nhà phân phối được hãng uỷ quyền tại Thái hoặc hỏi trong mục Plant Infirmary.
7.4 Xử lý
Khi cây con đã bị chết rạp (thân bị thắt hoặc cây đã đổ gục), gần như không cứu được.
- Nhổ bỏ cây bệnh ngay để bệnh không lây.
- Giảm tưới, cải thiện thoát nước và tăng lưu thông không khí.
- Tưới đẫm Trichoderma cho các cây còn lại.
- Nếu nhiều cây bị, thay toàn bộ đất và làm lại từ đầu.
Việc cần làm: mỗi lần mất một cây con, ghi lại ngày, lượng tưới trong tuần đó, nhiệt độ và độ ẩm phòng. Sau hai ba lần, sổ ghi thường chỉ ra nguyên nhân nào trong danh sách ở mục 7.2 là của bạn.
8. Mười lỗi làm chết cây con
| # | Lỗi | Dấu hiệu | Cách sửa |
|---|---|---|---|
| 1 | Tưới quá nhiều | Cây rũ, lá vàng; đất lúc nào cũng ướt | Để đất khô giữa hai lần tưới |
| 2 | Tưới quá ít | Lá héo, quăn; đất nứt | Tưới đều đặn, kiểm tra mỗi ngày |
| 3 | Đèn quá mạnh | Cháy mép, lá bạc màu, lá cong lên | Nâng đèn lên; dùng 100–200 PPFD |
| 4 | Đèn quá yếu | Thân cao, mảnh, yếu (cây vươn) | Tăng ánh sáng; cắm que nhỏ đỡ thân |
| 5 | Gieo quá sâu | Cây con không trồi lên được | Gieo không sâu quá 1–1,5 cm |
| 6 | Nhiệt độ không phù hợp | Nảy mầm chậm hoặc không nảy, cây con yếu | Giữ hạt ở 24–28 °C |
| 7 | Bón phân quá sớm hoặc quá đặc | Cháy phân, lá cụp xuống | Tuần 1 không bón; tuần 2 bón ¼ liều |
| 8 | Sai pH | Lá vàng hoặc có đốm; cây chậm lớn | Kiểm tra pH mỗi lần tưới; nhắm 6.0–6.5 |
| 9 | Không khí lưu thông kém | Thân yếu, bệnh nấm, chết rạp | Chạy quạt nhẹ liên tục; mở chụp giữ ẩm dần dần |
| 10 | Chạm vào rễ non | Gãy rễ, héo rồi chết | Dùng nhíp đã tiệt trùng; không bao giờ chạm vào rễ |
9. Lịch theo ngày: từ hạt tới cây con khoẻ
| Ngày | Giai đoạn | Việc cần làm | Dấu hiệu bình thường |
|---|---|---|---|
| 0 | Gieo hạt | Ủ giấy ăn, ngâm nước hoặc gieo thẳng xuống đất | Hạt cứng, chưa thay đổi |
| 1–2 | Hạt hút nước | Giữ ẩm, 24–28 °C, để tối | Hạt trương lên, vỏ bắt đầu nứt |
| 2–3 | Rễ nhú ra | Chuyển xuống đất khi rễ dài 1–2 cm | Thấy rễ nhỏ màu trắng |
| 3–5 | Trồi lên mặt đất | Bật đèn 18/6 ở 100–200 PPFD, đậy chụp giữ ẩm | Thân nhú lên; vỏ hạt có thể còn dính trên lá mầm |
| 5–7 | Lá mầm mở | Phun sương; không bón phân | Hai lá tròn, xanh nhạt |
| 7–10 | Lá thật đầu tiên | Tăng đèn lên 200–300 PPFD; mở chụp nhiều hơn | Lá nhọn, một thùy |
| 10–14 | Lá thật thứ 2 và thứ 3 | Bắt đầu bón ¼ liều; bỏ chụp giữ ẩm | Lá ba thùy; cây cứng cáp |
| 14–21 | Sẵn sàng vào giai đoạn sinh trưởng | Chuyển sang chậu lớn hơn, hoặc bắt đầu tập cho quen ngoài trời | Lá năm thùy, rễ khoẻ, thân mập |
Việc cần làm: chép bảng này ra một tờ giấy, đặt cạnh khay cây con. Mỗi ngày đánh dấu giai đoạn cây đã tới. Nếu một cây chậm hơn lịch quá hai ba ngày, hãy dò bảng lỗi ở mục 8 trước.
Nếu cây con có dấu hiệu bạn không nhận ra, hãy đăng ảnh ngay dưới topic này. Ghi kèm nhiệt độ phòng, độ ẩm, giá thể và cách tưới, để những người trồng khác giúp bạn tìm nguyên nhân.
Tài liệu tham khảo
- Backer, R. et al. (2019). “Closing the Yield Gap for Cannabis: A Meta-Analysis of Factors Determining Cannabis Yield.” Frontiers in Plant Science, 10, 495.
- Geneve, R.L. et al. (2022). “Temperature Limits for Seed Germination in Industrial Hemp (Cannabis sativa L.).” Crops, 2(4), 415–427.
- Kocjan Ačko, D. and Baričevič, D. (2004). “Influences of seed age and storage conditions on germination ability of hemp seed (Cannabis sativa L. var. sativa).” Acta agriculturae Slovenica, 83(1), 85–94.
Lưu ý pháp lý
Bài viết chỉ nhằm mục đích giáo dục và khoa học, không khuyến khích hoạt động trái pháp luật.
Ở Thái Lan, hoa cần sa (ช่อดอกกัญชา) là thảo dược kiểm soát theo Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về Thảo dược kiểm soát (Cần sa) B.E. 2568, ban hành theo Đạo luật Bảo vệ Y học Cổ truyền Thái B.E. 2542, có hiệu lực từ ngày 26/6/2025. Như bài gốc nêu, thân, cành, lá, rễ và hạt không phải là thảo dược kiểm soát theo thông báo này. Bán, chế biến, xuất khẩu và nghiên cứu hoa cần sa đều cần giấy phép. Hoa chỉ được bán khi có đơn PT 33 (ภ.ท.33), tối đa cho 30 ngày, và cấm quảng cáo cũng như bán hoa trực tuyến. Năm 2026 có thêm hai quy định có hiệu lực: Quy chế Bộ về chiết xuất cần sa hoặc gai dầu B.E. 2569 (26/4/2026) và Quy chế Bộ về Thảo dược kiểm soát (Số 2) B.E. 2569 (30/4/2026), siết chặt tiêu chí cấp phép đối với hoa. Bạn đọc ở các nước khác cần tuân thủ luật nước mình. Asiannabis Community không chịu trách nhiệm về việc sử dụng nội dung này trái pháp luật.