ระยะเจริญเติบโตทางลำต้น (vegetative stage) ผู้ปลูกเรียกสั้นๆ ว่า “veg” หรือ “ระยะทำใบ” เป็นช่วงที่อยู่ระหว่างระยะต้นกล้ากับระยะออกดอก ในช่วงนี้ต้นกัญชาสร้างราก ลำต้น กิ่ง และใบ แต่ยังไม่สร้างดอก ถ้าปลูกในร่ม ตารางแสงที่นิยมคือเปิดไฟ 18 ชั่วโมงและปิดมืด 6 ชั่วโมง (18/6) ผู้ปลูกส่วนใหญ่ให้ต้นทำใบอยู่ไม่กี่สัปดาห์ จากนั้นจึงเปลี่ยนเป็นแสง 12 ชั่วโมงและมืด 12 ชั่วโมง (12/12) เพื่อให้ต้นเริ่มออกดอก
คู่มือนี้อธิบายสี่เรื่อง ได้แก่ ระยะทำใบต้องการแสงกี่ชั่วโมง ควรทำใบนานเท่าไร ดูอย่างไรว่าต้นพร้อมเปลี่ยนไปทำดอก และเปลี่ยนอย่างไร คู่มือยังอธิบายว่าทำไมต้นที่ปลูกกลางแจ้งในไทยจึงมักออกดอกเร็วเกินไป ส่วนท้ายของคู่มือแสดงให้เห็นว่าแสงหลงที่เล็ดลอดเข้ามาตอนกลางคืนทำให้ห้องทำดอกมีปัญหาได้อย่างไร
ระยะทำใบอยู่ตรงไหนในวงจรชีวิต
นักวิจัยแบ่งวงจรชีวิตของกัญชาออกเป็นสี่ระยะ ดังนี้
- การงอกของเมล็ด หรือการโคลน (ทำให้กิ่งปักชำออกราก)
- การเจริญเติบโตทางลำต้น
- การออกดอกและการสร้างเมล็ด
- ระยะชราภาพ (senescence) คือช่วงที่ต้นแก่ตัวและค่อยๆ แห้งตายไปหลังออกดอก
ระยะต้นกล้ามาก่อน และมักกินเวลาไม่กี่สัปดาห์หลังการงอก ผู้ปลูกส่วนใหญ่ให้แสงต้นกล้าวันละ 16 ถึง 18 ชั่วโมง
รูปทรงใบบอกได้ว่าต้นพัฒนาไปถึงขั้นไหนแล้ว ใบจริงคู่แรกมักมีแฉกเดียว คู่ถัดไปมีสามแฉก แล้วเพิ่มเป็นห้า เจ็ด และเก้าแฉก บางสายพันธุ์มีได้ถึงสิบเอ็ดแฉก เมื่อต้นมีใบประมาณห้าชั้น รากและใบก็ตั้งตัวได้ดีแล้ว ต้นจึงโตเร็วขึ้น ช่วงนี้แหละคือจุดเริ่มต้นของระยะทำใบจริงๆ
ระยะทำใบเริ่มตั้งแต่ต้นกล้าหรือกิ่งโคลนที่ออกรากตั้งตัวได้ ไปจนถึงวันที่คุณกระตุ้นให้ต้นออกดอก ถ้าได้แสง ธาตุอาหาร คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) และน้ำเพียงพอ ต้นในระยะนี้จะโตเร็ว ลำต้นอวบขึ้น กิ่งข้างแตกออก และรากแผ่กว้าง การให้ปุ๋ยและการตัดแต่งกิ่งในระยะนี้มีเป้าหมายเดียว คือสร้างโครงต้นให้แข็งแรงพอรับน้ำหนักดอกในภายหลัง
สิ่งที่ควรทำ: จดบันทึกง่ายๆ สำหรับแต่ละรุ่นการผลิต โดยเขียนวันที่เมล็ดงอกและวันที่ต้นมีใบครบห้าชั้น สองวันที่นี้จะบอกคุณว่าต้นอยู่ในระยะทำใบจริงๆ มาแล้วกี่วัน
ต้องให้แสงกี่ชั่วโมง
พืชโฟโตพีเรียดคือพืชที่จะออกดอกหรือไม่ขึ้นอยู่กับความยาวของกลางวันและกลางคืน พืชกลุ่มนี้จะอยู่ในระยะทำใบตราบที่กลางวันยังยาว และจะเลิกทำใบเมื่อกลางวันสั้นลง ต้นออโต้ฟลาวเวอร์ต่างออกไป เพราะจะเริ่มออกดอกเองเมื่อถึงอายุ
| ระยะ | ตารางแสงที่ใช้ทั่วไป |
