Đây là Phần 2. Phần 1: From Prohibition to Legalisation: Treaties, Legal Models and the Laws of the Americas and Europe (Part 1 of 2)
Phần 1 đã nói về các công ước ma tuý của Liên Hợp Quốc (LHQ). Phần đó cũng điểm qua luật của Uruguay, Canada, Đức, Malta, Luxembourg, Cộng hoà Séc và Mỹ. Phần này nói về Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam. Sau đó, bài xem nghiên cứu nói được gì về tác động của hợp pháp hoá và cách đánh giá những thay đổi sắp tới.
Phần 1 cũng nêu năm mô hình pháp lý. Năm mô hình này rất hay bị nhầm với nhau:
- Phi hình sự hoá: tàng trữ một lượng nhỏ chỉ bị phạt nhẹ. Cung cấp và mua bán vẫn bất hợp pháp.
- Sử dụng trong y tế: bệnh nhân có đơn thuốc được nhận những sản phẩm nằm trong danh mục quy định.
- Trồng tại nhà: một hộ gia đình trồng vài cây để tự dùng. Mua bán vẫn bất hợp pháp.
- Hội phi lợi nhuận: thành viên trồng chung và được chia một lượng có giới hạn. Bán thương mại vẫn bất hợp pháp.
- Bán thương mại cho người trưởng thành: doanh nghiệp có giấy phép và nộp thuế được bán cho người lớn.
Tình trạng pháp lý trong bài lấy từ các nguồn tham khảo nên có thể đã cũ. Hãy kiểm tra văn bản chính thức trước khi bạn làm gì.
7. Thái Lan: quy định đã thay đổi thế nào, 2018–2026
2018–2022: mở cho y tế trước, rồi đưa hoa ra khỏi danh mục ma tuý
Năm 2018, Thái Lan hợp pháp hoá cần sa y tế. Đây là nước đầu tiên ở châu Á làm việc này.
Tháng 6/2022, hoa cần sa được đưa ra khỏi danh mục ma tuý. Nhờ vậy, khoảng 3.000 phạm nhân chỉ bị giam vì tội liên quan đến cần sa đã được thả. Riêng chiết xuất có trên 0,2% tetrahydrocannabinol (THC) vẫn bị kiểm soát và phải có đơn thuốc. THC là hoạt chất chính gây tác động lên thần kinh trong cây cần sa.
Khi rút hoa khỏi danh mục, Thái Lan chưa thông qua luật nào để quản lý cần sa. Vì vậy, các bộ trưởng lấp khoảng trống bằng quy định cấp bộ và thông báo. Đây là những quy định ban hành dựa trên luật có sẵn, không cần Quốc hội bỏ phiếu. Đó là lý do quy định đã đổi nhiều lần kể từ năm 2022. Dòng thời gian đầy đủ có trong bài Quy định cần sa của Thái Lan, 2022 đến 2026.
2025: hoa trở thành dược liệu bị kiểm soát
Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về Dược liệu bị kiểm soát (Cần sa), B.E. 2568, có hiệu lực từ ngày 26/6/2025. B.E. là năm theo Phật lịch Thái, năm 2568 tương ứng với năm 2025. Thông báo này ban hành theo Đạo luật Bảo vệ Y học cổ truyền Thái B.E. 2542 (1999). Nó xếp hoa cần sa (ช่อดอกกัญชา) vào nhóm dược liệu bị kiểm soát. Trên thực tế:
- Hoa chỉ được bán khi có đơn thuốc PT 33 (ภ.ท.33), mỗi đơn cho tối đa 30 ngày.
- Cấm bán để dùng giải trí.
- Cấm quảng cáo và cấm bán hoa qua mạng.
Điều 78 của Đạo luật năm 1999 quy định mức phạt: tù tới 1 năm, phạt tiền tới 20.000 baht, hoặc cả hai. Xem thêm bản đồ mức phạt dành cho người kinh doanh cần sa.
