ระยะออกดอก คือช่วงชีวิตของต้น กัญชา ที่มันจะหยุดการส่งพลังงานส่วนใหญ่ไปเลี้ยงใบและลำต้น แล้วเริ่มสร้างดอก สำหรับพืชประเภท โฟโตพีเรียด สัญญาณกระตุ้นจะมาจากแสง นั่นคือเมื่อช่วงเวลากลางคืนยาวนานพอ ซึ่งสำหรับการปลูกในร่มมักจะหมายถึงแสง 12 ชั่วโมงและมืด 12 ชั่วโมง ต้นไม้ก็จะเริ่มสร้างดอก ส่วน ออโต้ฟลาวเวอร์ จะเริ่มออกดอกได้เองตามอายุที่โตเต็มที่ สิ่งที่คุณเก็บเกี่ยวก็คือ ช่อดอกกัญชา ซึ่งเป็นการรวมตัวกันอย่างหนาแน่นของดอกเพศเมียขนาดเล็กที่ถูกห่อหุ้มด้วย ใบประดับ (bract) พร้อมด้วย ยอดเกสร (stigma) สีขาวและต่อมเรซินที่เรียกว่า ไทรโคม ตลอดระยะเวลาประมาณ 8 ถึง 12 สัปดาห์ พืชจะผ่านช่วงการยืดตัว การขยายขนาดดอก และการสุกแก่ โดยความต้องการสารอาหารและ ทรงพุ่ม ของพืชจะเปลี่ยนแปลงไปตามลำดับ
ความหมายของ “ช่อดอกกัญชา” ในต้นกัญชา
ในทางพฤกษศาสตร์ ช่อดอกกัญชา หมายถึงกลุ่มของดอกไม้ที่จัดเรียงอยู่บนระบบกิ่งก้านเดียวกัน ดอก กัญชา ดอกเดียวนั้นมีขนาดเล็กมาก สิ่งที่คุณเก็บเกี่ยวจึงเป็นกลุ่มดอกทั้งหมด งานวิจัยเกี่ยวกับ กัญชา เพศเมียแสดงให้เห็นว่าวันที่มีช่วงแสงสว่างสั้นจะกระตุ้นให้เกิดการแตกกิ่งก้านอย่างหนาแน่น ส่งผลให้เกิดช่อดอกแบบช่อกระจะเชิงประกอบ (compound raceme) นั่นคือลำต้นหลักจะอุ้มกิ่งข้างสั้นๆ จำนวนมาก โดยแต่ละกิ่งจะอุ้มดอกไม้ไว้
การศึกษาในปี 2024 ได้อธิบายถึงการรวมตัวกันอย่างหนาแน่นของช่อดอกไว้ว่า ยอดเจริญจะแตกกิ่งก้านอย่างหนัก ใบใหม่จะมีจำนวนใบร่อยลดลง ก้านใบและ ข้อ / ปล้อง จะสั้นลงมาก ส่งผลให้ดอกแต่ละดอกแออัดอยู่รวมกัน ความแออัดนี้เองที่ทำให้ ช่อดอกกัญชา มีความแน่นหนา
ช่อดอกกัญชา มีความสำคัญเพราะเป็นแหล่งสะสมของเรซิน รายงานบททบทวนวรรณกรรมในปี 2021 ระบุว่าดอกเพศเมียที่ไม่ได้รับการผสมเกสรจะมี แคนนาบินอยด์ มากกว่าใบและลำต้นถึง 10 เท่า
ส่วนประกอบของดอกกัญชา
| ส่วนประกอบ | คืออะไร | สิ่งที่ต้องสังเกต |
|---|---|---|
| กลีบเลี้ยง / ใบประดับ (bract) | ฝักสีเขียวรูปหยดน้ำที่หุ้มดอกเพศเมียแต่ละดอก | จะขยายพองโตในช่วงปลาย ระยะออกดอก |
| เกสรเพศเมีย (pistil) / ยอดเกสร (stigma) | ขนสีขาวสองเส้นที่ยื่นออกมาจากแต่ละดอก ทำหน้าที่ดักจับเรซินและละอองเรณู | เริ่มแรกจะมีสีขาว ต่อมาจะเริ่มมีสีเข้มขึ้น |
| ไทรโคม | ต่อมเรซินขนาดเล็กบนพื้นผิว | หนาแน่นที่สุดบริเวณ กลีบเลี้ยง และ ใบประดับ (bract) |
| ใบน้ำตาล (sugar leaf) | ใบขนาดเล็กที่แทรกอยู่ภายในดอก | เป็นแหล่งสะสมของ ไทรโคม เช่นกัน |