|---|---|
| ต้นกล้า | วันละ 16 ถึง 18 ชั่วโมง |
| ระยะทำใบ | แสง 18 ชั่วโมง มืด 6 ชั่วโมง |
| เลี้ยงต้นให้อยู่ในระยะทำใบระยะยาว | 16 ชั่วโมงขึ้นไป |
| ระยะออกดอก | แสง 12 ชั่วโมง มืด 12 ชั่วโมง |
ตาราง 18/6 คือมาตรฐาน งานวิเคราะห์อภิมาน (meta-analysis) ปี พ.ศ. 2565 ซึ่งรวบรวมงานวิจัยกัญชาที่ตีพิมพ์แล้ว กำหนดว่าระยะทำใบคือการให้แสงแบบวันยาวอย่างน้อย 18 ชั่วโมง หนังสือคู่มือการปลูกเสริมว่า ถ้าได้แสง 16 ชั่วโมงขึ้นไป ต้นจะอยู่ในระยะทำใบได้นานไม่จำกัด วิธีนี้ทำให้เลี้ยงต้นแม่พันธุ์ไว้ตัดกิ่งชำได้นานหลายปี
แสง 14 ชั่วโมงสั้นเกินกว่าจะคุมให้ต้นอยู่ในระยะทำใบได้อย่างมั่นใจ พันธุ์ปลูกสมัยใหม่บางพันธุ์เริ่มออกดอกทั้งที่กลางวันยังยาวกว่าที่ผู้ปลูกคาดไว้ งานวิจัยปี พ.ศ. 2566 ของ Ahrens, Llewellyn และ Zheng (Plants 12(14): 2605) ทดสอบพันธุ์ปลูกแบบ drug-type สิบพันธุ์ ซึ่งหมายถึงพันธุ์ที่ปรับปรุงมาเพื่อให้ได้ดอกที่มี THC สูง ไม่ใช่กัญชง ผลคือทั้งสิบพันธุ์เริ่มออกดอกในทุกความยาววันที่ทดสอบ จนถึง 14 ชั่วโมง แสง 18 ชั่วโมงยาวกว่าตัวเลขนี้พอที่จะเผื่อระยะปลอดภัย ระยะทำใบจึงไม่สะดุด
หมายเหตุผู้แปล: ไฟดับเกิดขึ้นบ่อยในหลายพื้นที่ของไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะหน้าฝน เครื่องตั้งเวลา (ไทม์เมอร์) แบบกลไกจะหยุดเดินตอนไฟดับ พอไฟกลับมา ตารางเวลาทั้งหมดก็จะเลื่อนไปเท่ากับเวลาที่ไฟดับ ดังนั้นหลังไฟดับทุกครั้ง ให้เช็กเวลาบนไทม์เมอร์ทุกตัว เพื่อให้ช่วงมืดอยู่ในช่วงเวลาเดิมและยาวเท่าเดิมทุกวัน
สิ่งที่ควรทำ: ตั้งไทม์เมอร์ของต้นในระยะทำใบไว้ที่ 18/6 และตั้งไทม์เมอร์ของต้นแม่พันธุ์ให้มีแสงอย่างน้อย 16 ชั่วโมง เขียนเวลาเปิดและปิดลงป้ายแล้วติดไว้ที่ไทม์เมอร์แต่ละตัว เพื่อให้ทุกคนในทีมเห็นทันทีถ้าตารางเวลาเลื่อน
สิ่งที่ต้นต้องการในระยะทำใบ
คู่มือการปลูกมักแนะนำสภาพแวดล้อมสำหรับช่วงหลักของระยะทำใบไว้ดังนี้
- แสงที่มีความยาวคลื่นสีน้ำเงินมาก วันละ 18 ชั่วโมง
- อากาศอุ่นแต่ไม่ร้อน (แต่ละคู่มือให้ช่วงอุณหภูมิไว้ไม่ตรงกัน)
- ความชื้นสัมพัทธ์ปานกลาง (แต่ละคู่มือให้ช่วงความชื้นไว้ไม่ตรงกัน)
- ปุ๋ยที่มีไนโตรเจนมากขึ้น
คู่มือการปลูกมักสรุปธาตุอาหารในระยะทำใบไว้ว่า ต้องการไนโตรเจนสูง พร้อมแคลเซียม แมกนีเซียม และจุลธาตุในปริมาณปานกลาง ต้นกล้าต้องการน้อยกว่านี้มาก ถ้าให้ธาตุอาหารมากเกินไปตั้งแต่แรกต้นอ่อนจะเสียหาย
