ธุรกิจที่ได้รับอนุญาตให้ขายช่อดอกกัญชาในไทยมีหน้าที่ต้องทำต่อเนื่องตลอดเวลาที่ยังถือใบอนุญาต ธุรกิจนั้นต้องบันทึกว่าช่อดอกรับมาจากไหน (แบบ ภ.ท.27) และจ่ายออกไปที่ไหน (แบบ ภ.ท.28) การขายทุกครั้งต้องมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 รองรับ ต้องมีผู้ที่ผ่านการอบรมอยู่ประจำตลอดเวลาเปิดทำการ และบันทึกต้องพร้อมให้ตรวจได้ทุกเมื่อในเวลาเปิดทำการ แนวทางการบังคับใช้กฎหมายของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก (พท.) กำหนดว่า ถ้าไม่มีบันทึกแบบ ภ.ท.27/ภ.ท.28 หรือบันทึกไม่ครบ อาจถูกพักใช้ใบอนุญาต 30 วัน
หน้าที่เหล่านี้ใช้กับใคร
ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุม ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 (ค.ศ. 1999) ถ้าจะขายหรือแปรรูปช่อดอกในเชิงธุรกิจ ต้องได้รับใบอนุญาตตาม พ.ร.บ. ฉบับนี้ ตั้งแต่วันที่ 30 เมษายน 2569 กฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 ได้กำหนดเกณฑ์ใบอนุญาตช่อดอกให้เข้มขึ้น อ่านรายละเอียดว่าอะไรเปลี่ยนไปบ้างได้ในกระทู้กฎกระทรวง 2 ฉบับของปี พ.ศ. 2569
หน้าที่ด้านล่างนี้ใช้เป็นหลักกับร้านค้า คลินิก และร้านขายยาที่ขายช่อดอก
บันทึกหลัก 3 อย่าง
| บันทึก | ใช้แสดงอะไร | แต่ละรายการต้องมีอะไร |
|---|---|---|
| แบบ ภ.ท.27 | ช่อดอกของคุณรับมาจากไหน | รายละเอียดมากพอที่จะสืบย้อนช่อดอกที่รับเข้ามาแต่ละรุ่นไปถึงแหล่งที่มาได้ |
| แบบ ภ.ท.28 | ช่อดอกของคุณถูกใช้หรือขายไปอย่างไร | วันที่ รุ่นการผลิต และปริมาณของการขายหรือการใช้แต่ละครั้ง |
| แบบ ภ.ท.33 | ใบสั่งจ่ายที่รองรับการขายแต่ละครั้ง | ข้อมูลผู้ป่วย ปริมาณที่สั่งจ่าย และระยะเวลาใช้ (ไม่เกิน 30 วัน) |
นอกจากนี้ยังต้องมีบันทึกประกอบอีก 2 อย่าง อย่างแรกคือบัญชีคุมสต็อก อย่างที่สองคือบันทึกการผลิตแต่ละรุ่น ซึ่งใช้แสดงว่าการขายแต่ละครั้งมาจากรุ่นการผลิตไหน
ให้ลงบันทึกทันทีที่เกิดเหตุการณ์ ห้ามมากรอกย้อนหลังแล้วลงวันที่ย้อนไป ตามแนวทางการบังคับใช้กฎหมายของ พท. ถ้าไม่เก็บบันทึกแบบ ภ.ท.27/ภ.ท.28 ไว้ที่สถานประกอบการ หรือเก็บไว้แต่ไม่ครบ อาจถูกพักใช้ใบอนุญาต 30 วัน
การรายงานและการเก็บเอกสาร ต้องส่งรายงานให้ผู้อนุญาตทุกเดือน ภายใน 1 เดือนหลังสิ้นเดือนนั้น ในกรุงเทพฯ ผู้อนุญาตคือ พท. ส่วนต่างจังหวัดคือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด พท. แจ้งว่าส่งรายงานแบบ ภ.ท.27/ภ.ท.28 ผ่านระบบออนไลน์หรือทางอีเมลก็ได้ ใบสั่งจ่ายแบบ ภ.ท.33 ต้องเก็บไว้ ณ สถานที่จ่ายอย่างน้อย 1 ปี ส่วนบัญชีและบันทึกประกอบต้องเก็บไว้อย่างน้อย 3 ปี และต้องพร้อมให้ตรวจในเวลาเปิดทำการ
สภาพจริงในไทย สมุดบันทึกกระดาษมักชื้นในหน้าฝน และน้ำท่วมครั้งเดียวก็ทำแฟ้มเสียหายได้ทั้งชั้น ทุกสัปดาห์ให้ถ่ายรูปหรือสแกนหน้าที่กรอกเสร็จแล้ว และเก็บสำเนาไว้ที่อื่นนอกร้าน ถ้าต้นฉบับเสียหาย คุณก็ยังมีหลักฐานว่าเคยบันทึกอะไรไว้
