กิ่งปักชำ หรือกิ่งโคลน คือลำต้นท่อนสั้น ๆ ที่ตัดมาจากต้นแม่พันธุ์ แล้วนำไปเร่งรากจนโตเองได้ ต้นแม่พันธุ์คือต้นกัญชาที่ได้แสงวันละ 18 ชั่วโมง ต้นจึงอยู่ในระยะทำใบตลอดและไม่ออกดอกเลย กิ่งที่ออกรากแล้วทุกกิ่งมีพันธุกรรมเหมือนต้นแม่ทุกอย่าง ผู้ปลูกจึงใช้วิธีนี้ขยายต้นที่คัดไว้เพียงต้นเดียวให้เต็มทั้งรอบปลูก
ตอนนี้อธิบายว่าทำไมกิ่งปักชำจึงออกรากได้ วิธีตัดกิ่ง สภาพแวดล้อมที่กิ่งต้องการ และการทำงานของฮอร์โมนเร่งราก จากนั้นจะพูดถึงการปักชำในน้ำ การตอนกิ่ง เครื่องโคลนแบบแอโรโปนิกส์ และน้ำต้นหลิว ท้ายบทความมีตารางแก้ปัญหาและตัวอย่างตารางงาน
หมายเหตุผู้แปล: บทความนี้พูดถึงเทคนิคการปลูกเท่านั้น ในประเทศไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน 2568 ตรวจดูว่าใบอนุญาตของคุณครอบคลุมอะไรบ้างได้ที่ ใบอนุญาตและการปฏิบัติตามกฎหมายในไทย
บทความนี้คือตอนที่ 2 อ่านตอนที่ 1 ได้ที่: https://asiannabis.com/t/1218
ทำไมกิ่งปักชำจึงออกรากได้
ถ้ารู้ว่ากิ่งปักชำมีชีวิตอยู่ได้อย่างไร เวลากิ่งตายคุณก็จะหาสาเหตุได้ง่ายขึ้น
น้ำเคลื่อนขึ้นไปในต้นผ่าน ไซเลม ซึ่งเป็นท่อที่ประกอบด้วยเซลล์ที่ตายแล้ว ทอดยาวจากรากไปถึงใบ น้ำตาลที่ใบสร้างขึ้นเคลื่อนลงมาทาง โฟลเอ็ม ซึ่งเป็นเซลล์ที่ยังมีชีวิต ทำหน้าที่ส่งพลังงานไปให้ราก น้ำที่ระเหยออกจากใบเรียกว่า การคายน้ำ การคายน้ำนี้เองที่ดึงน้ำขึ้นมาตามไซเลมเพิ่ม
กิ่งที่เพิ่งตัดยังเสียน้ำทางใบอยู่ตลอด แต่ไม่มีรากคอยดูดน้ำมาชดเชย จึงต้องตัดใบให้น้อยลง ให้เหลือใบพอสังเคราะห์แสงได้บ้าง แต่อย่าเหลือมากจนกิ่งแห้ง
ออกซิน คือฮอร์โมนพืชตามธรรมชาติที่ทำให้เริ่มสร้างราก กิ่งล่างมีออกซินมากกว่ากิ่งบน จึงออกรากง่ายกว่า การใช้ฮอร์โมนเร่งรากช่วยให้รากออกเร็วขึ้นมาก ถ้าไม่ใช้ กิ่งอาจใช้เวลาหนึ่งเดือนหรือนานกว่านั้นกว่าจะออกราก ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์อย่าง Clonex gel (มี IBA หรือ indole-3-butyric acid 3,000 ppm) รากจะออกเร็วกว่ามาก
สิ่งที่ควรทำ: ตัดกิ่งปักชำส่วนใหญ่จากกิ่งล่าง และเล็มใบของแต่ละกิ่งก่อนปักลงวัสดุปลูก
ฮอร์โมนเร่งราก: แบบเจล แบบผง แบบจุ่มเร็ว และแบบแช่