หมายเหตุผู้แปล: ในไทย อากาศกลางแจ้งร้อนถึง 30–35 °C ถ้าห้องหรือเต็นท์ไม่มีเครื่องปรับอากาศ ก็ยากจะคุมอุณหภูมิให้เย็นตามที่คู่มือเหล่านี้แนะนำ ส่วนในหน้าฝน ความชื้นมักสูงเกิน 70% ก่อนซื้ออุปกรณ์ ให้วัดอุณหภูมิและความชื้นที่ระดับทรงพุ่มทั้งกลางวันและกลางคืนติดต่อกันหนึ่งสัปดาห์ ตัวเลขที่ได้จะบอกว่าคุณต้องเพิ่มการระบายความร้อน เพิ่มอากาศใหม่ หรือต้องใช้เครื่องลดความชื้น คู่มือการควบคุมสภาพอากาศในห้องปลูกอธิบายว่าอุณหภูมิและความชื้นส่งผลร่วมกันอย่างไร
งานอื่นๆ ในระยะทำใบ
- ย้ายกระถางให้ทันเวลา เมื่อรากเต็มกระถางเล็กแล้ว ให้ย้ายต้นไปกระถางที่ใหญ่ขึ้น เพื่อไม่ให้ต้นรากแน่นกระถางจนโตช้าลง
- จัดทรงตั้งแต่เนิ่นๆ การตัดยอดและการดัดกิ่งต้องทำในระยะทำใบ ตอนที่ต้นยังมีเวลาฟื้นตัว ถ้าจัดทรงช้ากว่านี้ จะเสียเวลาของระยะออกดอก
- รักษาใบให้สะอาด ใบรับ CO2 เข้าและคายไอน้ำออกผ่านรูเล็กๆ ที่เรียกว่าปากใบ (stomata) ปากใบส่วนใหญ่อยู่ใต้ใบ ฝุ่นบนใบบังแสงและอาจอุดปากใบ ต้นจึงใช้แสงสร้างน้ำตาลได้น้อยลง กระบวนการนี้เรียกว่าการสังเคราะห์แสง
หมายเหตุผู้แปล: ถ้าเห็นฝุ่นบนใบ ให้ล้างด้วยน้ำสะอาดตอนต้นของช่วงเปิดไฟ ใบจะได้แห้งเร็ว อากาศไทยชื้น ถ้าใบยังเปียกอยู่จนถึงกลางคืน จะเสี่ยงต่อโรคจากเชื้อรา
สิ่งที่ควรทำ: สัปดาห์ละครั้ง ให้ดูบันทึกอุณหภูมิและความชื้น ดูรากที่รูระบายน้ำ และดูผิวใบ การเช็กทุกสัปดาห์จะช่วยให้คุณเจอปัญหาอากาศร้อน รากแน่นกระถาง หรือใบมีฝุ่น ก่อนที่ต้นจะโตช้าลง
ควรทำใบนานเท่าไร
คำถามนี้ไม่มีคำตอบเดียวที่ถูก งานวิเคราะห์อภิมานของ Dang, Muthu Arachchige และ Campbell (Frontiers in Plant Science ตีพิมพ์เดือนมกราคม พ.ศ. 2565) ศึกษาเรื่องนี้โดยตรง การวิเคราะห์อภิมานคือการนำผลจากงานวิจัยก่อนหน้าจำนวนมากมารวมวิเคราะห์ งานนี้พบว่านักวิจัยให้ต้นทำใบตั้งแต่ 13 ถึง 180 วัน
- ค่าเฉลี่ย (mean) อยู่ที่ 37.1 วัน
- ค่ามัธยฐาน (median) อยู่ที่ 30 วัน คืองานวิจัยครึ่งหนึ่งทำใบสั้นกว่านี้ อีกครึ่งหนึ่งนานกว่านี้
- ค่าที่พบบ่อยที่สุดคือ 21 วัน
ผู้ปลูกในสายวิชาการมักแนะนำให้ทำใบ 14 ถึง 21 วัน ส่วนคู่มือการปลูกแนะนำ 3 ถึง 16 สัปดาห์
ทีมวิจัยพบว่า ทำใบนานขึ้นไม่ได้แปลว่าจะได้ดอกมากขึ้นเสมอไป แบบจำลองของทีมนี้พบว่าการทำใบสั้นกว่ามาคู่กับน้ำหนักดอกต่อต้น (มวลชีวภาพของดอก) ที่มากกว่า ส่วนปริมาณแคนนาบินอยด์สูงที่สุดเมื่อทำใบนานปานกลาง ทีมวิจัยยังย้ำว่าพันธุ์ปลูกแต่ละพันธุ์ต่างกัน ตัวเลขทุกตัวจึงเป็นแค่จุดตั้งต้น