2026: những gì báo chí đã đưa tin và những gì đang có hiệu lực
Báo The Nation (Thái Lan) dẫn số liệu của Bộ Y tế Công cộng: ngày 28/12/2025, cả nước có 18.433 cửa hàng cần sa. Trong năm 2025, có 7.297 cửa hàng phải đóng cửa vì giấy phép hết hạn mà không được gia hạn. Về góc độ kinh doanh, xem bài đợt sàng lọc 2025–26 cho thấy điều gì.
Hiện có hai quy định cấp bộ đang có hiệu lực (những gì đã thay đổi vào tháng 4/2026):
- Quy định cấp bộ về chiết xuất cần sa hoặc gai dầu B.E. 2569, có hiệu lực từ ngày 26/4/2026. Giấy phép cho chiết xuất trên 0,2% THC chỉ cấp cho ba loại chủ thể. Loại thứ nhất là pháp nhân Thái, tức công ty đã đăng ký hoặc tổ chức có tư cách pháp nhân. Pháp nhân này không được bị coi là “nước ngoài” theo Đạo luật Kinh doanh của người nước ngoài B.E. 2542. Hai loại còn lại là cơ quan nhà nước và Hội Chữ thập đỏ Thái Lan.
- Quy định cấp bộ về Dược liệu bị kiểm soát (Số 2) B.E. 2569, có hiệu lực từ ngày 30/4/2026. Quy định này siết chặt tiêu chí cấp các giấy phép liên quan đến hoa cần sa.
Dự thảo Luật Kiểm soát cần sa chưa phải là luật. Ngày 22/9/2026, Nội các đã thông qua dự thảo và gửi sang Hạ viện.
Bạn nên làm gì nếu đang trồng hoặc bán cần sa ở Thái Lan
Ghi chú của người dịch: các bước dưới đây được suy ra từ những quy định nêu trên. Đây là hướng dẫn chung, không phải tư vấn pháp lý.
- Đối chiếu giấy phép của bạn với tiêu chí tháng 4/2026. Hãy hỏi cơ quan cấp phép xem giấy phép hiện tại có đáp ứng tiêu chí mới, chặt hơn, áp dụng từ 30/4/2026 hay không. Mục đích: bạn tự tìm ra chỗ còn thiếu trước khi đoàn kiểm tra phát hiện.
- Chỉ giao hoa khi có đơn PT 33, và lưu lại từng đơn. Mục đích: khi bị kiểm tra, bạn chứng minh được nguồn gốc của từng lần bán.
- Không đăng giá hoa, ảnh “cần bán” hay link đặt hàng lên mạng. Diễn đàn này cũng không ngoại lệ. Quảng cáo và bán hoa qua mạng đều bị cấm.
- Kiểm tra cơ cấu cổ đông của công ty trước khi mua thiết bị chiết xuất. Bước này dành cho bạn nếu định làm chiết xuất trên 0,2% THC. Mục đích: xác nhận công ty bạn thuộc loại chủ thể có thể được cấp giấy phép này.
- Lập kế hoạch theo quy định đang có hiệu lực, không theo dự thảo. Dự thảo có thể bị sửa, hoặc nằm chờ rất lâu ở Hạ viện.
Nếu bạn có câu hỏi về một giấy phép cụ thể, hãy hỏi cộng đồng trong mục Giấy phép và Tuân thủ.
8. Lào, Campuchia và Việt Nam
Luật của từng nước quy định gì
Các trang tham khảo có thông tin về cả ba nước. Muốn xem bức tranh rộng hơn trong khu vực, bạn đọc bài Luật cần sa ở châu Á.
Lào. Cần sa là bất hợp pháp. Theo các trang tham khảo, dùng cần sa ở nơi công cộng có thể bị phạt 12 tháng tù. Các trang này cũng ghi nhận rằng, tính đến năm 2009, một số vụ án ma tuý bắt buộc áp dụng án tử hình. Ở khu du lịch, một số cơ sở vẫn bán cần sa công khai. Cũng có tin người bị bắt đã bị đòi hối lộ. Cả hai chuyện này đều không làm luật thành văn nhẹ đi.