IBA คือออกซินที่อยู่ในผลิตภัณฑ์เร่งรากส่วนใหญ่ ความเข้มข้นระบุเป็น ppm (ส่วนในล้านส่วน) หรือเป็นเปอร์เซ็นต์ โดย 1,000 ppm เท่ากับ 0.1% ผลิตภัณฑ์สำหรับกิ่งอ่อนอย่างกัญชาใช้ราว 500 ถึง 1,500 ppm หรือมากกว่า Clonex อยู่ในกลุ่มเข้มข้นสูง คือ 3,000 ppm
NAA (1-naphthaleneacetic acid) คือออกซินสังเคราะห์ที่ใช้ในผลิตภัณฑ์เร่งรากเหมือนกัน บางสูตรผสม NAA กับ IBA
ผลิตภัณฑ์เร่งรากมีวิธีใช้หลัก 4 แบบ:
- เจล เคลือบโคนกิ่งไว้และไม่หลุดออก
- ผง ติดอยู่บนลำต้นที่เปียก ดูวิธีจัดการในขั้นตอนที่ 5 ด้านล่าง
- จุ่มเร็ว: จุ่มโคนกิ่งลงในสารละลายที่เข้มข้นกว่าไว้ไม่กี่วินาที ปกติ 1–5 วินาที
- แช่: ตั้งโคนกิ่งแช่ในสารละลายที่เจือจางกว่ามากไว้หลายชั่วโมง
ใช้ตามความเข้มข้นที่พิมพ์บนฉลาก และอย่าผสมให้เข้มข้นกว่านั้น
หมายเหตุผู้แปล: ร้านอุปกรณ์การเกษตรในไทยมีผลิตภัณฑ์เร่งรากที่ทำมาสำหรับขยายพันธุ์ไม้ผลและไม้ประดับ ให้ดูฉลากว่ามีสารออกฤทธิ์ตัวไหน (IBA, NAA หรือทั้งสองตัว) และเข้มข้นเท่าไร ถ้าจะแปลงเปอร์เซ็นต์เป็น ppm ให้จำไว้ว่า 0.1% = 1,000 ppm ส่วน Clonex ให้ถามร้านในพื้นที่ว่ามีขายในไทยหรือไม่
สิ่งที่ควรทำ: เขียนชื่อผลิตภัณฑ์ สารออกฤทธิ์ และค่า ppm ไว้บนป้ายของแต่ละถาด แล้วจดว่ามีกิ่งออกรากกี่กิ่ง ผ่านไปสองสามรุ่นการผลิต คุณจะรู้ว่าผลิตภัณฑ์ไหนได้ผลในห้องของคุณ
ขั้นตอนการตัดกิ่งปักชำ
กิ่งปักชำที่ดี:
- มาจาก กิ่งล่างที่อวบ ซึ่งมีออกซินตามธรรมชาติมากกว่า
- ไม่แก่หรือแข็งเป็นเนื้อไม้เกินไป
- มีอย่างน้อย 2 ข้อ คือจุดบนลำต้นที่ใบและตาข้างงอกออกมา
- มีใบอ่อนขนาด 3–4 ซม. ขึ้นไป
- ยาวรวมไม่เกิน 10 ซม.
ขั้นตอน:
- ตัดเฉียง 45 องศา ใกล้ข้อ ด้วยใบมีดโกนหรือมีดผ่าตัดที่ฆ่าเชื้อแล้ว ใบมีดที่ปลอดเชื้อช่วยกันเชื้อโรคไม่ให้เข้าแผลสด
- จุ่มกิ่งลงแก้วน้ำทันที เพื่อไม่ให้อากาศเข้าไปในไซเลม ถ้ามีฟองอากาศอยู่ในไซเลม (เรียกว่า embolism) ฟองนี้จะอุดทางส่งน้ำจนกิ่งตาย
- เด็ดใบล่างออก เหลือใบอ่อนที่ยอดไว้แค่ 1–2 ใบ เพื่อลดการเสียน้ำ
- ทาฮอร์โมนเร่งราก เคลือบโคนกิ่งช่วง 2–3 ซม. ล่างสุดด้วย Clonex gel หรือผลิตภัณฑ์ที่คล้ายกัน
- ถ้าใช้ฮอร์โมนแบบผง ให้ตัดโคนกิ่งซ้ำอีกครั้งตรงใต้ส่วนที่มีผงติดอยู่ก่อนปักลงวัสดุ เพราะผงที่มากเกินไปอาจไปอุดการดูดน้ำ
