ระบบจำแนกทางเคมี — วิทยาศาสตร์สมัยใหม่แทนที่ Indica/Sativa
1. ทำไมต้องจำแนกตาม Chemotype?
ระบบ Indica/Sativa/Ruderalis ถูกสร้างขึ้นตั้งแต่ศตวรรษที่ 18 (Lamarck, 1785) โดยอิงจากสัณฐานวิทยา — ความสูง รูปใบ ความหนาแน่นของดอก หลังจากการผสมข้ามสายพันธุ์กว่า 100 ปี ขอบเขตทางสัณฐานวิทยาระหว่าง “ชนิดย่อย” แทบจะหายไปแล้ว
การวิเคราะห์ทางเคมีของตัวอย่างดอกกัญชาเชิงพาณิชย์ 89,923 ตัวอย่างจากหกรัฐในสหรัฐอเมริกา (Smith et al., 2022) พบว่า: ป้าย “Indica”, “Sativa” หรือ “Hybrid” ไม่ตรงกับส่วนประกอบ cannabinoid หรือ terpene ที่แท้จริงของพืชอย่างสม่ำเสมอ กล่าวอีกนัยหนึ่ง คุณไม่สามารถบอกได้ว่าสายพันธุ์หนึ่งมี THC หรือ CBD มากเพียงใดเพียงแค่ดูจากใบ
Chemotype — การจำแนกตามส่วนประกอบทางเคมี — แก้ปัญหานี้ ระบบที่ Small & Beckstead เสนอ (1973) และต่อมาขยายโดย de Meijer et al. (2003) แบ่งกัญชาเป็นกลุ่ม chemotype ที่วัดได้ด้วย HPLC หรือ GC-MS
2. ห้าเคโมไทป์หลัก
| เคโมไทป์ | อัตราส่วน THC:CBD | Cannabinoid หลัก | การใช้งาน |
|---|---|---|---|
| Type I | THC สูง >5:1 | THC 15-35% | การแพทย์ (ปวด นอนไม่หลับ PTSD) |
| Type II | สมดุล 1:1-5:1 | THC+CBD ใกล้เคียง | การแพทย์ (ลดผลข้างเคียงต่อจิตประสาท) |
| Type III | CBD สูง <1:5 | CBD 10-20% THC<1% | สุขภาพ hemp ตามกฎหมาย |
| Type IV | CBG สูง | CBG 10-20% | วิจัย ต้านอักเสบ |
| Type V | ไม่มี cannabinoid | <0.1% | เส้นใย อาหาร วัสดุก่อสร้าง |
3. ยีน THCAS vs CBDAS — ปัจจัยกำหนด
Chemotype ถูกกำหนดเป็นหลักโดย locus ยีนเดียว บนโครโมโซมที่เข้ารหัสเอนไซม์ synthase:
- THCAS (THCA synthase) — เปลี่ยน CBG-A → THC-A
- CBDAS (CBDA synthase) — เปลี่ยน CBG-A → CBD-A
| จีโนไทป์ | เคโมไทป์ | ผลลัพธ์ |
|---|---|---|
| BT/BT | Type I | THC สูง แทบไม่มี CBD |
| BT/BD | Type II | ทั้ง THC และ CBD |
| BD/BD | Type III | CBD สูง แทบไม่มี THC |
จุดสำคัญ: รูปร่างใบกว้างหรือแคบ ไม่เกี่ยวข้อง กับยีน THCAS/CBDAS มีเพียงการทดสอบยีนหรือวิเคราะห์ทางเคมีเท่านั้นที่ระบุ chemotype ได้อย่างแม่นยำ
4. มากกว่า 150 Cannabinoid — ไม่ใช่แค่ THC และ CBD
ถึงปี 2025 นักวิทยาศาสตร์ระบุ phytocannabinoid มากกว่า 150 ชนิด ในกัญชา:
| Cannabinoid | แหล่งที่มา | ศักยภาพ |
|---|---|---|
| CBN | THC เสื่อมสภาพ | ช่วยนอนหลับ |
| CBC | CBCA synthase | ต้านอักเสบ ต้านซึมเศร้า |
| THCV | พันธุ์แอฟริกัน | ลดความอยากอาหาร ต้านเบาหวาน |
| CBDV | พันธุ์ hemp | ลมชัก ออทิสติก |
| CBG | สารตั้งต้นทุก cannabinoid | ต้านเชื้อแบคทีเรีย ต้านมะเร็ง |
| Delta8-THC | THC ไอโซเมอร์ | ออกฤทธิ์อ่อนกว่าประมาณ 50% |
5. Terpene Profile & Entourage Effect
กัญชาผลิต terpene มากกว่า 200 ชนิด Russo (2011, 2019) พิสูจน์ว่า terpene มีปฏิสัมพันธ์แบบ synergy กับ cannabinoid — เรียกว่า entourage effect
| Terpene | กลิ่น | ผลทางชีวภาพ | Entourage |
|---|---|---|---|
| Myrcene | มะม่วง สมุนไพร | สงบ คลายกล้ามเนื้อ | เพิ่มการดูดซึม THC ผ่าน BBB |
| Limonene | ส้ม มะนาว | ลดวิตกกังวล ยกระดับอารมณ์ | THC+Limonene ลดความวิตก |