การจับคู่การขายกับใบสั่งจ่าย
การตรวจ 2 ขั้นนี้ช่วยให้บันทึกของคุณตรงกันทุกฉบับ และเจ้าหน้าที่ก็ตรวจด้วย 2 ขั้นเดียวกันนี้
- การขายทุกครั้งต้องมีใบสั่งจ่าย ในแบบ ภ.ท.28 ให้เขียนเลขที่ใบสั่งจ่ายแบบ ภ.ท.33 ไว้ในทุกบรรทัดที่เป็นการขาย แล้วจัดเก็บใบสั่งจ่ายเรียงตามลำดับเดียวกับแบบ ภ.ท.28 วิธีนี้ทำให้หาใบสั่งจ่ายของการขายครั้งไหนก็ได้ในไม่กี่วินาที
- สต็อกต้องตรงกัน ตั้งต้นจากสต็อกยกมา บวกปริมาณที่รับเข้า (แบบ ภ.ท.27) แล้วลบปริมาณที่ขายหรือใช้ไป (แบบ ภ.ท.28) ผลลัพธ์ต้องเท่ากับปริมาณที่มีอยู่จริงบนชั้น ให้นับสต็อกทุกสัปดาห์ ถ้าตัวเลขไม่ตรง ให้หาสาเหตุทันที เพราะเจ้าหน้าที่อาจมองว่าส่วนต่างที่อธิบายไม่ได้เป็นการรายงานเท็จ
ใบสั่งจ่ายแบบ ภ.ท.33 แต่ละใบสั่งจ่ายได้ไม่เกินปริมาณสำหรับใช้ 30 วัน ก่อนจ่ายให้ตรวจวันที่ ปริมาณ และลายมือชื่อในใบสั่งจ่ายทุกครั้ง ห้ามรับใบสั่งจ่ายที่ลงนามไว้แล้วแต่ยังไม่กรอกข้อมูลเด็ดขาด เหตุผลอธิบายไว้ในกระทู้ใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 ที่ลงนามไว้ก่อนกรอกข้อมูล
เมื่อเดือนกันยายน 2568 พท. แจ้งว่ากำลังพัฒนาระบบเชื่อมข้อมูลแบบ ภ.ท.27 ภ.ท.28 และ ภ.ท.33 เข้ากับฐานข้อมูลกลาง แต่ยังไม่ได้ระบุวันเริ่มใช้ ระหว่างที่ยังไม่มีระบบอิเล็กทรอนิกส์บังคับใช้ การตรวจด้วยมือ 2 ขั้นข้างต้นคือหลักฐานของคุณว่าขายเฉพาะตามใบสั่งจ่ายเท่านั้น
ใครต้องอยู่ประจำร้าน และคุณวุฒิใดใช้ได้
พท. คือกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก สังกัดกระทรวงสาธารณสุข ตามกฎที่ใช้ตั้งแต่เดือนเมษายน 2569 สถานประกอบการแต่ละประเภทต้องมีผู้ประกอบวิชาชีพเป็นผู้ควบคุม ดังนี้
- คลินิก: แพทย์ เภสัชกร ทันตแพทย์ ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ หรือผู้ประกอบโรคศิลปะสาขาการแพทย์แผนจีน
- ร้านขายยา: เภสัชกร
- ร้านขายผลิตภัณฑ์สมุนไพร: ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ หรือผู้ประกอบโรคศิลปะสาขาการแพทย์แผนจีน
- สถานที่ประกอบการของหมอพื้นบ้าน: หมอพื้นบ้านที่ได้รับการรับรอง
นอกจากนี้ ต้องมีพนักงานอย่างน้อย 1 คนที่ผ่านหลักสูตรกัญชาทางการแพทย์ซึ่ง พท. รับรอง และต้องมีพนักงานที่ผ่านการอบรมอยู่ที่สถานประกอบการตลอดเวลาเปิดทำการ
ใบประกาศนียบัตรเป็นของตัวบุคคล ไม่ใช่ของร้าน ถ้าคนนั้นไม่อยู่ ร้านต้องปิดไว้จนกว่าผู้มีคุณสมบัติคนอื่นจะมาถึง ไม่มีช่วงผ่อนผันใด ๆ ให้เก็บสำเนาใบประกาศนียบัตรทุกใบที่รับรองสำเนาถูกต้องแล้วไว้ที่เคาน์เตอร์ เจ้าหน้าที่จะได้ไม่ต้องดูจากรูปในโทรศัพท์
การตรวจสถานที่ดำเนินไปอย่างไร
เจ้าหน้าที่เข้าตรวจได้ทุกเมื่อในเวลาเปิดทำการ และบันทึกของคุณต้องพร้อมให้ตรวจ ยังไม่มีสถิติทางการว่าเข้าตรวจบ่อยแค่ไหน
ผู้ประกอบการเล่าว่าเจ้าหน้าที่มักตรวจตามลำดับนี้
- ใบอนุญาตที่ยังไม่หมดอายุ ติดแสดงไว้ในจุดที่มองเห็นได้จากทางเข้า