- ปักกิ่งลงในวัสดุปลูกที่ทำให้เปียกไว้ก่อนแล้ว: ก้อนร็อควูล เม็ดพีท jiffy (แผ่นพีทอัดที่พองตัวเมื่อโดนน้ำ) หรือดินผสมสูตรเบา วัสดุที่เปียกไว้ก่อนช่วยให้กิ่งมีน้ำใช้ตั้งแต่แรก
- ครอบด้วยฝาครอบรักษาความชื้น (humidity dome) ซึ่งเป็นฝาพลาสติกใสที่ครอบถาด แล้วพ่นละอองน้ำที่ด้านในฝา อากาศรอบใบจะได้ชื้นอยู่ตลอดช่วงที่กิ่งยังไม่มีราก
บทความต้นฉบับบอกว่า การใช้ก้อนร็อควูล เจลเร่งรากที่มี IBA และฝาครอบถาดเพาะร่วมกันได้อัตราสำเร็จสูง ทั้งสำหรับผู้ปลูกที่บ้านและฟาร์มเชิงพาณิชย์
หมายเหตุผู้แปล: ให้ตัดกิ่งในห้องแอร์ หรือช่วงเช้าตรู่ที่อากาศยังเย็น และอย่าให้กิ่งโดนแดด เพราะกิ่งปักชำเสียน้ำเร็วที่สุดตอนอากาศร้อน
สิ่งที่ควรทำ: ก่อนตัดกิ่งแรก ให้วางใบมีด แก้วน้ำ เจล ก้อนวัสดุที่เปียกแล้ว และฝาครอบเตรียมไว้ให้พร้อม แต่ละกิ่งจะได้ลงน้ำภายในไม่กี่วินาที
สภาพแวดล้อมสำหรับการออกราก
| ปัจจัย | ช่วงเป้าหมาย | ดีที่สุด |
|---|---|---|
| อุณหภูมิ | 18–25 °C (64–77 °F) | 22–23 °C (72–73 °F) |
| ความชื้น | 70–90% | ราว 90% ในช่วงแรก แล้วค่อย ๆ ลดลงทีละขั้น |
| แสง | ความเข้มต่ำ หลอดฟลูออเรสเซนต์หรือ LED | หลอดสูงจากกิ่งราว 20 ซม. |
| ช่วงแสงต่อวัน | อย่างน้อย 10 ชั่วโมง | 18 ชั่วโมงดีที่สุด |
อุณหภูมิที่คงที่สำคัญกว่าการคุมให้ได้ตัวเลขเป๊ะ ๆ ถ้าอุณหภูมิขึ้นลงมาก กิ่งจะเครียดและรากโตช้า จึงควรคุมพื้นที่เร่งรากให้คงที่
ช่วงแรกให้ตั้งความชื้นสูงราว 90% แล้วค่อย ๆ ลดลงเมื่อรากเริ่มออก วิธีนี้บังคับให้กิ่งเลิกพึ่งความชื้นที่ได้ทางใบ และหันมาดูดน้ำผ่านรากใหม่แทน
หมายเหตุผู้แปล: ห้องในไทยมักอยู่ที่ 30–35 °C สูงกว่าขีดบน 25 °C ของช่วงนี้มาก ฝาครอบที่ปิดสนิทในห้องร้อนจะยิ่งร้อนขึ้นอีก โดยเฉพาะถ้าวางใกล้หน้าต่าง ทางแก้ที่ทำได้จริงคือเร่งรากในห้องแอร์ ใต้หลอด LED หรือฟลูออเรสเซนต์ที่ให้ความร้อนต่ำ ช่วงหน้าฝน ให้เปิดช่องระบายอากาศของฝาครอบวันละครั้ง เพื่อไม่ให้อากาศที่ชื้นตลอดเวลาทำให้โคนกิ่งเน่า ดูเพิ่มเติมเรื่องโรครากเน่า เมื่อไฟดับ แอร์จะหยุดทำงาน พอไฟกลับมาจึงต้องตรวจอุณหภูมิในฝาครอบ
สิ่งที่ควรทำ: วางเทอร์โมมิเตอร์แบบบันทึกค่าสูงสุด–ต่ำสุดไว้ในฝาครอบ และจดค่าทุกวัน ถ้ากิ่งไม่รอด คุณจะดูได้ว่าความร้อนเป็นสาเหตุหรือไม่