| ช่อดอกหลัก (cola) | กลุ่มดอกขนาดใหญ่ที่อยู่บริเวณยอดของลำต้น | เป็นดอกที่ใหญ่และหนาแน่นที่สุด |
ผู้ปลูกมักเรียกว่า กลีบเลี้ยง แต่เอกสารทางพฤกษศาสตร์มักอธิบายว่าดอกเพศเมียแต่ละดอกจะตั้งอยู่ในซอกของ ใบประดับ (bract) นอกจากนี้ ผู้ปลูกยังเรียกขนสีขาวว่า เกสรเพศเมีย (pistil) ในขณะที่เอกสารทางวิชาการเรียกว่า ยอดเกสร (stigma) คำทั้งสองคู่หมายถึงสิ่งเดียวกันบนต้นพืช ไทรโคม แบบมีก้าน (stalked glandular trichomes) จะกระจุกตัวหนาแน่นที่สุดบน กลีบเลี้ยง และ ใบประดับ (bract) และลามไปถึง ใบน้ำตาล (sugar leaf) นี่คือเหตุผลที่เศษใบจากการเล็มรอบๆ ดอกยังคงมีเรซินอยู่
สิ่งที่กระตุ้นการออกดอก
กัญชา เป็นพืชวันสั้น มันจะวัดความยาวของ ช่วงมืด ที่ไม่ถูกรบกวน ในการปลูกในร่ม ผู้ปลูกจะเลี้ยงพืชไว้ใน ระยะเจริญเติบโตทางลำต้น ภายใต้แสง 18 ชั่วโมง ومืด 6 ชั่วโมง จากนั้นจึงเปลี่ยนเป็น 12/12 เมื่ออยู่ในวงจรแสง 12/12 ต้นไม้ไม่ว่าจะขนาดใดก็จะยืดตัวและเริ่มออกดอก
ระยะเวลา 12 ชั่วโมงเป็นเพียงข้อตกลงทั่วไป ไม่ใช่เกณฑ์ที่ตายตัว ในการศึกษาหนึ่งกับ เคโมวาร์ (chemovar) ชนิดออกฤทธิ์ทางจิตประสาท 10 สายพันธุ์ พบว่าทุก สายพันธุ์ เริ่มออกดอกภายใต้ความยาววันสูงสุดถึง 14 ชั่วโมง งานวิจัยอีกชิ้นหนึ่งเกี่ยวกับ กัญชง พบว่าความแตกต่างของความยาววันเพียง 15 นาทีก็สามารถเปลี่ยนแปลงการออกดอกในบาง พันธุ์ปลูก ได้แล้ว เกณฑ์ที่แน่นอนจึงขึ้นอยู่กับพันธุกรรม
ช่วงมืด ต้องมืดสนิทจริงๆ หนังสือคู่มือการปลูกเตือนว่า แม้แต่แสงจากไฟฉายในช่วงกลางคืนก็สามารถรบกวนสัญญาณการออกดอกและผลักดันให้พืชกลับเข้าสู่ ระยะเจริญเติบโตทางลำต้น ได้ ให้ตรวจสอบห้องปลูกของคุณเพื่อป้องกัน แสงรั่ว จากภายในพื้นที่มืด
มีสองสิ่งที่มักถูกสับสนกับการเริ่ม ระยะออกดอก:
- ดอกเบื้องต้น (pre-flower) นี่คือดอกขนาดเล็กดอกแรกๆ ที่พืชสร้างขึ้น และเป็นสัญญาณแรกสุดที่มองเห็นได้เพื่อระบุเพศของมัน นักวิจัยพบว่าดอกเดี่ยวเหล่านี้จะปรากฏตาม ข้อ / ปล้อง แม้จะอยู่ภายใต้วันที่มีแสงยาวนานเมื่อพืชมีอายุมากขึ้น ขนสีขาวสองสามเส้นในช่วงเติบโตทางใบแสดงว่าพืชเจริญเติบโตเต็มที่แล้ว ไม่ได้หมายความว่าการสร้าง ช่อดอกกัญชา ได้เริ่มต้นขึ้น
- ออโต้ฟลาวเวอร์ พืชกลุ่มนี้ไม่อ่อนไหวต่อ โฟโตพีเรียด พวกมันจะออกดอกตามนาฬิกาชีวภาพของตัวเองและไม่จำเป็นต้องเปลี่ยน วงจรแสง เป็น 12/12
ระยะต่างๆ ในช่วงการออกดอก