ในทางปฏิบัติ จะทำใบนานแค่ไหนขึ้นอยู่กับสามเรื่อง คือ พื้นที่ ไฟ และพันธุกรรม ถ้าปลูกหลายสายพันธุ์ในห้องเดียวกัน ผู้ปลูกบางคนให้ต้นสายอินดิก้า (indica) ทำใบนานกว่า และให้ต้นสายซาติวา (sativa) ทำใบสั้นกว่า
เป้าหมายคือให้ทุกต้นสูงใกล้เคียงกันก่อนออกดอก เพราะต้นสายซาติวาจะยืดสูงกว่าเมื่อเริ่มออกดอก
สิ่งที่ควรทำ: รอบปลูกหน้า ให้เลือกระยะเวลาทำใบที่อยู่ในช่วงข้างต้น แล้วจดจำนวนวันที่ทำใบ ความสูงตอนเก็บเกี่ยว และน้ำหนักดอกแห้งต่อต้น รอบถัดไปให้ทำใบนานขึ้นหรือสั้นลงหนึ่งสัปดาห์แล้วเทียบผล ผ่านไปสองสามรอบ คุณจะรู้ว่าระยะเวลาเท่าไรเหมาะกับห้องและสายพันธุ์ของคุณ
ดูอย่างไรว่าต้นพร้อมเปลี่ยนไปทำดอก
- สูงได้ครึ่งหนึ่งของความสูงที่ต้องการ กฎที่ใช้กันทั่วไปคือ ให้เปลี่ยนเมื่อต้นมีขนาดราวครึ่งหนึ่งของขนาดที่คุณต้องการ ในช่วงการยืดตัวหลังเปลี่ยนตารางแสง ต้นอาจสูงขึ้นเป็นสองเท่า ส่วนต้นสายซาติวาอาจสูงขึ้นถึงสามเท่า
- โครงต้นแข็งแรง ต้นที่โตเต็มวัย มีกิ่งข้างแข็งแรงห้าถึงแปดกิ่ง และลำต้นแข็งแรง ถือว่าพร้อมแล้ว
- เห็นดอกแรก (pre-flower) ดอกเดี่ยวจะโผล่ที่ข้อ (node) ซึ่งเป็นจุดที่ใบและกิ่งต่อกับลำต้น ดอกแรกขึ้นตามอายุ ไม่ได้ขึ้นเพราะความยาววัน ดอกแรกเป็นสัญญาณแรกที่มองเห็นได้ว่าต้นเป็นเพศอะไร เมื่อเห็นดอกแรก แปลว่าต้นโตพอจะออกดอกแล้ว
- มีที่ว่างเหลือด้านบน เว้นระยะระหว่างยอดกับไฟไว้ให้ต้นยืดตัว
สิ่งที่ควรทำ: วัดความสูงที่ใช้ได้จริง ตั้งแต่ขอบบนของกระถางไปถึงตำแหน่งไฟที่ต่ำที่สุดที่ยังปลอดภัย แล้วเปลี่ยนไปทำดอกเมื่อต้นสูงราวครึ่งหนึ่งของระยะนั้น จะได้เหลือที่ให้ต้นยืดตัว และยอดไม่ชนไฟ
การเปลี่ยนไปทำดอก: จาก 18/6 เป็น 12/12
การเปลี่ยนไปทำดอกก็คือการปรับไทม์เมอร์ ให้ตั้งเป็นแสง 12 ชั่วโมงและมืด 12 ชั่วโมง ตั้งแต่วันนั้น ต้นจะเริ่มเข้าสู่ระยะออกดอก จดวันที่เปลี่ยนไว้ในบันทึก เพราะสัปดาห์ของระยะออกดอกนับจากวันนี้
ช่วงมืด 12 ชั่วโมงต้องต่อเนื่อง ห้ามขาดตอน แค่มีแสงแวบเดียวกลางดึก ต้นก็อาจค้างอยู่ในระยะทำใบได้ (ดูหัวข้อการให้แสงตัดช่วงกลางคืนด้านล่าง) ช่วงมืดจึงต้องมืดสนิทจริงๆ
ก่อนเปลี่ยน ให้ทำดังนี้
- ตัดยอดและดัดกิ่งให้เสร็จ เพราะหลังเปลี่ยนแล้วต้นจะมีเวลาฟื้นตัวน้อยลง
- ตรวจหาแสงรั่วในพื้นที่ทำดอก ตามวิธีที่อธิบายไว้ด้านล่าง
- ตั้งความสูงไฟให้เหลือที่ว่างสำหรับการยืดตัว
หมายเหตุผู้แปล: ช่วงอากาศร้อน ผู้ปลูกในไทยหลายคนเปิดไฟตอนกลางคืน เพราะอากาศเย็นกว่าและแอร์ทำงานน้อยลง ช่วงมืดจึงไปตกอยู่ตอนกลางวัน แสงแดดที่ลอดเข้ามาตามช่องรอบประตู หน้าต่าง ช่องระบายอากาศ และท่อแอร์ จึงกลายเป็นต้นเหตุหลักของแสงรั่ว อีกหัวข้อหนึ่งพูดถึงว่าการให้แสง 13 ชั่วโมงในระยะออกดอกได้ผลไหมที่ละติจูดของไทย