วิธีอื่นในการเร่งรากกิ่งปักชำ
การปักชำในน้ำ: วิธีที่ง่ายที่สุด
ปักกิ่งลงแก้วน้ำโดยตรง ไม่ต้องใช้ฮอร์โมนเร่งราก ไม่ต้องมีฝาครอบ และไม่ต้องใช้วัสดุปลูกพิเศษ
- เลือก กิ่งล่าง ซึ่งมีออกซินตามธรรมชาติมากกว่า
- ตัด เฉียง 45 องศา ใกล้ข้อ
- คุมน้ำให้อยู่ราว 21 °C
- เปลี่ยนน้ำทุกวัน ถ้าทำได้
- วางแก้วไว้ใต้หลอดฟลูออเรสเซนต์ หรือใกล้หน้าต่างที่สว่าง
- ตุ่มรากสีขาวแรก ๆ จะเริ่มเห็นราว วันที่ 12
- กิ่งอยู่ในน้ำได้ 2 เดือนหรือนานกว่านั้น
วิธีนี้ช้ากว่า แต่แทบไม่มีค่าใช้จ่ายและไม่ต้องใช้อุปกรณ์ เหมาะกับมือใหม่ และใช้เป็นแผนสำรองได้เมื่อวัสดุอุปกรณ์หมด
หมายเหตุผู้แปล: ในไทย ถ้าไม่มีแอร์ จะคุมน้ำให้อยู่ที่ 21 °C ได้ยาก น้ำอุ่นมีออกซิเจนน้อยกว่า และลำต้นเน่าเร็วกว่าในน้ำอุ่น การเปลี่ยนน้ำทุกวันจึงยิ่งสำคัญในบ้านเรา ให้วางแก้วไว้ในที่ร่มแต่สว่าง ไม่ใช่กลางแดด เพราะแดดทำให้น้ำร้อน
สิ่งที่ควรทำ: เร่งรากกิ่ง 5 กิ่งในน้ำ และอีก 5 กิ่งด้วยวิธีที่คุณใช้ประจำ วางไว้ข้างกัน นับรากในวันที่ 12 และนับอีกครั้งในวันที่ 21 เพื่อดูว่าการปักชำในน้ำได้ผลในห้องของคุณหรือไม่
การตอนกิ่ง: อัตราสำเร็จสูงที่สุด
การตอนกิ่งคือการเร่งรากกิ่งที่ยังติดอยู่กับต้นแม่ กิ่งจึงยังได้น้ำและธาตุอาหารจากต้นแม่เต็มที่ตลอดช่วงที่ออกราก วิธีนี้จึงแทบไม่เคยล้มเหลว บทความต้นฉบับบอกว่าอัตราสำเร็จแทบจะ 100% ให้เข้าใจว่า “สูงมาก” ไม่ได้รับประกันว่าสำเร็จทุกกิ่ง
ขั้นตอน:
- เลือกกิ่งที่แข็งแรงบนต้นแม่
- ขูดเปลือกออกยาว 5–6 ซม. ตรงจุดที่ต้องการให้ออกราก
- ทาฮอร์โมนเร่งราก บนส่วนที่ขูดเปลือกออก
- หุ้มด้วยร็อควูลชื้น หรือสแฟกนัมมอส (sphagnum moss)
- ห่อปิดด้วยฟอยล์อะลูมิเนียม หรือพลาสติกห่ออาหาร เพื่อเก็บความชื้นไว้
- รากจะออกในราว 15 วัน ระหว่างนั้นกิ่งยังโตตามปกติ
- เมื่อเห็นรากแล้ว ให้ตัดใต้ส่วนที่ออกราก แล้วนำไปปลูกลงกระถาง
ข้อดี:
- ไม่มีความเครียดจากการย้ายปลูก เพราะรากออกก่อนจะตัดกิ่งแยกจากต้นแม่
- กิ่งตอนแทบทุกกิ่งออกราก
- ไม่ต้องใช้พื้นที่เร่งรากเพิ่ม
- รากออกเร็วกว่าวิธีอื่นส่วนใหญ่
- ได้กิ่งโคลนที่ใหญ่กว่าและตั้งตัวได้ดีกว่าตั้งแต่แรก