ระยะเวลาจะแตกต่างกันไปตามพันธุกรรม สายพันธุ์ ที่เอียงไปทาง อินดิก้า (indica) มักจะทำดอกเสร็จเร็วกว่าสายพันธุ์ที่เอียงไปทาง ซาติวา (sativa) คู่มือการปลูกเล่มหนึ่งระบุช่วงเวลาออกดอกไว้ที่ 60 ถึง 100 วัน ขึ้นอยู่กับ สายพันธุ์ (strain) ลำดับระยะด้านล่างนี้อ้างอิงตามเกณฑ์ที่ผู้ปลูกทั่วไปนิยมใช้แบ่ง
1. การเปลี่ยนผ่านและการยืดตัว (Transition and stretch)
หลังจากเปลี่ยน วงจรแสง เป็น 12/12 การออกดอกที่มองเห็นได้มักจะเริ่มต้นภายใน 7 ถึง 14 วัน ในขณะเดียวกัน ต้นไม้จะสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว นี่คือ การยืดตัวช่วงดอก (stretch) ส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นในสองสัปดาห์แรก และสายพันธุ์ ซาติวา อาจสูงขึ้นได้ถึงสองหรือสามเท่าเมื่อเทียบกับความสูงก่อนเปลี่ยนไฟ
งานวิจัยในห้องปฏิบัติการแสดงให้เห็นรูปแบบเดียวกัน ภายใต้วันสั้น ข้อ / ปล้อง ที่กำลังพัฒน่อยู่แล้วจะยืดตัวอย่างรวดเร็วระหว่างวันที่ 5 ถึงวันที่ 10 หลังจากนั้น ข้อ / ปล้อง ใหม่จะหยุดยืดตัว และเกิด ช่อดอกกัญชา ที่อัดแน่น นักวิจัยกำหนดการออกดอกที่มองเห็นได้ว่าคือการมี ยอดเกสร (stigma) อย่างน้อยสามคู่ที่ยอดของกิ่งหลัก
การควบคุมความสูงการยืดตัวเป็นเรื่องเฉพาะอีกหัวข้อหนึ่ง ประเด็นสำคัญตรงนี้คือ: ให้วางแผนความสูงของ ทรงพุ่ม ก่อนเปลี่ยนไฟ เพราะต้นไม้จะไม่หยุดโตทันทีที่คุณเปลี่ยน วงจรแสง
2. การติดดอก (Bud set)
เมื่อเข้าสู่สัปดาห์ที่สองของการปรับแสง 12/12 การเติบโตด้านความสูงจะชะลอลง และกลุ่มดอกจริงกลุ่มแรกจะปรากฏขึ้นที่ยอดและตาม ข้อ / ปล้อง การเจริญเติบโตทางลำต้นของ กัญชา ในร่มเกือบจะหยุดลงหลังจากผ่านไปสี่ถึงห้าสัปดาห์ภายใต้ วงจรแสง 12 ชั่วโมง จากนั้นเป็นต้นไป พลังงานจะถูกส่งไปที่การสร้างดอกเป็นหลัก
3. การขยายขนาดดอก (Bulking)
ตอนนี้พืชจะหยุดสูงขึ้นแต่จะเริ่มมีน้ำหนักเพิ่มขึ้น ช่อดอกกัญชา จะใหญ่ขึ้น หนาแน่นขึ้น และมีกลิ่นหอมแรงขึ้น ดอกใหม่จะทยอยปรากฏขึ้นเป็นระลอก กลีบเลี้ยง พองโต และ ไทรโคม ปกคลุมไปทั่วช่อดอก เกสรเพศเมีย (pistil) บางส่วนเริ่มเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเหลือง และ ใบพัด (fan leaf) ด้านล่างบางใบจะเริ่มเหลือง การเปลี่ยนเป็นสีเหลืองนี้เป็นเรื่องปกติในระยะนี้
4. การสุกแก่ (Ripening)