ต้นออโต้ฟลาวเวอร์ไม่ต้องเปลี่ยนตารางแสง ส่วนต้นที่ปลูกกลางแจ้ง กลางวันที่สั้นลงตามธรรมชาติจะเปลี่ยนให้เอง
ระยะทำใบเมื่อปลูกกลางแจ้งในเขตร้อน
ผู้ปลูกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายคนพลาดตรงนี้ พื้นที่ใกล้เส้นศูนย์สูตรมีกลางวันที่ไม่เคยยาวเท่ากลางวันช่วงหน้าร้อนของพื้นที่ที่อยู่ห่างจากเส้นศูนย์สูตร เช่น ยุโรปหรืออเมริกาเหนือ นักวิจัยกัญชงจากมหาวิทยาลัยฟลอริดา (University of Florida) (Zhang และคณะ, พ.ศ. 2564) ระบุว่ากลางวันที่สั้นในเขตร้อนและกึ่งร้อนทำให้ต้นเติบโตทางลำต้นน้อยลงและออกดอกเร็ว ต้นโฟโตพีเรียดที่ปลูกกลางแจ้งในไทยจึงอาจได้ทำใบแค่ช่วงสั้นๆ และอาจเริ่มออกดอกตั้งแต่ต้นยังเล็ก
หมายเหตุผู้แปล: วันที่กลางวันยาวที่สุดของปีในไทยตกราววันที่ 21 มิถุนายน แต่วันนั้นยังยาวแค่ประมาณ 13 ชั่วโมง 20 นาทีที่เหนือสุดของประเทศ (เชียงราย) และยิ่งลงใต้ก็ยิ่งสั้นกว่านี้ ตัวเลขนี้อยู่ในช่วงที่พันธุ์ปลูกทั้งสิบพันธุ์ในงานวิจัยข้างต้นเริ่มออกดอก ต้นโฟโตพีเรียดที่ปลูกกลางแจ้งในไทยจึงเปลี่ยนไปออกดอกได้หลังปลูกไม่นาน
การปลูกกลางแจ้งมีสามวิธีที่ช่วยให้ต้นได้ทำใบนานขึ้น
1. เลือกพันธุกรรมที่ปรับตัวกับพื้นที่ได้ พันธุ์ปลูกที่มาจากละติจูดต่ำมักออกดอกช้ากว่า จึงได้ทำใบนานขึ้นก่อนที่กลางวันสั้นจะกระตุ้นให้ออกดอก
หมายเหตุผู้แปล: ลองเริ่มจากสายพันธุ์ที่รู้ชัดว่ามีถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น สายพันธุ์พื้นเมือง (landrace) ของภูมิภาค แต่ชื่อสายพันธุ์ที่ผิดหรือลอกเลียนมีให้เห็นบ่อย ควรตรวจสอบผู้ขายเมล็ดก่อน กิ่งโคลนจากฟาร์มอื่นอาจพาศัตรูพืชและไวรอยด์แฝงในฮอป (hop latent viroid หรือ HLVd)เข้ามาด้วย HLVd เป็นเชื้อก่อโรคที่เล็กกว่าไวรัส ทำให้ต้นโตช้าลงและผลผลิตลดลงได้ โดยมักไม่แสดงอาการชัดเจน ให้เริ่มจากรุ่นการผลิตทดลองขนาดเล็กหนึ่งฤดู แล้วจดวันที่ปลูก วันที่เห็นดอกแรก และความสูงสุดท้าย ข้อมูลนี้จะบอกว่าสายพันธุ์นั้นได้ทำใบนานพอในพื้นที่ของคุณหรือไม่ ก่อนจะปลูกเต็มแปลง
2. เสริมแสง ผู้ปลูกในโรงเรือนคุมพืชวันสั้นให้อยู่ในระยะทำใบได้สองวิธี วิธีแรกคือเปิดไฟช่วงท้ายวัน (end-of-day lighting) เพื่อยืดกลางวันต่อไปหลังพระอาทิตย์ตก อีกวิธีคือเปิดไฟช่วงสั้นๆ กลางดึก หนังสือคู่มือการปลูกยังพูดถึงการติดหลอดไฟวัตต์ต่ำไว้รอบต้นเพื่อจุดประสงค์เดียวกัน หัวข้อการปลูกในโรงเรือนอธิบายเรื่องโครงสร้างโรงเรือน