| Beta-Caryophyllene | พริกไทย | ต้านอักเสบ | จับ CB2 receptor โดยตรง |
| Linalool | ลาเวนเดอร์ | สงบ ต้านชัก | เสริม CBD ลดอาการชัก |
| Alpha-Pinene | สน | ขยายหลอดลม สมาธิ | ต้านความจำเสื่อมจาก THC |
| Terpinolene | ดอกไม้ สน | สงบเล็กน้อย | พบในสายพันธุ์ Sativa |
| Humulene | ฮอปส์ | ลดความอยากอาหาร | ต้านอักเสบเสริม CBC |
| Ocimene | โหระพา | ต้านเชื้อรา ไวรัส | ต้องการวิจัยเพิ่ม |
นัยปฏิบัติ: สองสายพันธุ์ Type I เหมือนกัน (THC 25%) แต่ terpene ต่างกัน ให้ผลต่างสิ้นเชิง
6. Autoflower ถึงคุณภาพ Photoperiod แล้ว
โปรแกรม breeding สมัยใหม่ (2020-2026) ผสมยีน Ruderalis เข้าสู่พื้นฐาน elite photoperiod ผ่าน 5-8 รุ่น backcross:
- THC autoflower ปัจจุบันถึง 25-30% (เทียบเท่า photoperiod)
- CBD autoflower: Type III ถึง 15-20% CBD, THC < 0.3%
- วงจรชีวิต 70-90 วัน → 4 รอบ/ปี ปลูกกลางแจ้ง
- ไม่พึ่งพาช่วงแสง → ปลูกได้ตลอดปีในเขตร้อน
7. คู่มือเลือกสายพันธุ์ตาม Chemotype
แทนที่จะถาม “Indica หรือ Sativa?” ให้ถาม: “ฉันต้องการ chemotype อะไร?”
5 ขั้นตอน:
- ระบุ chemotype (Type I-V) ตามวัตถุประสงค์
- เลือก terpene profile ที่เหมาะเพื่อปรับแต่งผลให้ตรงความต้องการ
- ตรวจสอบ COA จากห้องปฏิบัติการบุคคลที่สาม
- ผู้เริ่มต้น → เริ่มจาก Type II หรือ III
- จดบันทึกเพื่อหาสูตรที่เหมาะกับตัวเอง
เอกสารอ้างอิง
- Small & Beckstead (1973). Nature, 245, 147-148.
- Russo (2011). British J Pharmacology, 163(7), 1344-1364.
- Russo (2019). Frontiers in Plant Science, 9, 1969.
- Laverty et al. (2019). Genome Research, 29, 146-156.
- Grassa C.J. et al. (2021). A new Cannabis genome assembly associates elevated cannabidiol (CBD) with hemp introgressed into marijuana. New Phytologist, 230(4), 1665-1679. doi:10.1111/nph.17243
- Smith C.J., Vergara D., Keegan B., Jikomes N. (2022). The phytochemical diversity of commercial Cannabis in the United States. PLOS ONE, 17(5), e0267498. doi:10.1371/journal.pone.0267498
- ElSohly M.A., Radwan M.M., Gul W., Chandra S., Galal A. (2017). Phytochemistry of Cannabis sativa L. Progress in the Chemistry of Organic Natural Products, 103, 1-36. doi:10.1007/978-3-319-45541-9_1
- Morales P., Hurst D.P., Reggio P.H. (2017). Molecular Targets of the Phytocannabinoids: A Complex Picture. Progress in the Chemistry of Organic Natural Products, 103, 103-131. doi:10.1007/978-3-319-45541-9_4
- de Meijer et al. (2003). Genetics, 163(1), 335-346.
- Vergara et al. (2021). PeerJ, 9, e10672.
- Tahir et al. (2021). J Cannabis Research, 3, 7.
คำเตือนทางกฎหมาย: บทความนี้เพื่อการศึกษาเท่านั้น ในประเทศไทย กัญชาถูกควบคุมภายใต้ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 และกฎกระทรวง พ.ศ.2569 การจำหน่าย แปรรูป และส่งออกช่อดอกกัญชาเพื่อการค้าต้องมีใบอนุญาต ส่วน ภ.ท. 33 คือแบบใบสั่งจ่ายช่อดอกกัญชา ไม่ใช่ใบอนุญาตปลูก ห้ามใช้เพื่อนันทนาการ
Asiannabis Community — asiannabisthailand@gmail.com