Campuchia. Cần sa bị cấm. Trồng cần sa trở thành bất hợp pháp từ năm 1961, theo công ước của LHQ. Năm 1992, hành vi này lại bị hình sự hoá thêm một lần nữa. Các trang tham khảo mô tả việc thực thi là “tuỳ hứng”: công an muốn bắt lúc nào thì bắt. Đồ ăn có cần sa vẫn được bán công khai cho khách du lịch. Dù vậy, ngày 15/3/2013, một đợt đột kích ở Siem Reap đã bắt 18 người, trong đó có 14 người nước ngoài.
Việt Nam. Cần sa là bất hợp pháp. Các trang tham khảo không nêu chi tiết về mức phạt hay cách thực thi, nên bài này không đưa con số nào. Thiếu thông tin không có nghĩa là luật dễ dãi.
Lưu ý về an toàn
Ở khắp khu vực, điều công an làm ngơ và điều luật quy định có thể khác nhau rất xa. Khoảng cách đó có thể biến mất bất cứ lúc nào, không báo trước. Người nước ngoài không được bảo vệ gì đặc biệt. Họ thường còn gặp rủi ro cao hơn, cả về bị truy tố lẫn bị đòi hối lộ. Ở một số nơi trong Đông Nam Á, mức phạt gồm cả án tù rất dài. Với một số tội ma tuý, mức phạt gồm cả án tử hình.
Ghi chú của người dịch: nhiều farm ở Thái nằm gần biên giới, và nhiều thành viên thường đi lại trong khu vực. Đừng mang hoa, chiết xuất, hạt giống hay cây giống (clone) qua bất kỳ biên giới nào. Việc bán công khai ở khu du lịch không có nghĩa là luật cho phép. Nếu bị bắt ở nước ngoài, bạn sẽ bị xử theo luật của nước đó. Nếu bạn tư vấn cho khách du lịch, hãy chỉ họ đọc bài Những điều du khách cần biết (Tourist Must Know).
9. Bằng chứng về kết quả cho thấy gì, và chưa cho thấy gì
Những số liệu đang có và giới hạn của chúng
Bài gốc không dẫn nghiên cứu bình duyệt nào về tác động của hợp pháp hoá, vì lúc viết bài không tìm được nghiên cứu như vậy. Nghiên cứu bình duyệt là nghiên cứu đã được các chuyên gia độc lập thẩm định trước khi đăng. Vì vậy, phần này mô tả cuộc tranh luận bằng lời, không dựa trên kết quả nghiên cứu.
Các số liệu dưới đây lấy từ nguồn tham khảo và bài phân tích, không phải từ nghiên cứu:
- Uruguay: theo các nguồn tham khảo, thị phần của chợ đen đã giảm sau khi bắt đầu bán hợp pháp. Chưa xác nhận được con số chính xác.
- Canada: năm 2021, 64% người dùng thường mua từ nguồn hợp pháp. Tiền thuế cần sa của cấp liên bang và cấp tỉnh đã vượt 5,4 tỷ đô la Canada, tính từ tháng 10/2018 đến tháng 8/2025.
Cả hai con số đều không chứng minh quan hệ nhân quả. Mỗi con số chỉ cho thấy một thay đổi theo thời gian, chứ không cho thấy chính luật đã gây ra thay đổi đó.
Bốn câu hỏi hay gây tranh cãi
Mức tiêu thụ. Người ta chưa thống nhất việc bán hợp pháp có làm tăng lượng dùng hay không. Cũng có thể nó chỉ chuyển lượng dùng vốn có vào cửa hàng hợp pháp, nhờ vậy dễ đo hơn. Khảo sát phụ thuộc vào việc người được hỏi có trả lời thật hay không. Khi việc dùng không còn là tội, người ta trả lời thật hơn.
Người trẻ. Đây là vấn đề quan trọng nhất, nhưng phương pháp đo lại yếu nhất. Xu hướng ở người trẻ thay đổi vì nhiều lý do chẳng liên quan gì đến chính sách.
An toàn giao thông. Nồng độ cồn trong máu cho biết tài xế có bị ảnh hưởng ngay lúc lái xe hay không. Phát hiện THC trong người tài xế thì không cho biết điều đó theo cách tương tự.