หมายเหตุผู้แปล: ในหน้าฝน ให้ใช้โคมและอุปกรณ์ไฟที่กันน้ำและผลิตมาสำหรับใช้กลางแจ้ง และติดเครื่องตัดไฟรั่ว (RCD) ในวงจรไฟส่องสว่าง หลังไฟดับทุกครั้ง ให้เช็กว่าหลอดยังเปิดตรงเวลา ถ้าไฟไม่ติดตามเวลา ช่วงมืดกลางคืนจะไม่ถูกตัด และต้นอาจเริ่มออกดอก
3. ทำใบในร่มก่อน แล้วค่อยย้ายลงแปลง ต้นที่ย้ายจากแสง 18 ชั่วโมงไปเจอกลางวันธรรมชาติที่สั้นกว่าจะเริ่มออกดอกในไม่ช้า ดังนั้นตอนย้ายออกไปข้างนอก ต้นควรมีขนาดใกล้กับที่คุณต้องการแล้ว
หมายเหตุผู้แปล: ต้นที่เลี้ยงในร่มยังไม่ชินกับแดดจัดของเมืองร้อน ให้ปรับสภาพต้นก่อนลงปลูก เพื่อไม่ให้ใบไหม้และต้นช็อก
การให้แสงตัดช่วงกลางคืน (night break) และแสงรั่ว
กัญชาเป็นพืชวันสั้น ตัวที่กระตุ้นให้ออกดอกคือช่วงมืดที่ยาวและต่อเนื่อง ไม่ใช่ความยาวของกลางวัน การเปิดไฟช่วงสั้นๆ กลางดึก ที่เรียกว่า การให้แสงตัดช่วงกลางคืน (night break) จึงทำให้ต้นอยู่ในระยะทำใบได้ แม้กลางวันจะยาวแค่ 12 ชั่วโมง ด้วยเหตุผลเดียวกันนี้ แสงหลงที่เข้ามาในห้องทำดอกตอนกลางคืนจึงเป็นความเสี่ยงที่ต้องระวังจริงๆ
ผลการวิจัย
ในการทดลองปี พ.ศ. 2568 Grover, Haiden และ Berkowitz นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยคอนเนตทิคัต (University of Connecticut) สหรัฐอเมริกา ทดสอบ night break กับกิ่งโคลนกัญชงสาย CBD (Plants 14(19): 3095) กลุ่มหนึ่งทำใบด้วยแสง 18/6 อีกกลุ่มได้แสง 12 ชั่วโมง และได้แสงเพิ่ม 1 ชั่วโมงตรงกลางช่วงมืด ความเข้มแสงอยู่ที่ประมาณ 450 µmol/m²/s หน่วยนี้บอกว่าแสงที่พืชใช้ได้ตกถึงต้นมากแค่ไหนในแต่ละวินาที
การให้แสงตัดช่วงกลางคืนคุมให้ต้นอยู่ในระยะทำใบได้ และใช้ไฟฟ้าในระยะทำใบน้อยลงประมาณ 28% จากนั้นทั้งสองกลุ่มถูกเปลี่ยนไปทำดอกที่ 12/12 กลุ่ม night break ได้ดอกน้อยกว่าประมาณ 22% สาเหตุหลักคือได้แสงรวมในระยะทำใบน้อยกว่า ทีมวิจัยสรุปว่าค่าไฟที่ประหยัดได้ไม่คุ้มกับผลผลิตที่เสียไป
การทดลองนี้ใช้พันธุ์ปลูกเดียวและมีต้นไม่มาก จึงควรมองตัวเลขเหล่านี้เป็นแนวโน้ม ไม่ใช่กฎตายตัว
หมายเหตุผู้แปล: คุณคำนวณค่าไฟที่จะประหยัดได้ในห้องของคุณเองได้ เช่น โคมไฟ 600 W เปิด 18 ชั่วโมงใช้ไฟวันละ 10.8 kWh ถ้าเปิด 13 ชั่วโมง (12 + 1) จะใช้ 7.8 kWh น้อยลง 3 kWh เอาตัวเลขนี้คูณกับค่าไฟต่อหน่วยในบิลของคุณ แล้วเทียบกับการเสียดอกไปราวหนึ่งในห้า night break ยังมีประโยชน์เวลาปลูกกลางแจ้งและในโรงเรือน เพราะช่วยชะลอการออกดอก แต่ไม่ใช่วิธีลดค่าไฟของการปลูกในร่ม