หมายเหตุผู้แปล: วิธีนี้เป็นวิธีเดียวกับที่เกษตรกรไทยและเวียดนามจำนวนมากใช้ขยายพันธุ์ไม้ผลอย่างลำไยและลิ้นจี่ ถ้าหาสแฟกนัมมอสยาก ก็ใช้เส้นใยมะพร้าวชื้นแทนได้ ซึ่งเป็นวิธีที่ใช้กันทั่วไป ตรวจดูวัสดุที่ห่อไว้ทุกสองสามวัน เพราะถ้ามอสแห้ง กิ่งตอนอาจไม่ออกราก
สิ่งที่ควรทำ: ในการตัดกิ่งปักชำรอบถัดไป ให้ลองตอนกิ่งล่างที่แข็งแรงไว้หนึ่งกิ่ง ผ่านไป 15 วัน ให้เทียบรากของกิ่งตอนกับกิ่งปักชำที่อยู่ในฝาครอบ
เครื่องโคลนแบบแอโรโปนิกส์
เครื่องโคลนแบบแอโรโปนิกส์ใช้ปลอกโฟมนิ่มยึดกิ่งปักชำไว้เหนือถังน้ำแบบปิด ปั๊มตัวเล็กจะพ่นละอองน้ำละเอียดใส่ลำต้นเปล่า จึงไม่ต้องใช้วัสดุปลูก ลำต้นอยู่ในอากาศชื้นที่มีออกซิเจนมาก ซึ่งช่วยให้รากออก
แต่ถังที่อุ่นและเปียกแบบนี้ก็เหมาะกับเชื้อโรคเช่นกัน จึงต้องรักษาความสะอาด:
- เทน้ำทิ้ง ล้าง และฆ่าเชื้อถัง หัวพ่น และปลอกโฟมทุกครั้งที่จบรุ่นการผลิต ปัญหาจากรุ่นหนึ่งจะได้ไม่ติดไปรุ่นถัดไป
- เปลี่ยนน้ำใหม่ทั้งหมด ไม่ใช่แค่เติมน้ำเพิ่ม เพื่อไม่ให้สิ่งสกปรกและจุลินทรีย์สะสม
- ใส่เฉพาะกิ่งที่แข็งแรงและตัดด้วยเครื่องมือที่ฆ่าเชื้อแล้ว ทุกกิ่งใช้ถังเดียวกัน กิ่งที่เป็นโรคแค่กิ่งเดียวจึงกระทบทุกกิ่ง
- ตรวจหัวพ่นว่าอุดตันหรือไม่ ทุกกิ่งจะได้เปียกตลอด
หมายเหตุผู้แปล: ปั๊มทำให้น้ำอุ่นขึ้น ในห้องที่ร้อน 30–35 °C น้ำในถังอาจอุ่นจนส่งเสริมโรครากเน่า ดู การเพาะปลูกไฮโดรโปนิกส์ที่อุณหภูมิถังสารละลาย 31 °C เมื่อไฟดับ ปั๊มจะหยุด และลำต้นเปล่าจะแห้งเร็วมาก ให้ใช้เครื่องโคลนในห้องแอร์ และเตรียมถาดก้อนร็อควูลพร้อมฝาครอบไว้เป็นแผนสำรอง
สิ่งที่ควรทำ: เขียนวันที่ทำความสะอาดไว้บนเครื่องโคลนทุกครั้งที่จบรุ่นการผลิต และอย่าเริ่มรุ่นใหม่จนกว่าจะทำความสะอาดเสร็จ
น้ำต้นหลิว: ทำอะไรได้และทำอะไรไม่ได้
การแช่หรือต้มยอดอ่อนของต้นหลิว (willow) ด้วยไฟอ่อน เพื่อทำน้ำเร่งรากไว้ใช้ฟรี เป็นคำแนะนำเก่าแก่ของคนทำสวน แนวคิดนี้มีที่มาจริง เพราะต้นหลิวมีฮอร์โมนพืชและกรดซาลิไซลิก (salicylic acid) ปัญหาคือน้ำต้นหลิวอ่อนเกินไปมาก
- ปริมาณน้อยเกินไปมาก IBA ละลายน้ำได้สูงสุดแค่ราว 250 ppm ที่ 20 °C และน้ำสกัดที่ทำในครัวยังไปไม่ถึงระดับนั้นเลย ผลิตภัณฑ์สำหรับกิ่งอ่อนใช้ราว 500–1,500 ppm หรือมากกว่า และ Clonex ใช้ 3,000 ppm