Chợ đen và nguồn thu. Ở mọi nơi, hàng hợp pháp mới chỉ thay thế được một phần hàng chợ đen. Số thu thuế là con số gộp. Con số đó chưa trừ chi phí thực thi pháp luật và chi phí y tế.
Cả bốn câu hỏi đều nhạy cảm về chính trị. Phe nào cũng chỉ trích dẫn phần có lợi cho mình.
Tóm tắt mức độ bằng chứng
| Nhận định hay được đưa ra | Điều có thể nói ở đây | Tình trạng |
|---|---|---|
| Hợp pháp hoá làm tăng tổng mức tiêu thụ | Câu trả lời khảo sát thay đổi khi việc dùng không còn là tội | Chưa được chứng minh |
| Hợp pháp hoá làm tăng tỉ lệ người trẻ sử dụng | Khó tách tác động của chính sách khỏi xu hướng chung | Chưa được chứng minh |
| Hợp pháp hoá làm giảm an toàn giao thông | Chưa có cách đo mức ảnh hưởng nào được thống nhất | Chưa được chứng minh |
| Thị trường hợp pháp thay thế nguồn cung chợ đen | Số liệu được báo cáo cho thấy chỉ thay thế một phần | Có báo cáo, chưa chứng minh là nguyên nhân |
| Hợp pháp hoá mang lại nguồn thu đáng kể | Có báo cáo về số thu thuế của Canada | Chỉ là con số gộp |
| Kẽ hở trong định nghĩa pháp lý sinh ra sản phẩm thay thế | Sản phẩm thay thế xuất hiện theo đúng các kẽ hở | Được báo cáo của châu Âu ủng hộ |
Ghi chú của người dịch: bạn có thể nghe một con số về việc dùng cần sa, về người trẻ hay về tai nạn giao thông ở Thái từ năm 2022. Khi đó, hãy hỏi hai câu. Nguồn của con số ở đâu? Nó cho thấy quan hệ nhân quả, hay chỉ là một thay đổi theo thời gian? Mục đích: không để những nhận định mà dữ liệu không chứng minh được lọt vào kế hoạch kinh doanh và bài đăng của bạn.
10. Điều gì quyết định một mô hình hợp pháp được coi là thành công
Có ba yếu tố được nhắc đi nhắc lại. Không yếu tố nào bàn chuyện hợp pháp hoá đúng hay sai về nguyên tắc.
Thứ nhất, năng lực của cơ quan quản lý. Năm 2022, Thái Lan rút hoa khỏi danh mục ma tuý mà chưa có luật quản lý đi kèm. Từ đó, quy định được dựng lại dần bằng các thông báo cấp bộ. Khi luật ra đời mà thiếu quy định chi tiết, cơ quan chức năng phải vá từng chỗ mỗi khi có vấn đề. Vì thế, farm và cửa hàng phải chạy theo quy định thay đổi liên tục, thường được báo trước rất ít.
Thứ hai, cách định giá và đánh thuế. Nếu hàng hợp pháp đắt hơn hàng chợ đen quá nhiều, người mua sẽ vẫn mua của người bán chui. Nếu thuế đặt quá thấp, nhà nước sẽ thu được ít hơn mức đã hứa.
Thứ ba, chợ đen tồn tại được bao lâu. Đây là thước đo gần nhất có thể dùng chung để so sánh giữa các nước. Ngay cả ở những mô hình lâu đời nhất, hàng hợp pháp cũng mới thay thế được một phần chợ đen.
Một rủi ro liên quan là kẽ hở trong định nghĩa pháp lý. Báo cáo năm 2025 của Cơ quan Ma tuý Liên minh châu Âu (EUDA) ghi nhận 24 loại cannabinoid bán tổng hợp trên thị trường châu Âu tính đến cuối năm 2024. Cannabinoid là nhóm hoạt chất đặc trưng của cây cần sa. Loại bán tổng hợp được tạo ra bằng cách biến đổi hoá học các hợp chất lấy từ cây. Một trong số đó là hexahydrocannabinol (HHC), đã được phát hiện ở 27 nước. Ít nhất 22 nước thành viên EU đã đưa HHC vào diện kiểm soát. Báo cáo cho rằng hiện tượng này bắt nguồn từ việc Mỹ hợp pháp hoá gai dầu (hemp) năm 2018. Về các cannabinoid khác ngoài THC và CBD (cannabidiol), xem bài Các cannabinoid mới.