บทความเดียวกันยังทบทวนงานวิจัยก่อนหน้า ซึ่งแสดงให้เห็นว่าแสงแค่นิดเดียวก็มีผลแล้ว ในพันธุ์ปลูกหนึ่ง นักวิจัยยืดกลางวัน 9 ชั่วโมงเป็น 15 ชั่วโมงด้วยแสงเพียง 1 ถึง 10 µmol/m²/s แสงระดับนี้เป็นแค่เศษเสี้ยวของความเข้มไฟปลูกทั่วไป แต่ก็มากพอจะยับยั้งไม่ให้ต้นออกดอกตามปกติ ยังไม่มีใครกำหนดได้ว่าแสงหลงต้องน้อยแค่ไหนห้องทำดอกกัญชาจึงจะปลอดภัย มาตรฐานที่ปลอดภัยจึงเป็นช่วงมืดที่มองไม่เห็นแสงเลย
แหล่งแสงรั่วที่พบบ่อย
- ไฟ LED แสดงสถานะบนไทม์เมอร์ ปลั๊กพ่วง ตัวควบคุม เราเตอร์ และที่ชาร์จ
- ช่องตามซิปและตะเข็บเต็นท์ และรูรอบท่อลมและสายไฟ
- แสงจากห้องทำใบข้างๆ ที่ลอดผ่านประตู ผนังที่ใช้ร่วมกัน หรือช่องดูดอากาศ
- การเปิดห้องหรือเต็นท์ระหว่างช่วงมืด
วิธีตรวจ
- เข้าไปในพื้นที่ทำดอกระหว่างช่วงมืด รอประมาณ 10 นาทีให้ตาปรับกับความมืด
- มองหาแสงทุกจุดที่มองเห็น ปิดเทปทับหรือถอดไฟ LED แสดงสถานะทุกดวงที่อยู่ข้างใน
- ให้อีกคนส่องไฟฉายไล่ไปตามด้านนอกของเต็นท์หรือห้อง ส่วนคุณคอยดูจากข้างใน วิธีนี้ช่วยหาช่องตามตะเข็บ ซิป และช่องท่อลม
- อย่าเปิดห้องระหว่างช่วงมืด ถ้าจำเป็นต้องเปิดจริงๆ ผู้ปลูกหลายคนใช้ไฟทำงานสีเขียวแบบสลัว ไฟแบบนี้ลดความเสี่ยงได้ แต่ไม่ได้ทำให้ความเสี่ยงหมดไป
สัญญาณว่าช่วงมืดถูกรบกวน
- ต้นเริ่มออกดอกช้า หรือออกดอกไม่พร้อมกัน
- มีใบใหม่แบบแฉกเดียวแตกออกมาจากดอก อาการนี้คือการกลับเข้าสู่ระยะทำใบ (re-vegetation หรือ reveg) หมายถึงต้นกำลังย้อนกลับไปทำใบ
- ดอกยังหลวม และเกสรตัวเมีย (pistil หรือขนบนดอกตัวเมีย) ส่วนใหญ่ยังเป็นสีขาว
- มีดอกกะเทย (hermaphrodite) เกิดขึ้น ผู้ปลูกมักพบอาการนี้หลังต้นเครียดจากแสงตอนกลางคืน
สัญญาณเหล่านี้อาจมีสาเหตุอื่นได้ เช่น พันธุกรรม ความร้อน หรือปัญหาที่ราก ให้ตรวจหาแสงรั่วก่อน แต่อย่าเพิ่งถือว่าสัญญาณเหล่านี้พิสูจน์ได้ว่ามีแสงรั่ว
หมายเหตุผู้แปล: ในห้องปลูกของไทย อุณหภูมิสูงเป็นอีกสาเหตุที่พบบ่อย ให้เทียบอาการกับบันทึกอุณหภูมิก่อนจะสรุปว่าเป็นเพราะแสง
สิ่งที่ควรทำ: ตรวจตามสี่ขั้นตอนนี้ทุกครั้งก่อนเปลี่ยนเป็น 12/12 และตรวจซ้ำเดือนละครั้ง เพื่อให้แน่ใจว่าต้นได้ความมืดสนิทจริงตอนกลางคืน ต้นจะได้ออกดอกตรงเวลาและพร้อมกัน
ต้นออโต้ฟลาวเวอร์
ต้นออโต้ฟลาวเวอร์ไม่ตอบสนองต่อความยาววัน แต่จะออกดอกเองเมื่อโตถึงวัย แม้กลางวันจะยาวก็ตาม จึงไม่ต้องวางแผนเปลี่ยนตารางแสง และระยะทำใบก็สั้น