ช่อดอกกัญชา ขยายความยาวน้อยลงและเริ่มแข็งแน่นขึ้น เกสรเพศเมีย (pistil) ส่วนใหญ่เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ภายใต้แสงไฟที่เข้มข้น ไทรโคม จะเปล่งประกาย นี่คือช่วงเวลาเก็บเกี่ยว การตัดสินเวลาเก็บเกี่ยวที่ดีที่สุดคือการส่องดู ไทรโคม ด้วยกำลังขยาย ซึ่งมีการอธิบายไว้ในบทความแยกต่างหาก สีของ เกสรเพศเมีย เพียงอย่างเดียวเป็นเพียงข้อสังเกตคร่าวๆ เท่านั้น
5. การเสื่อมสภาพตามอายุ (Senescence)
หากคุณรอนานเกินไป ดอกจะหยุดพัฒนา เกสรเพศเมีย ทั้งหมดจะกลายเป็นสีน้ำตาล และใบทั่วทั้งต้นจะเหลืองและร่วงหล่น
วิธีสังเกตว่าต้นไม้อยู่ในระยะใด
- การยืดตัว: ความสูงเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ระยะห่างระหว่าง ข้อ / ปล้อง ยังปกติ มีขนสีขาวเพียงเล็กน้อย
- การติดดอก: การเพิ่มความสูงชะลอลง ขนสีขาวเริ่มรวมกันเป็นกลุ่มที่ยอดและตาม ข้อ / ปล้อง
- การขยายขนาดดอก: ความสูงไม่เพิ่มขึ้นแล้ว ช่อดอกกัญชา หนาขึ้นทุกสัปดาห์ กลิ่นส่งออกมาแรง
- การสุกแก่: ช่อดอกกัญชา แน่นแข็ง ขนส่วนใหญ่มีสีเข้มขึ้น ไทรโคม สะท้อนแสงเงางามและหนาแน่น
ข้อผิดพลาดที่พบได้บ่อย
- นับ ดอกเบื้องต้น (pre-flower) เป็นการเริ่มออกดอก ดอกเดี่ยวสามารถปรากฏใน ระยะเจริญเติบโตทางลำต้น ได้เช่นกัน ให้นับวันออกดอกตั้งแต่วันที่คุณเริ่มปรับเปลี่ยน วงจรแสง
- แสงรั่ว แสงใดก็ตามที่ส่องถึงใบในช่วง ช่วงมืด สามารถชะลอหรือรบกวนกระบวนการออกดอกได้
- ทำดอกช้าเกินไปในพื้นที่ขนาดเล็ก การลืมเผื่อพื้นที่สำหรับการยืดตัวจะทำให้ต้นไม้สูงชนไฟ
- ความชื้นสูงในช่อดอกที่หนาแน่น หนังสือคู่มือแนะนำให้รักษา ความชื้นสัมพัทธ์ (RH) ให้ต่ำในช่วงออกดอก และเตือนว่าการฉีดพ่นพุ่มใบบ่อยๆ ในระยะนี้จะนำไปสู่เชื้อราและ โรคเน่าช่อดอก / โบไทรทิส สิ่งนี้ยิ่งมีความสำคัญอย่างมากในสภาพอากาศร้อนชื้นแบบเมืองร้อน
- การกลับไปใช้วันที่มีช่วงแสงยาว งานวิจัยแสดงให้เห็นว่า ช่อดอกกัญชา ต้องการวันสั้นอย่างต่อเนื่อง หากนำพืชที่กำลังออกดอกกลับไปเจริญเติบโตในวันที่มีแสงยาว ช่อดอกจะเริ่มฝ่อและหลุดร่วงกลายเป็นการเติบโตของใบแทน (revegging)
การปลูกกลางแจ้งในเขตร้อน
ใกล้เส้นศูนย์สูตร ความยาวของวันจะสั้นเมื่อเทียบกับฤดูร้อนในเขตอบอุ่น นักวิจัยที่ทำงานเกี่ยวกับ กัญชง ชี้ให้เห็นว่าความยาววันสั้นๆ เหล่านี้จะลดการเจริญเติบโตทางลำต้นและกระตุ้นให้เกิดการออกดอกเร็ว ดังนั้น พืชประเภท โฟโตพีเรียด จำนวนมากที่ปลูกกลางแจ้งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จะเริ่มออกดอกตั้งแต่ยังมีขนาดเล็ก ให้คัดเลือกพันธุกรรมและวางแผนเวลาโดยคำนึงถึงปัจจัยนี้