Ghi chú của người dịch: nếu bạn sản xuất hemp hoặc CBD, đừng xây dòng sản phẩm dựa vào kẽ hở của một định nghĩa. Mỹ đã bịt kẽ hở về hemp bằng một dự luật được ký ngày 12/11/2025. Phần lớn thay đổi đó hiện được áp dụng từ ngày 11/12/2026. Trước khi đầu tư, hãy tự hỏi: nếu định nghĩa bị siết lại, sản phẩm này còn hợp pháp không?
11. Mới công bố, đã có dự thảo, đã ban hành: cách đánh giá những gì sắp tới
Hãy xếp mọi thông tin về một luật tương lai vào một trong ba nhóm:
- Mới công bố: chỉ là ý định được nói ra, có thể không bao giờ được đưa ra Quốc hội. Năm 2018, Luxembourg công bố sẽ hợp pháp hoá hoàn toàn. Năm năm sau, nước này chỉ ban hành luật cho phép trồng tại nhà.
- Đã có dự thảo: đã có văn bản và đang đi qua các bước thủ tục. Dự thảo Luật Kiểm soát cần sa của Thái Lan thuộc nhóm này. Ngày 22/9/2026, Nội các đã thông qua dự thảo và gửi sang Hạ viện.
- Đã ban hành: đang có hiệu lực, có ngày cụ thể. Đây là nhóm duy nhất nên dựa vào để lập kế hoạch.
Thay đổi cũng có thể đi theo chiều ngược lại, tức là siết chặt hơn. Việc Mỹ định nghĩa lại hemp và việc Thái siết quy định năm 2025 đều là những hạn chế đã được ban hành.
Việc cần làm: lập một sổ ghi ngắn về mọi quy định mà farm hay cửa hàng của bạn phụ thuộc vào. Với mỗi quy định, ghi tên, nhóm (mới công bố, đã có dự thảo hay đã ban hành), ngày có hiệu lực và nơi bạn đọc được thông tin. Xem lại sổ này ba tháng một lần. Mục đích: bạn lập kế hoạch theo những gì đang có hiệu lực, không chạy theo tít báo.
Tóm tắt tình trạng
| Khu vực pháp lý | Tình trạng theo mô tả của các nguồn | Mốc thời gian chính |
|---|---|---|
| Hệ thống công ước LHQ | Cần sa nằm trong Bảng I; đã được rút khỏi Bảng IV | Công ước 1961; bỏ phiếu ngày 2/12/2020, có hiệu lực tháng 4/2021 |
| Uruguay | Hợp pháp; ba kênh tiếp cận; chỉ dành cho công dân và người thường trú | Ký ngày 20/12/2013; bán tại nhà thuốc từ năm 2017 |
| Canada | Hợp pháp; liên bang cấp phép cho nhà sản xuất, cấp tỉnh quản lý bán lẻ | 17/10/2018 |
| Đức | Trồng tại nhà và hội trồng chung; không bán thương mại | 1/4/2024; hội trồng chung từ 1/7/2024 |
| Malta | Dùng cá nhân, trồng tại nhà, hội trồng chung; không bán kiếm lời | 18/12/2021 |
| Luxembourg | Chỉ cho trồng tại nhà; bán lẻ qua nhà nước mới ở mức đề xuất | 21/7/2023 |
| Cộng hoà Séc | Phi hình sự hoá; được trồng tại nhà không cần giấy phép, trong giới hạn quy định | 1/1/2010; 1/1/2026 |
| Mỹ | Cấp liên bang: phần lớn cần sa (marijuana) ở Bảng I, hai nhóm ở Bảng III; mỗi bang có chế độ riêng; định nghĩa hemp bị thu hẹp | Quy định công bố ngày 28/4/2026; thay đổi về hemp ngày 12/11 và 11/12/2026 |
| Thái Lan | Rút khỏi danh mục ma tuý, sau đó thành dược liệu bị kiểm soát, bán theo đơn PT 33; dự thảo luật đang ở Hạ viện | 6/2022; 26/6/2025; 26 và 30/4/2026 |