สิ่งที่ควรทำ: ย้ายกระถางและจัดทรงให้เสร็จในช่วงสัปดาห์แรกๆ เพราะระยะทำใบสั้น หลังจากนั้นต้นจะมีเวลาฟื้นตัวน้อย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ให้ปุ๋ยต้นกล้ามากเกินไป ต้นอ่อนต้องการไนโตรเจนเพียงเล็กน้อย ให้ผสมปุ๋ยสำหรับต้นกล้าให้อ่อนกว่าปุ๋ยของต้นในระยะทำใบมาก แล้วค่อยเพิ่มความเข้มข้นเมื่อต้นมีชั้นใบมากขึ้น
- ทำใบนานเกินกว่าพื้นที่จะรับได้ ถ้าต้นสูงเต็มที่แล้วตอนเปลี่ยนตารางแสง ยอดจะชนไฟตอนยืดตัว ให้เปลี่ยนเมื่อต้นสูงราวครึ่งหนึ่งของความสูงที่ใช้ได้
- เข้าใจผิดว่าดอกแรกคือการออกดอก การเห็นขนสีขาวไม่กี่เส้นในระยะทำใบเป็นเรื่องปกติ ให้ใช้ตารางแสงของระยะทำใบต่อไปจนกว่าคุณจะตัดสินใจเปลี่ยน
- กลางวันสั้นเมื่อปลูกกลางแจ้ง ถ้าไม่เสริมแสง ความยาววันในเขตร้อนอาจทำให้ระยะทำใบจบเร็วกว่าที่วางแผนไว้มาก ก่อนลงปลูก ให้วางแผนว่าจะเสริมแสง เลือกพันธุกรรมที่ปรับตัวกับพื้นที่ได้ หรือทำใบในร่มก่อน
กฎหมายไทยและการพูดคุย
หมายเหตุผู้แปล: ในไทย ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2568 ช่อดอกขายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งจ่ายตามแบบ ภ.ท.33 และสั่งจ่ายได้ครั้งละไม่เกิน 30 วัน ห้ามโฆษณาช่อดอก และห้ามขายช่อดอกทางออนไลน์ หัวข้อเรื่องสมุนไพรควบคุมอธิบายว่าประกาศฉบับนี้อนุญาตอะไรและห้ามอะไร
แบ่งปันประสบการณ์ของคุณไว้ใต้หัวข้อนี้ได้เลย รายละเอียดที่เป็นประโยชน์ ได้แก่ จังหวัด สายพันธุ์ ตารางแสง จำนวนวันที่ทำใบ และผลผลิตที่ได้ ถ้าต้นที่คุณปลูกกลางแจ้งออกดอกเร็ว หรือคุณเจอแสงรั่ว เล่าไว้ที่นี่ได้ ผู้ปลูกคนอื่นจะได้เรียนรู้จากประสบการณ์ของคุณ
เอกสารอ้างอิง
- Grover, Haiden และ Berkowitz (2025), University of Connecticut. การทดลอง night break กับกิ่งโคลนกัญชงสาย CBD. Plants 14(19): 3095.
- Dang, Muthu Arachchige และ Campbell (2022). Optimizing Photoperiod Switch to Maximize Floral Biomass and Cannabinoid Yield in Cannabis sativa L.: A Meta-Analytic Quantile Regression Approach. Frontiers in Plant Science 12: 797425.
- Ahrens, Llewellyn และ Zheng (2023). Is Twelve Hours Really the Optimum Photoperiod for Promoting Flowering in Indoor-Grown Cultivars of Cannabis sativa? Plants 12(14): 2605.
- Zhang, Anderson, Brym และ Pearson (2021). Photoperiodic Flowering Response of Essential Oil, Grain, and Fiber Hemp (Cannabis sativa L.) Cultivars. Frontiers in Plant Science 12: 694153.