- ยังไม่ชัดว่าในต้นหลิวมีสารอะไรกันแน่ มักมีคนพูดว่าต้นหลิวมี IBA แต่ออกซินที่มีรายงานว่าพบในต้นหลิวบ่อยกว่าคือ IAA (indole-3-acetic acid) ซึ่งสลายตัวเร็ว ส่วนกรดซาลิไซลิกไม่ใช่ฮอร์โมนเร่งราก แต่อาจช่วยให้ฮอร์โมนเร่งรากทำงานได้ดีขึ้น
- หลักฐานจากการทดลองยังอ่อน งานวิจัยในแคนาดาเมื่อปี พ.ศ. 2561 ทดลองกับกิ่งปักชำกัญชา ทำโดย Caplan, Stemeroff, Dixon และ Zheng (Canadian Journal of Plant Science) ผลคือเจลสารสกัดต้นหลิว 0.2% ได้ผลแย่กว่าเจล IBA 0.2% (2,000 ppm) อย่างชัดเจน เจล IBA ให้อัตราการออกรากสำเร็จสูงกว่าราว 2.1 เท่า และคุณภาพรากดีกว่า 1.6 เท่า งานวิจัยนี้ไม่มีกลุ่มที่ไม่ได้ใช้สารใดเลยไว้เปรียบเทียบ
สรุป: น้ำต้นหลิวใช้แทนฮอร์โมนเร่งรากที่ระบุปริมาณ IBA ไว้ชัดเจนไม่ได้ ถ้าอยากใช้ ให้ใช้คู่กับฮอร์โมนเร่งราก เช่น ใช้เป็นน้ำผสมผลิตภัณฑ์แบบผง กัญชาเป็นกิ่งปักชำประเภทกิ่งอ่อน (ลำต้นอ่อนที่ยังเขียว) ซึ่งออกรากได้ค่อนข้างง่ายอยู่แล้ว เครื่องมือที่สะอาด การจุ่มรอยตัดสดลงน้ำทันที และความชื้นที่คงที่ สำคัญกว่าฮอร์โมนมาก ในห้องร้อน น้ำสกัดทำเองทุกชนิดจะเสียภายในหนึ่งถึงสองวัน จึงควรทำทีละน้อยและใช้ตอนยังสด
สิ่งที่ควรทำ: ถ้าอยากทดสอบน้ำต้นหลิว ให้แบ่งกิ่งชุดเล็ก ๆ มาเทียบกัน ชุดหนึ่งใช้ IBA ร่วมกับน้ำต้นหลิว อีกชุดใช้ IBA อย่างเดียว
การแก้ปัญหา
| ปัญหา | สาเหตุที่น่าจะเป็น | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|---|
| กิ่งเหี่ยวเร็ว | ความชื้นต่ำ มีอากาศเข้าไซเลม | จุ่มกิ่งลงน้ำทันทีหลังตัด เพิ่มความชื้น |
| ออกรากช้าหรือไม่ออกรากเลย | อุณหภูมิต่ำเกินไป ไม่ได้ใช้ฮอร์โมน กิ่งแก่หรือแข็งเป็นเนื้อไม้ | ตรวจอุณหภูมิ (22–23 °C) ใช้เจลเร่งราก เลือกกิ่งที่อ่อนกว่า |
| โคนกิ่งเน่า | ชื้นเกินไป ระบายน้ำไม่ดี | ลดการให้น้ำ เพิ่มการถ่ายเทอากาศ ตรวจว่าวัสดุปลูกระบายน้ำได้ |
| ต้นแม่ทรุดโทรม | การสะสมเกลือ, รากแน่นกระถาง | ล้างวัสดุปลูกด้วยน้ำเปล่า ตัดแต่งราก (วิธีบอนไซในตอนที่ 1) แล้วเปลี่ยนกระถาง |
| กิ่งโคลนเหลือง | ความเครียดช่วงแรกตามปกติ หรือแสงมากเกินไป | ลดความเข้มแสง ตรวจว่าความชื้นสูงพอ |
| ต้นกลายเป็นกะเทย (มีดอกทั้งสองเพศ) | พันธุกรรมจากเมล็ดตัวเมีย (feminised seed) ที่เจอความเครียด | คัดต้นแม่จากเมล็ดปกติ (regular seed) และลดความเครียดให้น้อยที่สุด |