- ผู้มีคุณสมบัติอยู่ประจำ พร้อมใบประกาศนียบัตรหรือใบอนุญาตให้แสดง
- ตู้เก็บแยกเฉพาะ มีป้ายระบุ ใส่กุญแจไว้ และไม่วางติดพื้น
- บันทึกแบบ ภ.ท.27 และ ภ.ท.28 เทียบกับปริมาณที่นับได้จริงบนชั้น
- บันทึกแบบ ภ.ท.33 โดยสุ่มบางรายการมาเทียบกับแบบ ภ.ท.28
- ที่อยู่ในเอกสารทุกฉบับต้องตรงกัน
ทั้ง 6 ข้อนี้ ถ้ามีปัญหา จะแก้ไม่ทันในขณะที่เจ้าหน้าที่ยังอยู่ในร้าน
ถ้าเจ้าหน้าที่พบการฝ่าฝืน คุณจะได้รับหนังสือแจ้ง ซึ่งระบุว่าฝ่าฝืนข้อกำหนดข้อใด และระบุมาตรการที่ใช้ เช่น พักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาต แนวทางการบังคับใช้กฎหมายของ พท. กำหนดระยะพักใช้ไว้ 30 ถึง 90 วัน แล้วแต่ความผิด ตามมาตรา 52 ของ พ.ร.บ. ฉบับนี้ คำสั่งแต่ละครั้งพักใช้ใบอนุญาตได้ไม่เกิน 90 วัน ตามมาตรา 70 คุณอุทธรณ์ได้ภายใน 30 วันนับจากวันที่ได้รับแจ้ง แต่ระหว่างรอผลอุทธรณ์ คำสั่งยังมีผลบังคับอยู่ รายละเอียดเรื่องการพักใช้ การเพิกถอน และการอุทธรณ์ อ่านได้ในกระทู้สรุปบทลงโทษของฟอรัม
การต่ออายุใบอนุญาตก็เหมือนการตรวจเต็มรูปแบบ เพราะผู้อนุญาตจะตรวจคุณตามเกณฑ์ที่ใช้อยู่ ณ วันนั้น ใบอนุญาตที่ออกก่อนกฎเดือนเมษายน 2569 ยังใช้ได้จนหมดอายุ แต่ตอนต่ออายุต้องผ่านกฎใหม่ครบทุกข้อ เรื่องกำหนดเวลาต่ออายุ การวางแผนกำลังคน และปฏิทินงานประจำทั้งหมด ดูได้ในกระทู้บริหารร้านจำหน่ายกัญชาในไทยอย่างไรไม่ให้เสียใบอนุญาต
สิ่งที่ควรทำในสัปดาห์นี้
- ไล่ตรวจ 6 ข้อด้วยตัวเองตามลำดับข้างต้น คุณจะรู้ว่าถ้าเจ้าหน้าที่มาวันนี้จะเจออะไร ในขณะที่ยังแก้ไขทัน
- เริ่มเขียนเลขที่แบบ ภ.ท.33 ในทุกบรรทัดการขายของแบบ ภ.ท.28 ตั้งแต่วันนี้ ต่อไปจะจับคู่การขายครั้งไหนกับใบสั่งจ่ายก็ใช้เวลาแค่ไม่กี่วินาที
- นับสต็อกแล้วกระทบยอดกับแบบ ภ.ท.27 และ ภ.ท.28 ส่วนต่างที่เจอตอนนี้ยังอธิบายและแก้ไขได้ทัน
- จัดตารางงานให้มีผู้มีคุณสมบัติ 2 คนในทุกวันที่เปิดร้าน ถ้ามีคนหนึ่งขาด ร้านก็ไม่ต้องปิดหรือฝ่าฝืนกฎ
- สแกนหน้าบันทึกของสัปดาห์นี้ แล้วเก็บสำเนาไว้นอกร้าน ถ้าน้ำท่วมหรือหลังคารั่ว ประวัติบันทึกของคุณก็ไม่หายไปทั้งหมด
ถ้ามีคำถามเรื่องบันทึกแบบ ภ.ท.27 ภ.ท.28 หรือ ภ.ท.33 หรือเคยผ่านการตรวจสถานที่มาแล้ว โพสต์ไว้ในช่องตอบกลับใต้กระทู้นี้ได้เลย
เอกสารอ้างอิง
- พระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 (ค.ศ. 1999) มาตรา 52 และมาตรา 70
- กฎกระทรวงการขออนุญาตและการอนุญาตให้ศึกษาวิจัย ส่งออก ขาย หรือแปรรูปสมุนไพรควบคุม พ.ศ. 2559 (ค.ศ. 2016) ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 133 ตอนที่ 103 ก ลงวันที่ 9 ธันวาคม 2559
- กฎกระทรวงว่าด้วยสมุนไพรควบคุม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 มีผลใช้บังคับ 30 เมษายน 2569
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ระบุชื่อสมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 มีผลใช้บังคับ 26 มิถุนายน 2568