| Lào | Bất hợp pháp; án tử hình trong một số vụ ma tuý | Ghi nhận năm 2009 |
| Campuchia | Bất hợp pháp; việc thực thi được mô tả là tuỳ hứng | Hình sự hoá lại năm 1992 |
| Việt Nam | Bất hợp pháp; chưa có chi tiết mức phạt đã được xác minh | Không có |
12. Mời cộng đồng góp thông tin
Điều hữu ích nhất bạn có thể góp là luật thực tế ở nơi bạn sống. Đừng chỉ nhắc lại tít báo. Hãy cho biết luật quy định gì, được thực thi ra sao, và hai điều đó khác nhau ở chỗ nào. Trả lời ngay dưới topic này với:
- nước bạn thuộc mô hình nào trong năm mô hình kể trên;
- thông tin nào trong Phần 1 hoặc Phần 2 đã cũ;
- điều mà khách đến thăm dễ hiểu sai nhất.
Nếu bạn sống ở nơi cần sa là tội nặng, chỉ chia sẻ những gì an toàn. Bỏ hết mọi chi tiết có thể khiến người khác nhận ra bạn.
Bài này thuộc loạt bài giáo dục của Asiannabis Community về luật và chính sách cần sa. Đây là thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý. Luật cần sa thay đổi rất nhanh. Hãy kiểm tra tình hình hiện tại ở nước bạn trước khi làm theo bất cứ điều gì trong bài. Nội dung chỉ nhằm mục đích giáo dục, trong phạm vi những nơi pháp luật cho phép cần sa.
Tài liệu tham khảo cho Phần 2
Nguồn chính
- Các trang tham khảo dạng bách khoa về tình trạng pháp lý của cần sa ở Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam, Uruguay và Canada. Bài gốc không nêu tên và không đưa link các trang này.
- The Nation (Thái Lan), “Over 7,000 cannabis shops close due to stricter regulations and new law” (Hơn 7.000 cửa hàng cần sa đóng cửa vì quy định chặt hơn và luật mới), bài đưa tin số liệu cửa hàng của Bộ Y tế Công cộng.
- Cơ quan Ma tuý Liên minh châu Âu (EUDA), European Drug Report 2025: Trends and Developments (Báo cáo Ma tuý châu Âu 2025: Xu hướng và Diễn biến).
- Bài phân tích của một công ty luật về các điều khoản hemp trong dự luật chi tiêu liên bang Mỹ, ký ngày 12/11/2025. Bài gốc không nêu tên công ty này. Bản tóm tắt đã được xác minh về cùng các điều khoản: Perkins Coie, “Shutdown Legislation Brings New Hemp Rules” (Luật chấm dứt đóng cửa chính phủ kèm quy định mới về hemp).
Văn bản pháp luật Thái Lan được nêu trong bài
- Thông báo của Bộ Y tế Công cộng về Dược liệu bị kiểm soát (Cần sa), B.E. 2568 (có hiệu lực từ 26/6/2025).
- Đạo luật Bảo vệ Y học cổ truyền Thái B.E. 2542 (1999), Điều 78.
- Quy định cấp bộ về chiết xuất cần sa hoặc gai dầu B.E. 2569 (có hiệu lực từ 26/4/2026).
- Quy định cấp bộ về Dược liệu bị kiểm soát (Số 2) B.E. 2569 (có hiệu lực từ 30/4/2026).
- Đạo luật Kinh doanh của người nước ngoài B.E. 2542 (1999).
- Dự thảo Luật Kiểm soát cần sa (Nội các thông qua ngày 22/9/2026; chưa thành luật).