หมายเหตุผู้แปล: ในห้องปลูกที่ไทย ให้ตรวจปัญหาที่ตรงข้ามกับแถวที่สองด้วย คืออุณหภูมิสูงเกิน 25 °C ซึ่งเป็นขีดบนของช่วงอุณหภูมิสำหรับการออกราก
สิ่งที่ควรทำ: จดบันทึกการเร่งรากของทุกรุ่นการผลิต ได้แก่ วันที่ ต้นแม่ต้นไหน จำนวนกิ่ง ฮอร์โมนที่ใช้ อุณหภูมิในฝาครอบ และจำนวนกิ่งที่ออกราก เมื่อรุ่นไหนล้มเหลว ให้เอาบันทึกมาเทียบกับตารางนี้
สรุปรวม: ตัวอย่างการจัดระบบที่บ้าน
- ต้นแม่พันธุ์แบบบอนไซ 1–3 ต้น (ต้นแม่ที่คุมให้ต้นเล็กด้วยการตัดแต่งยอดและราก ดูตอนที่ 1) ในพื้นที่ 60 × 40 ซม. ใต้หลอดฟลูออเรสเซนต์ T5 ตั้งช่วงแสง 18/6
- การให้ปุ๋ย: ปุ๋ยสำหรับต้นแม่พันธุ์เดือนละ 2 ครั้ง นอกนั้นให้น้ำเปล่า
- ตารางตัดกิ่ง: ทุก 2–3 สัปดาห์ ครั้งละ 10–20 กิ่ง
- จุดเร่งราก: ชุดเพาะขนาดเล็กพร้อมก้อนร็อควูล Clonex gel อุณหภูมิ 22–23 °C และความชื้นสูง
- การตัดแต่งราก: ปีละ 2 ครั้งต่อต้นแม่หนึ่งต้น
- สารสกัดสาหร่ายทะเล: ให้ 7 วันก่อนตัดกิ่งแต่ละรอบ
เมื่อระบบเข้าที่แล้ว ชุดนี้จะให้ต้นที่เหมือนกันทุกต้นได้อย่างต่อเนื่อง และให้ผลที่คาดเดาได้ ถ้าต้องการวางแผนตัดกิ่งให้มีห้องหนึ่งออกดอกอยู่ตลอด ดู การเก็บเกี่ยวต่อเนื่องแบบสองห้อง
หมายเหตุผู้แปล: ในไทย ให้เพิ่มอีกสองอย่างในรายการนี้ คือพื้นที่ที่มีแอร์สำหรับจุดเร่งราก และเครื่องตั้งเวลาที่ยังเดินเวลาถูกต้องแม้ไฟดับ
สิ่งที่ควรทำ: เริ่มจากเล็ก ๆ ด้วยต้นแม่ 1 ต้น และกิ่งปักชำ 1 รุ่น 10 กิ่ง จดว่าออกรากกี่กิ่ง ค่อยเพิ่มต้นแม่เมื่อกิ่งส่วนใหญ่ออกรากได้สม่ำเสมอแล้ว
ถ้าคุณเร่งรากกิ่งปักชำในไทยหรือประเทศอื่นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มาเล่าวิธีของคุณไว้ใต้หัวข้อนี้ได้เลย บอกอุณหภูมิห้อง วิธีเร่งราก ฮอร์โมนที่ใช้ และจำนวนกิ่งที่ออกราก ถ้ามีคำถามก็ถามไว้ได้เช่นกัน
เอกสารอ้างอิง
- Caplan D, Stemeroff J, Dixon M, Zheng Y (2018). Vegetative propagation of cannabis by stem cuttings: effects of leaf number, cutting position, rooting hormone, and leaf tip removal. Canadian Journal of Plant Science 98(5): 1126–1132. https://doi.org/10.1139/cjps-2018-0038